Resulüllah (S.A.V)'ın sahih hutbeleri 2

  • strict warning: Non-static method view::load() should not be called statically in /home/emsile/domains/emsile.com/public_html/modules/views/views.module on line 879.
  • strict warning: Declaration of views_handler_argument::init() should be compatible with views_handler::init(&$view, $options) in /home/emsile/domains/emsile.com/public_html/modules/views/handlers/views_handler_argument.inc on line 745.
  • strict warning: Declaration of views_handler_filter::options_validate() should be compatible with views_handler::options_validate($form, &$form_state) in /home/emsile/domains/emsile.com/public_html/modules/views/handlers/views_handler_filter.inc on line 589.
  • strict warning: Declaration of views_handler_filter::options_submit() should be compatible with views_handler::options_submit($form, &$form_state) in /home/emsile/domains/emsile.com/public_html/modules/views/handlers/views_handler_filter.inc on line 589.
  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_boolean_operator::value_validate() should be compatible with views_handler_filter::value_validate($form, &$form_state) in /home/emsile/domains/emsile.com/public_html/modules/views/handlers/views_handler_filter_boolean_operator.inc on line 149.

RESULÜLLAH’IN
SAHİH
HUTBELERİ
2

Bu kikap Resulüllah (sallallahü Aleyhi ve Sellem)'ın sahih hutbeleri 1 isimli kitabın devamı olduğu için ekstra bir önsöz, takdim yada giriş yapmaya lüzum görmeyip direk kaldığımız yerden devam ettik.

İKRAMİ BERKER

Memurların rüşvet ve hediye alması haramdır
عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَعْمَلَ عَامِلًا ، فَجَاءَهُ الْعَامِلُ حِينَ فَرَغَ مِنْ عَمَلِهِ ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ : هَذَا لَكُمْ ، وَهَذَا أُهْدِيَ لِي ، فَقَالَ لَهُ : " أَفَلَا قَعَدْتَ فِي بَيْتِ أَبِيكَ وَأُمِّكَ ، فَنَظَرْتَ أَيُهْدَى لَكَ أَمْ لَا " ، ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَشِيَّةً بَعْدَ الصَّلَاةِ ، فَتَشَهَّدَ وَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ، ثُمَّ قَالَ : " أَمَّا بَعْدُ فَمَا بَالُ الْعَامِلِ نَسْتَعْمِلُهُ ، فَيَأْتِينَا فَيَقُولُ : هَذَا مِنْ عَمَلِكُمْ وَهَذَا أُهْدِيَ لِي ، أَفَلَا قَعَدَ فِي بَيْتِ أَبِيهِ وَأُمِّهِ ، فَنَظَرَ هَلْ يُهْدَى لَهُ أَمْ لَا ، فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ ، بِيَدِهِ لَا يَغُلُّ أَحَدُكُمْ مِنْهَا شَيْئًا ، إِلَّا جَاءَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَحْمِلُهُ عَلَى عُنُقِهِ ، إِنْ كَانَ بَعِيرًا جَاءَ بِهِ لَهُ رُغَاءٌ ، وَإِنْ كَانَتْ بَقَرَةً جَاءَ بِهَا لَهَا خُوَارٌ ، وَإِنْ كَانَتْ شَاةً جَاءَ بِهَا تَيْعَرُ ، فَقَدْ بَلَّغْتُ " [رواه البخاري (٦٢٦٠) ومسلم (١٨٣٢)]
126- Ebu Humeyd Es-Sâidî (Radıyallahu anh )’den:
Ra¬sulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir adamı sadaka üzerine memur tayin etti. Adam (zekât) malını getirerek Re¬sulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e verdi. Ve: Ya Resulallah Bu sizin; şu da bana verilen bir hediyedir, dedi. Ra¬sulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) de ona:
“Babanın ve ananın evinde otursan da sana hediye edilecek mi, edilmeyecek mi baksa idin ya!” buyurdular. Sonra Ra¬sulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hutbe irad etmek için ayağa kalktı. Al¬lah’a hamd’ü sena etti. Ve şunları söyledi:
“Benim gönderdiğim bir memura ne oluyor ki: Bu sizin; bu da bana hediye edildi; diyor! Babasının yahut anasının evinde otursa da kendisi¬ne hediye edilecek mi, edilmeyecek mi baksa idi ya! Muhammed’in nefsi yed-i kudretinde olan Allah’a yemin ederim ki, sizden biriniz o sadakadan bir şey ele geçirirse kıyamet gününde onu boynunda taşıyarak getire¬cektir. Böğürmesi olan bir deve yahut öğürmesi olan bir inek veya meleyen bir koyun! “ben tebliğ ettim” buyurdu.1
--------------------------
1- Buhari 6260, Müslim 1832 Müslim’de bu zat Ezd (kabilesin)’den bir adam olan İbnü’l-Lütbiyye dir.
Hadiste geçen sadakadan murad zekâttır. Yani zekât toplamak için tayin olunan memura verilen hediye ona haramdır. Bu bir nevi gulüldür. Memur onu kabul etmekle vazifesinde hıyanet ve su-i istimal yap¬mış olur. Onun için de cezası ganimet aşıran kimsenin cezası gibi ola¬cak, memur hediye olarak aldığı şeyi yüklenerek mahşer yerine getir¬mek sureti ile kepaze edilecektir.
Hadis-i şerifte verilen bu hediyenin haram kılınmasının sebebi memuriyet olduğu bildiriliyor. Yani memura verildiği için ona haramdır. Memurdan başkasına verilen hediye ise haram değil, bilâkis müstehaptır.
Hadisin üçüncü rivayetindeki: “Meleyen bir koyunu taşıyarak Al¬lah’a kavuştuğunu ben mutlaka bileceğim!” cümlesi bazı nüshalarda: “Sakın meleyen bir koyun taşıyarak Allah’a kavuştuğunu görmeyeyim!” şeklinde rivayet olunmuştur.
Havinin: “Bunu gözüm gördü; kulağım işitti.” demekten maksadı: Ben bunu yüzde yüz biliyorum; bildiğimde katiyyen şüphem yoktur, de¬mektir.
Sevad: Karaltı manasına gelir. Burada ondan maksat: Bariz şahıs¬lar, birçok eşya ve hayvanlardır.
Bu Hadisten Çıkarılan Hükümler:
1- Memurların hükümet namına yaptıkları muamelelerde gelir ve giderleri bilinmek için hesap vermeleri icabeder.
2- Allah’ın iki veya daha fazla ismini anarak yemini te’kid etmek caizdir.
3- Ravinin veya herhangi bir sözü nakleden kimsenin —daha te’sirli olur ümidi ile— o sözü dinlerken beraber bulunduğu bir şahsı şahid ge¬tirmesi caizdir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

عَنِ النُّعْمَان بْنِ بِشْيرٍ , قَالَ : خَطَبَنَا رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " نَضَّرَ اللَّهُ وَجْهَ امرئ سَمِعَ مَقَالَتِي فَحَمَلَهَا ، فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ غَيْرِ فَقِيهٍ ، وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ ، ثَلاثٌ لا يَغِلُّ عَلَيْهِنَّ قَلْبُ المؤمن : إِخْلاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ ، وَمُنَاصَحَةُ وُلاةِ الأَمْرِ ، وَلُزُومُ جَمَاعَةِ الْمُسْلِمِينَ " . [رواه الحاكم (٢٩٧) وابو داود (٣٦٦٠) وابن ماجه (٢٣١ ، ٣٠٥٦)]
127- Numan b. Beşir (radıyallahu anh)’den: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bize hutbe irat etti, şöyle buyurdu:
“Benden bir hadis duyup sonra onu hafızasında tutan / iyice anlayan ve duymayana aktaranın yüzünü Allah ağartsın / aydınlatsın. Nice fıkıh / dini bilgiler öğrenen var ki âlim değildir ve nice fıkıh / dini bilgiler öğrenen var ki kendilerinden daha fazla anlama kabiliyeti olanlara nakleder. Üç şey var ki Müslüman kalbi onların doğru olduğunda yanılmaz:
İhlasla amel etmek, yöneticilere nasihat etmek ve İslam toplumu ile beraber hareket etmek.1
-------------------------------
1- Hâkim 297, zehebi: Bu hadis Müslimin şartı üzere sahihtir der. Ebu Davut 3660, İbni Mace 231, 3056 Elbani: Bu hadis sahihtir der. Tirmizi 2657, Darimi 227
Bu hadisi İbni Mace Cübeyr b. Mutim b. Adiy (Radıyallahü anh)’den rivayet etmiştir.
Cübeyr b. Mutim b. Adiy (Radıyallahu anh)’ın Hal Tercemesi
Cübeyr bin Mutim bin Adiyy bin Nevfel bin Abd-i Menaf, Hudeybiye ile Mekke fethi arasındaki dönemde Müslümanlığı kabul eden Kureyş ulularındandır. Abd-i Menaf’ta Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in nesebi ile onun nesebi birleşir. Cübeyr, Mek¬ke’nin en nüfuzlu simalarından idi. Müslüman olmadan önceki yıllarda da Peygamber’e karşı insanca davranırdı, Nitekim Taif seferinin dönüşünde Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ı müşriklerin saldırılarından korumaya çalışmıştı. Keza Beni Kureyş kabi¬lesinin Hâşim oğullarına karşı ilan ettikleri boykota ait yazılı sözleşmeyi boz¬maya çalışanlardan birisi de oydu. Mutim Bedir savaşında Müslümanların eline düşen esirleri fidye karşılığında kurtarmak üzere Kureyş tarafından Medine’ye gönderilmişti. Bu husus için Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile görüştüğünde: “Senin ihtiyar baban Mutim sağ olup da bu kokmuş herifler için benimle görüşseydi hep¬sini birden ona bağışlardım, buyurmuşlardır.
Cübeyr, Medine’ye yaptığı bu seferi şöyle anlatıyor:
Bedir esirlerini fidye mukabilinde kurtarmak için görüşmeye gelmiştim. İkin¬diden sonra Medine’ye vardım. Yorgun olduğum için Mescid-i Şerif’te uzanıp yattım. Akşam namazı vakti oldu. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in (Tur) suresini akşam namazında okuduğunu İşitince korku içinde kaldım. Mescitten çıkıncaya kadar dinlendim. İslam sevgisinin kalbime ilk girdiği gün odur.
Cübeyr’in 60 hadisi olup Buhari ve Müslim 6 hadisinde ittifak etmişler ve birer hadisini münferiden rivayet etmişlerdir. Ravileri iki oğlu Muhammed ile Nafi, Süleyman, İbni Müseyyeb ve bir cemaattir. Kendisi halim, vakarlı Arap ensabını iyi bilen bir zat idi. İbnü’l-İshak’ın zikrettiğine göre Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ona 100 deve vermiştir. Hicri 58 veya 59. yılı Medine’de vefat etti. Nufey b. El-Hars Es-Sakafî (Radıyallahü anh)’ın Hal Tercemesi
Nufey bin el-Hars es-Sakafî Ebu Bekr’e, Taif’te gelmedir. 132 hadisi vardır. Buhari ve Müslim 8 hadisinde ittifak etmiştir. Ayrıca Buhari 5 ve Müslim bir hadisini almıştır. Ravileri çocukları Abdurrahman, Ubeydullah, Müslim, Abdül-aziz ve bir cemaattir. Cemel ve Sıffın olaylarından uzak kalmıştır. Hicri 51. yılı vefat etmiştir. (Bak: Hulasa sah. 60 ve 404)
Hadisin baş kısmında Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in bir sözünü rivayet eden kimseler için “Yüzünü Allah ağartsın” şek¬linde tercüme ettiğimiz dua cümlesi Sindî’nin beyanına göre şöy¬le açıklanmıştır:
Hattâbi: Resulüllah bu hadiste ravi kimse için “Nadâret” dilemiştir. Nadâret kelimesinin sözlük manası: Yüz güzelliği ve parlaklığıdır. Burada ise ravi kimsenin yüzünün ve değerinin gü¬zelliği ve nimetlerle bezenmesidir. Dua cümlesinin manası: Benim bir sözümü işitip tebliğ eden kimseyi Allah süslesin, güzelleştirsin, Cennetin güzelliğine ve nimetlerine eriştirsin, yüzünü maddeten ve manen ağartsın, demek oluyor, demiştir.
Camiü’s Sağir Sarihi e1-Azizi de: Hadisleri tebliğ eden bir kimse ilmin parlamasına ve Sünneti Seniyyenin canlanmasına çalış¬mış olduğu için, çalışması ile mütenasip bir tarzda ona dua edilerek, dünyada ak bir yüzle ve sağduyu sahibi halk arasında itibarlı, de¬ğerli ve güzel bir şekilde yaşaması; ahirette de Cennetin parlak ni¬metleri ile taltif edilmesi ve böylece dünyada ve ahirette, mutlu, se¬vinçli, parlak, ak ve güzel yüzlü olması dilenmiştir, demiştir.
İbn-i Uyeyne de hadis talibi olan herkesin yüzünde bir manevi parlaklığın bulunduğu bu hadis ile sabittir, demiştir.
Kadı Ebu’t-Tayyib et-Taberî de: Ben Resulül¬lah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i rüyamda gördüm ve: Ya Resulallah! Bu dua’yı sen yaptın mı? diye sordum. Ve hadisin tamamını O’nun huzurunda okudum, O’nun mübarek ve nurlu yüzü parlıyordu. Ben hadisin tamamını okuduktan sonra Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bana cevaben: Evet ben onu söyledim, buyurdu, demiştir.
Hadisin: “Çünkü nice hadis ezberleyenler fıkıhçı değillerdir...” fıkrasının manası şudur: “Fıkıh kaynağı olan hadisleri hıfzeden ni¬ce adamlar, bu kaynaklardan fıkha ait hükümleri çıkarmaya mukte¬dir değillerdir.”
Bu fıkra, hadis ravisinin fıkıhçı olmasının şart olmadığını, fıkıh bilgisi olmayan kimsenin hadis rivayetinde bulunabildiğine, böyle adamlardan da hadis alınabildiğine ve bunların da tebliğe memur ol¬duklarına delalet eder. Hattâbi diyor ki bu fıkra, kuvvetli fı¬kıhçı olmayan bir kimsenin hadis metnini kısaltamayacağına delalet eder. Çünkü onun böyle bir kısaltma yoluna gitmesi, kendisinden sonra gelen fıkıhçıların o hadisten fıkıh hükümlerini çıkarmalarına engel olabilir.
Hadisin son fıkrasında geçen “Yeğillu” kelimesi şu iki şekilde okuna¬bilir: “İğlal = hiyanet etmek” mastarından alınma “Yeğillu = hıya¬net eder” veya “kin ve düşmanlık” masdarından yapılma “kin ve düşmanlık eder”
Fıkranın manası da yukarda belirtildiği gibi: Müslüman bir ada¬mın kalbi anılan 3 meziyete sahip olduğu sürece o kalp hiyanet kin ve husumet beslemez, hak ve hukuktan ayrılmaz, duygusal hareket etmez.
Fıkrayı şu şekilde yorumlamak da mümkündür:
“(Şu üç meziyete tam manası ile sahip olmak Müslüman ada¬mın kalbinin şiarıdır. Bu meziyetleri noksan yapmak hıyaneti, Müslüman adamın kalbine yakışmaz.”
İhlâs’ın iki mertebesi vardır: Avamın ihlası, ibadetlerin riya ve gösterişten uzak tutulmasıdır. Havasın ihlası ise ibadetlerin sırf Allah rızası için yapılması ve amelden ne dünyaya ait ne de ahirete ait hiç bir karşılık ve mükâfat beklenmemesidir.
Fıkrada, Müslümanların başındaki insanlar için hayır dilemek cümlesi üzerine Sindî diyor ki bu cümleden maksat herkes için hayır dilemektir. Çünkü baştakilerin iyi olması halinde toplum da iyi olur. Keza, toplumun bozulması baştakilere de etki yapar. Bu itibarla bunlar bir bütündür. Birisine hayır dilemek diğerine de ha¬yır dilemeyi içine alır.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 1/397-399

عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِك قَالَ : خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : لاَ إِيمَانَ لِمَنْ لاَ أَمَانَةَ لَهُ، وَلاَ دِينَ لِمَنْ لاَ عَهْدَ لَهُ. [رواه ابن حبان(١٩٤) وابن خزيمة (٢٣٣٥) وابو يعلى (٢٨٦٣) وبيهقي في الكبرى (١٢٤٧٠) وأحمد (١٢٤٠٦ ، ١٢٥٨٩ ، ١٣٢٢٢)]
128- Enes b. Malik (radıyallahu anh )’den: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bize hutbe irat etti. Hutbede şöyle buyurdu:
Güvenilirliği olmayanın imanı olmaz. Ahde vefası olmayanın da dini olmaz.1
----------------------------
1- İbni Hibban 194, Şuayip Arnavut: “Bu hadisin isnadı sahihtir” der. Ahmet b. Hambel 12406,12589,13222 İbni Hüzeyme 2335, A’zami: isnadı hasendir der. Beyhaki Kübra’da 12470, Ebu Yala 1863, Hüseyin Selim Esed: isnadı hasendir der.

عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: جَلَسَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ وَجَلَسْنَا حَوْلَهُ، فَقَالَ: " إِنَّ أَخُوفُ ما أَخَافُ عَلَيْكُمْ بَعْدِي، مَا يُخْرِجُ الله مِنْ زِينَةِ الدُّنْيَا وَزَهْرَتِهَا " فَقَالَ رَجُلٌ: أَوَيَأْتِي الْخَيْرُ بِالشَّرِّ يَا رَسُولَ اللهِ؟ فَسَكَتَ عَنْهُ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَأُرِينَا أَنَّهُ يُنْزَلُ عَلَيْهِ فَقِيلَ لَهُ: مَا شَأْنُكَ تُكَلِّمُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا يُكَلِّمُكَ ؟ فسري عَنْ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلَ يَمْسَحُ عَنْهُ الرُّحَضَاءَ وَقَالَ: " أَنَّي السَّائِلُ؟ " وَأَرِينَا أَنَّهُ حَمِدَهُ فَقَالَ: " إِنَّ الْخَيْرَ لَا يَأْتِي بِالشَّرِّ، إِنَّ مِمَّا يُنْبِتُ الرَّبِيعُ يَقْتُلُ أَوْ يُلِمُّ حَبْطًا أَلَمْ تَرَ إِلَى آكِلَةِ الْخَضِرِ، أَكَلَتْ حَتَّى إِذَا امْتَلَأَتْ خَاصِرَتَاهَا، اسْتَقْبَلَتْ عَيْنَ الشَّمْسِ، فَثَلَطَتْ وَبَالَتْ، ثُمَّ رَتَعَتْ، وَإِنَّ الْمَالَ حُلْوَة خَضِرَةٌ وَنِعْمَ صَاحِبُ الْمُسْلِمِ هُوَ وَإِنَّ وَصْلَ الرَّحْمِ وَأَنْفَقَ فِي سَبِيلِ اللهِ وَمِثْلِ الَّذِي يَأْخُذُهُ بِغَيْرِ حَقِّهِ، كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلَا يَشْبَعُ، وَيَكُونُ عَلَيْهِ شَهِيدًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ . [رواه ابن حبان(٣٢٢٥) و البخاري (١٣٩٦) ومسلم (١٠٥٢)]
129- Ebu Said-i Hudri (radıyallahu anh)’den: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bize hutbe irad etti Şöyle buyurdular:
Ben den sonra sizin için korktuğum şeylerden biri, Allah’ın size dünya nimetleri ile ziynetlerini müyesser kılmasıdır.
Bunun üzerine bir adam:
Hiç hayır, şer getirir mi Ya Resulallah? dedi. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ona cevap vermeyerek sükût buyurdu. O adama:
Acep sana ne oluyor ki sen Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e söz söylüyorsun, hâlbuki o, seninle konuşmuyor? diyenler oldu. Bir de baktık ki Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e vahy indiriliyor. Az sonra boşalan terini silerek açıldı ve:
Şu suali soran yok mu? buyurarak, âdeta soran zatı över gibi davrandı. Müteakiben:
Hakikaten hayır, şerri getirmez. (Ama) derenin yetiştirdiği ne¬batlardan bazısı ya öldürür yahut ölüme yaklaştırır. Yalnız yeşillik yiyen hayvanlar müstesna. Çünkü onlar yerler yerler de, böğürleri doldu mu güneşe karşı dururlar, rahatça def-i hacet ve bevl ederler. Sonra yine otlarlar.
Bu mal yeşil, tatlı bir şeydir. Ondan yoksula, yetime ve yolcuya veren kimse ne iyi Müslümandır. Her kim de hakkı olmadığı hâlde bir mal alırsa, onun misali yiyip yiyip doymayan obur gibidir. O mal kıyamet gününde onun aleyhine şahit olacaktır, buyurdular.1
-------------------------------
1- İbni Hibban 3225, Şuayip Arnavut: “bu hadisin isnadı şeyheynin şartın göre sahihtir” der. Buhari 1396, Müslim 1052,
Bu hadisi Buhari “Zekât” ve “Rukaak” bahislerinde, Nesai “Zekât” bahsinde tahriç etmişlerdir.
“Zehratü’t-Dünya”: Dünyanın güzelliği, demektir. Bu tabir –Zehratü’l – Eşcar – yani ağaçların çiçeği terkibinden alınmıştır. İbnü’l- Arabi’ye göre “Zehra”: Beyaz çiçek demektir.
İmam Azam Zehra ile “Nevr” in ayni manaya geldikle¬rini söylemiştir. “Mecmau’l – Garâyib” adlı eserde: “bu terkipten murad: Muh¬telif eşya, mal, elbise, mezruat vs. gibi güzelliği ile insanları aldatan şeylerdir. Hâlbuki bunlar pek az devam ederler.” denilmiştir.
Hadisin muhtelif rivayetlerinden anlaşılıyor ki: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minberde ümmetinin dünya ziynetleri ile nimetlerine aldanarak ibadetlerden geri kalacaklarından korktuğu¬nu anlatmış bunun üzerine ismi bilinmeyen bir zat: “Hiç hayır şer getirir mi?” diyerek biz ganimet vs. gibi mubah olan mallardan yiyoruz; bu ise hayırdan başka bir şey değildir. Hayır, nasıl şer ge¬tirebilir? Şeklinde inkârda bulunmuş, hayrın şer getirmesini ihti¬malden uzak görmüştür. Ashab-ı kiram bu zatın su¬alini yersiz bularak, kendisini muaheze etmişler çünkü Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ona cevap vermeyerek bir müddet sükût etmiş. Onlar, bu sükûtu canının sıkıldığına hamletmişler, sonra Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e vahy indiğini görmüşler. Vahy nazil olduktan sonra Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) sual so¬ran zata iltifat etmiş. Buhari’nin rivayetine göre Ashab-ı kiram da bunu görünce o zatı övmüşler. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) o zata şu cevabı vermiş:
“Sizin elde ettiğiniz dünya metaı hayır değil, bir fitnedir. Evet, hayır ancak hayır getirir. Lâkin bu dünya ziynetleri hayır değildir. Çünkü bunlar fitneye sebep olur. Onlarla siz ahiret hususuna yönelmekten meşgul olur¬sunuz.”
Bundan sonra meseleyi misalle anlatmış ve:
“Baharın yetiştirdiği nebatların bazısı çok yiyen hayvanları ya patlatıp öldürür yahut ölüme yaklaştırır. Ancak ihtiyacı kadar yiyenlere zarar ver¬mez. Dünya malı da öyledir, insanlar onu hoş görerek meylederler. Bazısı, (mala gark oldu), denilecek şekilde çok mal edinir, bazısı fazlasına tama’ etmeyerek, azı ile iktifa eder. Mala gark olanlar ekseriyetle onun sebebiyle ya helak olur yahut helak yaklaşırlar...” buyurmuşlardır.
Ezherî diyor ki: “Bu hadiste iki tane misal vardır. Bunların biri hakka mani olacak derecede çok mal toplayanlara aittir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): (Baharın yetiştirdiği nebatların bazısı öldürür.) cümlesiyle buna işa¬ret buyurmuştur.
İkinci mesel: Mukteside aittir. Buna da: (Yalnız yeşil bakla yiyen¬ler müstesna.) cümlesiyle işarette bulunmuştur. Zira yeşil bakla seb¬zelerin en iyilerinden değildir.”
Kâdı İyaz dahi şunları söylemiştir: “Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ashabına muktasıd ile çok mal toplaya¬nın hallerine misal göstermiş ve: (Siz, bahar nebatlarının sırf hayır olduğunu, hayvanların onlarla bes¬lendiğini söylüyorsunuz ama mesele sizin dediğiniz gibi mutlak surette hayır değildir. Bahar nebatlarının hayvanı öldürenleri yahut ölüme yaklaştıranları vardır. İşte çok yiyerek patlayan hayvanın hali çok mal toplayıp onu yerli yerince sarf etmeyen insana benzer.) buyurarak, mal toplama hususunda itidali aşmamaya işaret etmiş, sonra topladığı mal ken¬disine fayda veren kimseye geçerek, onu yeşil bakla yiyen hayvanın haline benzetmiştir.
Benzerlik şu yöndedir: Hayvan yeşil baklayı yiyerek nasıl karnını doyurur, sonra hacetini defederse, mal toplayıp onu yerli yerince sarf eden de öyledir.”
“Yahut ta hadis Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in bu¬yurduğu gibidir.” diye şek eden ravi Yahya b. Ebi Kesir’dir.
Malı haksız yere almaktan murad: Ya haramdan kazanmak ya¬hut ihtiyacı yokken çok mal toplayarak zekâtını vermemektir. Böyle bir malın kıyamet gününde sahibi aleyhine şahadette bulunması de ya dile gelip söylemesi yahut amelleri yazan meleklerin şahadeti ile olacaktır.
Hadis-i şerifte zikredilen “Rabî” den murad: Bazılarına göre: Kü¬çük dere’dir. Maamafih Bahar mevsimi kastedilmiş olmasına da bir mani yoktur.
Bu Hadisten Çıkarılan Hükümler:
1- Bevl vs. gibi düşük sözlerle misal vermek caizdir.
2- Talebe mücmel gördüğü hususatı hocasına arz edebilir. Ho¬cası da cevaba hazırlanmak için bir müddet onu geciktirebilir.
3- Yerinde olmayan sual için sorana itiraz edilebilir.
4- Haramdan kazanılan malda bereket olmaz.
5- Âlim olan bir zatın yanında bulunanları mal fitnesine düşmekten sakındırması ve hataya düşeceklerinden korktuğu yerleri kendilerine izah ederek tembihatta bulunması gerekir.
6- Hadis-i şerifte iktisada ve sadaka vermeye teşvik vardır. Bazıları bu hadiste zenginliği fakirlik üzerine tercih edenlere, bir takımları da bilakis fakirliği zenginlik üzerine tercih edenlere delil olduğunu söylemişlerdir.
Aynî diyor ki: “Mal toplamak haram değildir. Yalnız çok mal yığıp iktisatta haddini aşmak zararlıdır. Nitekim yemek haram değildir. Fakat çok yemek hastalığa sebep olup, Matlup olan iktisattır.”
7- İmamın minber üzerine, cemâatin de onun etrafına oturma¬ları caizdir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ : خَطَبَنَا رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : إِنَّ هَذَا َالدين لَا يَزاَلُ عَزِيزًا إِلَى اثْنَا عَشَرَ خَلِيفَةً . قَالَ : ثُمَّ تَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ لَمْ أفْهَمْهَا وَضْج النَّاس فَقُلْتُ لِأَبِي : مَا قَالَ ؟ قَالَ : كُلُّهُمْ مِنْ قُرَيْشٍ . [رواه أحمد (٢٠٩٠٩) والبخاري (٦٨٩٦) ومسلم (١٨٢١) وابو داود (٤٢٧٩)]
130- Cabir b. Semure (Radıyallahu anh )’den; Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve
Sellem) bize hutbe irad etti, şöyle buyurdu:
“İslam on iki halifeye kadar aziz olmakta devam edecektir!” Sonra bir kelime söyledi ki, onu anlamadım. Babama: Ne söyledi? diye sordum.1
-----------------------------
1- Ahmet b. Hambel 17699 Şuayip Arnavut: “Bu hadisin isnadı Müslim’in şartına göre sahihtir ve ricali sıkadır. Müslim’in ricalinden olan Davut hariç şeyhaynin ricalidir,” der. Buhari 6796, Müslim 1821, Ebu Davut4279
Bu hadisi Buhari “Ahkâm” bahsinde tahric etmiştir: Muhtelif tariklerinden birini Ebu Davud da tahric etmiştir.
Manası hususunda kat’î bir şey söyleyen olmamıştır. El-Mühelleb diyor ki: “Bu hadiste kat'î bir mana üzerine duran bir kimseye rastlamadım. Bazıları: Malum hilâfetten sonra on iki makbul emir gele¬cek diyor. Bir takımları bunların emirliklerinin peşi peşine geleceğini söylüyor. Kimisi hepsinin bir zamanda gelip emirlik iddia edeceklerini ve hepsinin Kureyş’ten olacaklarını bildiriyor. En akla yatan şudur ki, Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu hadisle kendinden sonra zu¬hur edecek fitnelerin acayip ve garaibini haber vermiştir. Hatta bir zamanda insanlar on iki emirin hükümetine dağılacaklardır...”
Kâdı İyaz’ın beyanına göre burada iki sual ortaya çıkar. Bi¬rincisi şudur:
Bir hadiste: “Benden sonra hilâfet otuz sene sürecek; sonra krallık olacaktır.” buyurulmuştur. Bu hadis on iki halife hadisine muhaliftir. Çünkü otuz senede ancak hulefa-i reşidin denilen dört halife ile Hz. Hasan’ın dört aylık hilâfeti vardır. Bunun cevabı: Hilâfetin otuz sene süreceğini bildiren hadisten murad, peygamberlik hilâfetidir. Nitekim ri¬vayetlerin birinde:
“Benden sonra peygamberlik hilâfeti otuz senedir; sonra kıratlık ola¬caktır.” buyurularak bu cihet tefsir olunmuştur. On iki halife hadisinde ise böyle bir şart yoktur.
İkinci sual: On ikiden fazla halife gelip geçmiş olmasıdır. Kâdı İyaz: “Bu itiraz batıldır; zira Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) on iki¬den başka halife gelmeyecektir dememiş; on iki halife geleceğini söyle¬miştir. Bu kadar halife de gelmiştir. Onlardan sonra başkalarının da gelmesinin zararı yoktur.
Mamafih on iki sözünden gelişi güzel her vali değil, hilâfete layık adil halifeler de kastedilmiş olabilir. Böylelerinden malum birkaç zat geç¬miştir. Kıyamete kadar bu sayı mutlaka tamamlanacaktır.” diyor.
Bazı ulemâya göre on iki halifeden murad, ahir zamanda çıkacak olan Mehdi’den sonra gelecek halifelerdir.
Hadisin son rivayetindeki: “Bir çetecik Kisrâ’nın evini fethedecektir.” cümlesi Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in mucizelerindendir. Filhakika acem Kisrâsının sarayı Hz. Ömer zamanında Müslümanlar tarafından fethedil¬miştir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat
Ebu Davud’da peş peşe geçen üç rivayet, aynı hadisin üç ayrı rivayetidir. Gerek senetlerindeki, gerek se metinler¬deki bazı farklılıklardan dolayı, musannif bu rivayetleri ayrı ayrı hadisler halinde vermiştir. Aynı hadisin rivayetleri olduğu için hepsinin izahını birlikte yapmayı uygun bulduk.
Efendimiz, ilk rivayette on iki halife gelinceye kadar bu dinin ayakta olmaya devam edeceğini söylemiştir.
İkinci Rivayette ise, bu mana “Azız olmaya devam eder” şeklinde ifade edilmiştir. Müslim’in bir rivayeti de “İnsanların işi, kendilerine on iki zat hükmettiği müddetçe yürümekte devam edecektir” şeklin¬dedir.
Dinin ayakta durmasından maksat, tahrif edilmeden esaslarının muha¬fazası, insanlara hâkim olması, uygulanmasıdır. Aliyyü’l-Kari’ye “Dinin aziz olmasını” aşağı yukarı aynı kelimelerle izah etmiştir.
Metindeki “On iki halife gelinceye kadar” cümlesi, Sahih-i Müs¬lim’in rivayetinde “On iki halife hükmettiği müddetçe” şeklindedir. Zaten bu rivayette murad edilen mana da aynıdır.
Bu hadisle ilgili olarak, Avnü’l-Mabud Müellifi, İmam Nevevî, Veliyullah Dehlevî ve Hafızuddin b. Kesir’den çok kıymetli görüşler nakletmiştir. Bu görüşleri özet olarak nakletmek istiyoruz.
İmam Nevevî, Kadî’den naklen şöyle demektedir. “Burada iki soru yöneltilebilir. Bunlardan birisi şudur: Başka bir hadiste Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kendisinden sonra halifeliğin otuz üç sene olup, daha sonrasının saltanat olacağını haber vermiştir. Bu hadiste ise, on iki halife söz konusu edil¬mektedir. Bu iki hadis arasında bir çelişki vardır. Çünkü otuz üç sene içe¬risinde dört Râşit halifenin ve Hz. Hasan’ın hilâfeti geçmiştir.
Bu soruya şu cevap verilir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’dan sonra otuz üç sene sürecek olan halifelikten murad, Nübüvvetin halifeliğidir. Nitekim bazı rivayetler¬de bu, “Benden sonra Nübüvvet halifeliği” şeklinde varit olmuştur. On iki halife de ise bu şart aranmaz dolayısıyla bu açıdan hadisler arasında bir zıtlık yoktur.
İkinci soru da şudur; Müslümanların başına on ikiden fazla halife geç¬miştir. Bu, hadise zıt düşmez mi?
Bunun cevabı da şudur: Bu, batıl bir itirazdır. Çünkü Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) sadece “On iki gelecek” dememiş. “On iki halife gelmedikçe”, demiştir.
Dolayısıyla daha fazla halifenin gelmesi bu manaya zarar vermez.”
Şah Veliyullah’ın söyledikleri de özetle şöyledir. “Bu din, Allah, hepsi Kureyş’ten olmak üzere, on iki tane halife gönderilinceye kadar üs¬tün olmaya devam edecektir.” Hadisi müşkil görülmüştür. Bu işkâle se¬bep de, hadisin on iki imam inancına sahip olan İsna aşeriyye mezhebinin görüşünü destekler mahiyette görülmesidir.
Gerçek Şudur: Kur’an-ı Kerim’de olduğu gibi Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın hadisleri de birbirlerini izah ederler. Ebu Davud’un sineninde 4254 numarada geçen Abdullah İbni Mesud’un rivayet ettiği bir hadiste Efendimiz, “İslam’ın değirmeni otuz beş veya otuz altı sene dönecektir. Eğer helak olurlarsa, onların yolu helak olanların yoludur. Eğer onların dini (düzgün olarak) kalırsa geçen kısımdan itibaren yetmiş sene kalır” buyuruyor. Bu hadisin manasını anlamakta hayli hatalara düşülmüştür. Bizim anladığımız şudur:
Bu müddetin başlangıcı, Hicrî İkinci yıldaki cihattan itibarendir. Hadisteki “eğer helak olurlarsa” cümlesinden maksat, şek veya şüphe için değil, o zaman büyük hadiselerin çıkacağını beyandır. Açık alâmetlere bakıldığında görülüyor ki, İslamiyet’in kuvveti zayıflamış, Cihad kesil¬miştir. Sonra, Cenab-ı Allah, hilâfeti yoluna koyacak kişiler gönderecek ve bu intizam 70 yıl kadar devam edecektir. Gerçekten de Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in haber verdiği şeyler olmuştur. Cihat’ın başlangıcından otuz beş sene geçin¬ce Hz. Osman katledilmiş, Müslümanlar parçalanmıştır. 36. yılında Cemel Vakası meydana gelmiş, Müslümanlar kâfirlerle cihadı bırakıp birbirleri ile uğraşmışlardır. İslâmiyet zayıflamıştır. Ama Cenab-ı Allah, hilâfeti tekrar düzene koymuş ve tekrar cihatlar başlamıştır, bu hal Abbasilere kadar devam etmiştir. Abbasiler döneminde de Allah Müslümanlara kuv¬vet vermiş, cihatlar devam etmiş bu durumda Moğol istilâsına kadar sürmüştür.
Hadisin İsna Aşerriyye’cilerin “on iki imam” görüşünü teyit ettiğini söylemeye hiç imkân yoktur. Çünkü:
1- Hadiste anılan, on iki imam değil, halifedir. Hâlbuki Şiilerin kabul ettikleri on iki imamdan büyük çoğunluğu, halife olmamıştır.
Bunu İsna Aşeriyye de kabul eder.
2- Hadiste bu halifelerin Kureyş’e nispet edilmeleri onların hepsinin
Ben-i Haşim’den olmadıklarını gösterir. Çünkü bir cemaatin hepsi bir bâ¬tına mensup iseler, o bâtınla anılırlar, ama çeşitli bâtınlardan iseler o bâ¬tınların mensup olduğu kabileye nispet edilirler. Ben-i Haşim bâtın, Kureyş kabiledir.
3- On iki İmam’a inananlar, dinin onlarla güç kazanacağını söylemiyor¬lar. Aksine, Rasulüllah(Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın vefatından sonra dinin gizlendiğini imamların takiyye prensibine göre hareket ettiklerini Hz. Ali’nin bile kendi mezhep ve görüşünü açığa vuramadığını söylerler.
4- Hadisteki, “kadar” manasına gelen ilâ harfi Cerri, on iki halifenin devri bitince bir fetretin olmasını gerektirir. Hâlbuki onlar, Hz. İsa’nın, bizim Peygamberimizin üzerine gelip, dini kemâle erdireceğini söylüyorlar. Bu ise gaye Muğaya manasına uygun düşmez.
“... Biz onlardan on iki reis seçtik” (Maide, 12.) ayetini tefsir ederken Cabir b. Semure, hadisin Müslim’deki rivayetini zikretmiş ve şunları söylemiştir: Bu hadisin manası, on iki salih halifenin geleceğini müjdelemektir. Bunlar, hakkı ikame edecek, adaletle hükmedeceklerdir. Bu, onların peşi peşine gelmelerini gerektirmez. Hulefa-i Raşidin gibi, bir kısmı peşi peşi¬ne gelebilir. Bazıları da aralıklarla görülür. Ömer b. Abdülaziz’in de bu on iki halifeden birisi olduğunda ittifak vardır. Ayrıca Abbasoğlularından bazıları da bunlardandır. Onların velayeti gerçekleşinceye kadar kıyamet kopmayacaktır. Rasulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın adı ile baba adı, Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın babasının adı ile aynı olacak, yeryüzü zulümle dolduktan sonra orayı adaletle dol¬duracak olan ve varlığı hadislerle bildirilen Mehdi de bunlardandır. Rafızilerin, Samerra’daki girdaptan çıkacağını beklediklerini Mehdî-i Muhtazar, bizim dediğimiz Mehdî değildir. Hadiste anılan on iki halifenin de, İsna Aşeriyye Mezhebi mensuplarının inandıkları on iki imamla hiçbir alâka¬sı yoktur. Avnü’l-Mabud müellifi, yukarıya özetlediğimiz nakilleri daha genişçe aktardıktan sonra şunları söylemektedir:
Şiiler, özellikle İmamiye Mezhebinden olanlar, Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den sonraki hak İmam’ın Hz. Ali (Radıyallahü anh), sonra sırasıyla oğlu Hz. Hasan, karde¬şi Hz. Hüseyin, O’nun oğlu Zeynel Abidin, O’nun oğlu Muhammed Ba-kır, oğlu Cafer-i Sadık, oğlu Musa Kâzım, oğlu Ali Rıza, oğlu Muham¬med Takî, oğlu Ali Nakî, oğlu Hasan El Askerî sonra da onun oğlu bek¬lenen Mehdi Muhammed Kaim olduğunu söylerler.
İmamiyeler, son İmam’ın düşmanlarından korkarak gizlendiğini, bir gün ortaya çıkıp, dünyayı adaletle dolduracağına inanırlar;
Hadislerde müjdelenen Mehdinin, Şiilerin gizli olup da çıkacağını bek¬ledikleri Muhammed b. Hasan el Askerî ile ilgisi yoktur. Görüldüğü gibi, Hadiste anılan on iki halifeden muradın kimler olduğu konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Ancak, Ehl-i Sünnet âlimleri, bunların Şian’ın zannettiği gibi onların "On iki İmam'ı olmadığında hem fikirdirler.
Hadislerde, Ravi, Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in, alçak sesle bir şeyler söylediğini, ama kendisinin anlayamadığını, babasına sorunca, Efendimizin “Onların hepsi Kureyş’tendir” buyurduğunu anladığını söylemektedir. Yukarıda Veliyullah Dehvelî’den de naklettiğimiz gibi bu, gelecek oniki halifenin Kureyş’ten olacağının açık delilidir.
Üçüncü rivayette, Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kendisine gelen Kreşlilerin sorusu olarak bu oniki halifeden sonra kavga ve kargaşaların çıkacağını haber vermiştir
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 14/395-399.

“Hepsi Kureyş’ten” (buyurdu) dedi.
عَنْ جَدَّتِهِ أُمِّ الُحْصَيْنِ قَالَتْ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَخْطُبُ وَهُوَ يَقُولُ : إِنْ أُمِّرَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ حَبَشِيٌّ مُجَدَّعٌ، فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِيعُوا، مَا قَادَكُمْ بِكِتَابِ اللهِ . [رواه ابن ماجه (٢٨٦١) ومسلم وأحمد والنسائي وابن ابي عاصم في السنة (١٠٦٢)]
131- Ümmü’l-Husayn el-Ahmesiyye (radıyallahu anha)’dan; Şöyle demiştir:
Ben Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den hutbe irad ederken şöyle buyurduğunu işittim;
Eğer üzerinize Habeşî ve burunu, kulağı kesik bir köle emir tayin edilse, o sizi Allah’ın Kitabı ile sevk ve idare ettiği sürece siz onun emirlerini dinleyiniz ve (ona) itaat ediniz.1
-------------------------------
1- Müslüm, İbni Mace, 2861 Ahmet b. Hambel, Nesai 5121, İbni Ebu Asım 1062
Bu hadis İslâm devlet başkanına, valisine, kumandanına ve di¬ğer âmirlerine itaat etmeyi ve emirlerini dinlemeyi vacip kılar. Müs¬lüman olan âmirlerin Allah ve Resulünün emirlerine aykırı olmayan talimatlarına uymanın vacipliği hususunda icma bulunduğunu Nevevî nakletmiştir. Allah’a isyan ve günah sayılan talimatlarda ise âmirlerin emirlerine itaat edilmesinin haramlığı hususunda da icma bulunduğu Kâdı İyaz tarafından nakledilmiştir. Gü¬nah olan talimatlara uyulmamasına ait hadisler bundan sonra gelen babda rivayet edilmiştir. Bu itibarla âmirlere itaat edilmesine dair bu babdaki hadisler Şer-i Şerife aykırı olmayan emir ve talimatlar hakkındadır.
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e itaat veya isyanın Al¬lah’a itaat veya isyan sayılmasının sebebi Allah’ın Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e itaat etmeyi emretmiş olmasıdır. İslam dev¬let başkanına itaat etmenin Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in emrine itaat, keza devlet reisinin emrine isyan etmenin Peygam¬ber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in emrine isyan sayılması sebebi ise Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in devlet reisine itaat etme¬yi emretmiş olmasıdır. Bu itibarla İslam devlet başkam tarafından verilen ve dine aykırı olmayan emirlere itaat etmek Allah ve Resulü’nün emirlerine itaat sayılır. Keza onun emirlerine isyan etmek Allah ve Resulü’nün emirlerine isyan sayılır.
Enes (Radıyallahu anh)’ın hadisinden de âmir durumunda olan kişi siyah bir köle de olsa onun emirlerini dinlemenin ve ona itaat etmenin vacipliği hükmü çıkarılıyor. El-Hafız’ın da beyan ettiği gibi bu hadiste geçen “İstimal” ifadesi umumi bir manayı taşır. Yani vali, kumandan, cami imamı ve benzeri âmirler bu hükmün içine giriyor.
Bu hadiste âmir atanacak kölenin başı kuru üzüm taneciğine ben¬zetilmiştir. Yani âmir durumundaki şahıs sureten çirkin, önemsiz ve aklı, zekâsı noksan bir köle bile olsa ona itaat edilecektir.
Nevevî de: Bir kölenin âmir, vali, kumandan olması iki şekilde düşünülebilir: Devlet başkanı tarafından böyle bir kimse bir göreve atanmış olabilir. Ya da bir köle herhangi bir yolla memleket idaresini eline geçirir. Yoksa normal bir seçimle bir köleyi emir ve devlet başkam yapmak caiz değildir. Çünkü emirin, yani devlet reisinin hür olması şarttır, der.
Hattâbi: de: Vuku bulması düşünülmeyen misaller ba¬zen verilir. Bu ve benzeri hadisler de bu nevidendir. Yani dinen dü¬şünülmüyor ise de faraza başa geçen imam, devlet başkanı, böyle bir kimse bile olsa mutlaka itaat edilmesi gereklidir. İtaatin önemi mahiyetinde bu misal verilmiş, der.
El-Hafız’ın beyan ettiği bir kavle göre Enes (Radıyallahu anh)’in hadisinden maksat şudur: Devlet başkanı Habeşî bir köleyi bir yere vali - kaymakam tayin ettiği zaman o köleye itaat edil¬mesidir. Maksat kölenin devletin başına getirilmesi değildir. Hadis¬te böyle bir ifade yoktur. Şöyle de denilebilir: Devletin başına usulü dairesinde getirilen kişi önceden köle iken azatlanmış ve hür bir kimse haline gelmiş ise ona itaat edilmesi vaciptir.
Ümmü’l-Husayn (Radıyallahu anha)’nın hadisini Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in Veda haccı esnasında buyur¬duğu. Müslim’in rivayetinde belirtilmiştir. Yine Müslim’in bir rivayetine göre bu hadis Mina veya Arafat’ta buyurulmuştur. Bu hadiste de Enes’in hadisinde olduğu gibi bir göreve atanan devlet yetkilisine itaat edilmesi emrolunmuştur. An¬cak o âmirin toplumu Allah’ın kitabı olan Kur’an-ı Kerime uygun biçimde sevk ve idare etmesi şart koşuluyor. Bu hadiste geçen “Mücedda” burnu ve kulağı kesik kişi manasına yorumlanmıştır. Bazıları ise bu kelime vücudunun herhangi bir tarafı kesik olandır, diye yorumlamışlardır.
Tuhfe yazarı bu hadisin şerhinde özetle şöyle der: “Bu hadis, Ulü’l-Emr, yani devlet yetkilileri ile iyi geçinmeyi, on¬ların talimatlarına uyulmayı ve fitne ile parçalanmadan sakınmayı emreder. El-Mecma’da deniliyor ki: Şöyle bir soru sorulabilir: İma¬mın hür olması, Kureyş'ten olması ve vücudunda bir sakat¬lığın bulunmaması şartı vardır. Oysa bu hadise göre bu şartlar ol¬masa da itaat edilecek ve bu şartları taşımayan kimse de imam ola¬bilir? Bu soruya şöyle cevap verilir: Evet normal şartlar içinde di¬nen imamı seçme yeteneğine sahip kimselerin görüşleriyle imam se¬çildiği takdirde anılan şartlar aranır. Fakat böyle değil de cebir ve baskı kullanmak suretiyle imam olan bir kimse köle veya fasık bir Müslüman da olsa ona muhalefet edip memlekette isyan çıkarmak haramdır. Onun verdiği talimatlar geçerlidir. Diğer taraftan şunu da belirtmek gerekir: Hadiste böyle bir kimsenin imam, yani devlet başkanı olmasından söz edilmemiştir. Hadiste devlet başkanı böyle bir kimseyi bir işe âmir tayin ettiği zaman onun emrine itaat edil¬mesi isteniyor.”
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 8/7-10

عَنْ العِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ قَالَ: أَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَظَهُمْ يَوْمًا مَوْعِظَةً بَلِيغَةً بَعْدَ صَلَاةِ الغَدَاةِ ذَرَفَتْ مِنْهَا العُيُونُ وَوَجِلَتْ مِنْهَا القُلُوبُ ، فَقَالَ رَجُلٌ: إِنَّ هَذِهِ مَوْعِظَةُ مُوَدِّعٍ فَمَاذَا تَعْهَدُ إِلَيْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ . [رواه ابن ابي عاصم في الينة (١٠٣٧)]
132- İrbad b. Sâriye (radıyallahu anhüma)’dan
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Sabah namazından sonra bize öyle bir vaaz etti ki ondan gözlerimiz yaşardı ve kalplerimiz titredi. Bunun üzerine bir adam dedi ki: “Ya Resulallah! (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Bu vaazınız veda eden bir kimsenin vaazına benzer, bize neleri tavsiye edersiniz?” Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdular ki: Allahtan korkmanızı ve dinleyip itaat etmenizi tavsiye ediyorum.
İbni Ebu Asım -Es Sünnet-1037, Elbani: “bu hadis Sahihtir ve ricali sıkattır” der.
عَنِ الْعِرْبَاض بْنَ سَارِيَةَ يَقُولُ: وَعَظَنَا رَسُولَ اللّهِ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَوِعَظَةً ذَرَفَتْ مِنْهَا العُيُونُ وَوَجِلَتْ مِنْهَا القُلُوبُ. فَقُلْنَا: يَا رَسُولَ اللّهِ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . إِنَّ هَذِهِ مَوْعِظَةُ مُوَدِّعٍ فَمَاذَا تَعْهَدُ إِلَيْنَا ؟ قَالَ: قَدْ تَرَكْتُكُمْ عَلَى البَيْضَاءِ. لَيْلُهَا كَنَهَارِهَا لَا يَزِيغُ عَنْهَا بَعْدِي إِلَّا هَالِكٌ. وَمَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ فَسَيَرَى اختِلافًا كَثيرًا. فَعَليْكُمْ بسُنَّتِي وسُنَّةِ الخُلَفاءِ الرَّاشِدِينَ المَهْدِيِيِّنَ، عَضُّوا عَلَيْهَا بالنَّواجِذِ، وَعَلَيْكُمْ بِالطَّاعَةِ وَإِنْ كَانَ عَبْدًا حَبَشِيًّا فَإِنَّمَا الْمُؤْمِنَ كَالْجَمَلِ الأَنْفِ حَيْثُ مَا قِيدَ انْقَادَ . [رواه وابن ماجه (٤٣) والحاكم (١/٩٦)وأحمد (٤/١٢٦)والترمذي(٢٦٧٦)وابو داود (٤٦٠٧)]
133- İrbad b. Sariye (radıyallahu anhüma)’dan
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bize öyle bir vaaz etti ki ondan gözler (imiz) yaşardı ve kalpler(imiz) titredi. Bunun üzerine biz dedik ki: Ya Resulüllah! Bu vaazınız veda eden bir kimsenin vaazına benzer, bize neleri tavsiye edersiniz? Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdular ki: Ben sizi, gecesi gündüzü gibi apaydın olan bir din üzerinde bıraktım. Benden sonra ancak helak olanlar, o dinden sapar. Sizden kim yaşarsa fazla ihtilafa şahit olacaktır. Onun için bilip tanıdığınız sünnetime ve hidayete erdirilmiş olan Hulefâ’yı Raşidîn’in sünnetlerine yapışınız. Bunları dişlerinizle sıkıca tutunuz (ya da musibetlere karşı dişlerinizi sıkınız.) Başınızdaki halife siyah bir köle bile olsa ona itaatten ayrılmayınız. Çünkü mümin, (tevazu’ ve uysallığı bakımından) burnuna yular takılmış deve gibidir hangi tarafa sevk edilirse uyar.1
-----------------------------
1- İbni Mace 43, Hâkim 96/1, Ahmed b. Hambel 1126/4, Tirmizi 2676, Ebu Davut 4607, Elbani sahihi mişkat ta 165, sahihi tergib 37
Metinde geçen “Bu sünnetlere dişlerinizi batırınız”, sözü onlara bütün varlığınızla, olanca gücünüzle ciddi bir şekilde sarılınız” anlamında kullanılmıştır.
Bu hadis-i şerif, ümmet-i Muhammed’in mümin ve Müslüman olarak kalmalarının ancak sünnet çizgisinden ayrılmamaları ile mümkün olaca¬ğını, Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in vefatından sonra Müslümanlar arasında pek çok dini ihtilaflar doğaca¬ğını ve bu fitnelerden korunmanın ancak Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in ve dört halifenin sünnetine sarılmakla mümkün olacağını haber vermektedir. Sözü ge¬çen hadis-i şerifin şerhinde de açıkladığımız gibi, bir kimsenin veya top¬lumun sünnet üzerinde yürüdüğünü iddia edip kendisinin dışındaki kim¬selerin sünnetin dışında olduklarını söylemesi Önemli değildir. Önemli olan, Allah’ın ve Resulünün bu hususta koymuş oldukları ölçülere uymak¬tır, bu ölçüleri bir düstur olarak almak ve onları eksiksiz uygulamaktır.
“Çünkü sünnet-i şeniye gemilerde hatt-i hareketi gösteren kıble nümali bir pusula, hadsiz, zararlı, zulümatlı yollar içinde birer düğme hük¬mündedir.” Hz. Peygamberin sünnetine sarılmanın nasıl olacağını yü¬ce Allah şöyle açıklıyor:
“Hayır, rabbine andolsun ki aralarında çekiştikleri şeylerde seni hakem tayin edip sonra haklarında verdiğin hükümden dolayı içle¬rinde bir sıkıntı duymadan, kendilerini tamamen teslim etmedikçe iman etmiş olmazlar.” Nisa, (4). 65.
Bu ayet-i kerime’ye göre bir kimsenin mümin sayılabilmesi için onun bütün ihtilaflarının çözümünde Hz. Peygamberi hakem tayin etmesi yani Hz. Peygamberin sağlığında ortaya çıkan tüm anlaşmazlıkların hall-ü fas¬lında bizzat onun hakemliğine başvurması, vefatından sonra da bu ihtila¬fın çözümünü onun sünnetinde ve dolayısıyla Allah’ın Kitabında araması ve Hz. Peygamberin verdiği hükümden ya da sünnetinin getirdiği çözüm şeklinden dolayı kalbinde en ufak bir sıkıntı veya bir itiraz hissinin doğ¬maması şarttır.
Cenab-ı vacibu’l-vücud hazretleri diğer bir ayet-i kerimesinde de şöy¬le buyurmuştur. “Kim Allah’a ve Resulüne itaat ederse işte onlar Al¬lah’ın kendilerine nimet bahşettiği peygamberlerle, Sıddıklarla, şehitlerle ve iyi kimselerle beraberdirler. Arkadaş olarak bunlar ne güzeldir!” Nisa / 69.
Bu mevzuda şu iki ayet-i kerimeyi de hatırlamak gerekir: "Kim peygambere itaat ederse o, gerçekten Allah'a itaat etmiş olur..." Nisa / 80.
“Rahmetim her şeyi kuşatmıştır. Onu (bilhassa) sakınanlara, zekât verenlere ve ayetlerimize inananlara yazacağım. Onlar öyle kimseler¬dir ki, yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı buldukları ümmi Ne¬bi olan Peygambere uyarlar ki o Peygamber, onlara iyilikle emreder, onları kötülükten meneder, iyi ve temiz olan şeyleri helal, kötü ve za¬rarlı şeyleri haram kılar, onların ağır yüklerini, sırtlarında olan zin¬cirleri indirir. İşte ona iman edenler, ona saygı gösterip onu İ’zaz edenler, ona yardım edenler ve onunla indirilen nura uyanlar yok mu, onlar felâha kavuşanların ta kendileridir. ” Araf / 156-157.
Metinde geçen “Raşid halifeler” den maksat, Hz. Ebu Bekir Sıddık (Radıyallahü anh) ile Hz. Ömer İbn Hattab, Hz. Osman ve Hz. Ali (Radıyallahü anhüm) dür. Ha¬dis-i şerifte bu raşid halifelerin yoluna uymak emredilmiştir. Çünkü bun¬ların hepsi de Hz. Peygamberin yolundadırlar.
Bazı Hükümler
1. İnsanın saadeti takva üzere hareket etmesiyle kaimdir. Çünkü “Allah yalnız takva sahiplerinin amelini kabul eder.” Maide. 27
2. İdareciler, dinin emirlerine uygun hareket ettikleri sürece kendile¬rine itaat etmek vaciptir. Fakat dine aykırı hareket edip emirler vermeye başlanınca bakılır, eğer onları işbaşından uzaklaştırmak mümkün ise is¬yan edilip iş başından indirilirler. Fakat onlara isyan, daha büyük bir fe¬sada ve yıkıma sebep olacaksa, buna tevessül edilmez. Çünkü “İki kötü¬lükten birini tercih etmekle karşı karşıya gelindiği zaman, büyüğünden kurtulmak için hafif olana katlanılır” sözü umumi bir fıkıh kaidesidir.
3. Devlet başkam, Kureyş’in dışında herhangi bir kabileden de olabi¬lir. İsterse Habeşli bir köle olsun. Ancak bazıları “İmamlar Kureyş’tendir...” hadis-i şerifine dayanarak devlet başkanının mutlaka Kureyş’ten olacağını savunmuşlar ve hadisi şerifte geçen: “Habeşli bir köle de olsa” sözünün “olmaz ya farz-ı muhal Habeşli bir köle bile ol¬sa” manasında kullanıldığını söylemişler ve bu cümlenin kendi anladık¬ları manada kullanıldığını ispat için şu hadisleri delil getirmişlerdir.
1. “Her kim Allah için bağırtlak kuşu yuvası gibi bir mescid ya¬parsa, Allah da onun için cennette bir ev yapar.”
2. “Eğer kızım Fatıma hırsızlık yapsaydı, onun da elini keser¬dim.” (Sünen-i Ebu Davud. 4373. numaralı hadis)
3. “Allah hırsıza lanet etsin. Bir yumurtayı çalar da eli kesilir, ipi çalar yine eli kesilir.” Çünkü bu hadislerde Hz. Fatıma’nın hırsızlık yapmasından, bağırtlak kuşu yuvası kadar büyüklükteki mescitten söz ediliyor ki aslında bunlar olağan değildir. Farazi olarak söylenmiştir.
Keza bir yumurtadan dolayı da el kesilmez, ancak yumurta çalan kim¬se hırsızlığa alışır. Zamanla el kesilmesini gerektirecek çapta büyük hır¬sızlık yapar. (Şamil yayınevinden çıkan Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhinde bu emirlik konusunu (2928) numaralı hadis-i şerifin şerhin¬de açıklanmıştır.)
4. Her bidat sapıklıktır. (Nitekim 4609 numaralı hadisin şerhinde açık¬lanmıştır.)
5. Hz. Peygamberin vefatından sonra çok büyük dini ihtilâflar olacak¬tır. Bunların tahribatından kurtulmanın tek çaresi Kitaba ve sünnete sarıl¬maktır.
6. Raşid halifelerin sözü diğer sahabelerin sözlerine tercih edilir.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 15/364-365.

عَنْ أَبيِ أُمَامَةَ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ ، فَقَالَ : " اتَّقُوا اللَّهِ ، وَصَلُّوا خَمْسَكُمْ ، وَصُومُوا شَهْرَكُمْ ، وَأَدُّوا زَكَاةَ أَمْوَالِكُمْ ، وَأَطِيعُوا ذَا أَمَرِكُمْ ، تَدْخُلُوا جَنَّةَ رَبِّكُمْ " قَالَ : قُلْتُ لِأَبِي أُمَامَةَ : مُنْذُ كَمْ سَمِعْتَ هَذَا الْحَدِيثَ يَا أَبَا أُمَامَةَ ؟ قَالَ : وَأَنَا ابْنُ ثَلَاثِينَ سَنَةً . [رواه الترمذي (٦١٦)]
134- Ebu Ümame (radıyallahu anh)’den: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i veda Haccında hutbe irade derken dinledim buyurdular ki: “Allah’ın Kitabı ile yolunuzu bulmaya çalışın ve Allah’a karşı sorumluluk bilinci içerisinde olun, beş vakit namazlarınıza devamlı ve duyarlı olun. Ramazan orucunu tutun, mallarınızdan zekâtı verin, sizden olan idarecilerinize itaat edin ki; Rabbinizin Cennetine girersiniz.” Süleym b. Âmir diyor ki: Ebu Ümame’ye bu hadisi kaç yaşında işitmiştin dedim. Dedi ki: “Otuz yaşındayken işitmiştim.”
Tirmizi 616, Müsned: 20140, Tirmizi: Bu hadis hasen sahihtir, Elbani: Sahihtir der.
عَنْ عَمْرِو ابْنِ شُعَيبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ؛ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَنْ كَاتَبَ عَبْدَهُ عَلَى مِائَةِ أُوقِيَّةٍ، فَأَدَّاهَا إِلاَّ عَشْرَ أواقٍ - أَوْ قَالَ : عَشَرَةَ دَنَانِير - ثُمَّ عَجَزَ فَهُوَ رَقِيقٌ . [رواه الترمذي (١٢٦٠) وابن ماجه (٢٥١٩) وأحمد (٦٦٦٦) وأبو داود ،]
135- Amr b. Şuayb’ın babasından ve dedesinden (radıyallahu anhüm) rivayetine göre, şöyle demiştir: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i hutbe irad ederken dinledim şöyle diyordu: “Bir kimse kölesini yüz ukkiye karşılığında hürriyetine kavuşacağını söylese o köle de on ukkiye veya on dirhem dışında bütün borcunu ödemiş olsa o kalan miktarı ödeyemediğinden dolayı kölelikten kurtulmuş sayılmaz.”1
-----------------------------------
1- Tirmizi 1260, İbn Mace 2519 Tirmizi: Bu hadis hasen garibtir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in ashabından ve başkalarından pek çok ilim adamının uygulaması bu hadise göredir: Elbani: “sahihtir” der.
Bu hadisi Ebu Davud, Tirmizi ve Nesai de rivayet etmişlerdir. Tirmizi bu hadisin garib nev’inden olduğunu beyan etmiştir. Zevaid sahibinin bunu Zevaid türünden say-asının sebebini bilemedim. Çünkü diğer sünen sahiplerince de rivayet edilmiştir.
Ukıyye; Okka demektir. Bir Ukıyye kırk dirhem olarak tarif edil¬iştir. Ukıyye hakkında İbni Mace’nin 1793 ve 1794 nolu ve dirhem hakkında da 1790 -1791 nolu hadislerinin izahı bölümünde İbni Mace mütercimi tarafından geniş bilgi verilmiştir. Ukıyyat: Ukiyye’nin çoğuludur. Evâki de Ukiyye’nin çoğuludur. Hadisten çıkarılan hüküm şudur: Sahibi ile kitabet akdini yapan köle, pazarlık edilen para veya başka bir malın tamamını ödemedikçe kölelik hali devam eder. Âlimlerin ekserisinin görüşü budur. Selef âlimlerinin bazısının görüşü değişiktir. Mesela Ali bin Ebî Talib (Radıyallahü anh)’den yapılan bir rivayete göre köle anılan meblâğın ne miktarını ödemiş ise o nispete göre bir kısmı azatlanmış olur. Şu halde köle anılan meblâğın yarısını öderse onun yarısı azatlanmış olur. İbni Mesud ve İbni Abbas’tan da başka görüşler rivayet olunmuştur. Fakat Cumhurun görüşü bu hadisten çıkarılan hükme uygundur. İbn Mace de 2521 nolu Aişe (Radıyallahü anha) 'nın hadisi cumhurun görüşüne en kuvvetli delildir.
Hattâbi şöyle der: “Mükâteb, yani kendisi ile kitabet akti yapılan köle henüz borcunun tamamını ödememiş iken satılabilir diyen âlimler için bu ve benzeri hadisler delil durumundadır. Çünkü onun kölelik hali devam ettiğine göre sahibinin mülküdür, onun malıdır. Kişi malını satabilir.
Hadisten çıkarılan ikinci hüküm de mükâteb köle henüz borcun tamamını ödememiş iken ölürse, köle olarak ölmüş olur. Yâni borç miktarından ödemiş olduğu mal onun sahibinin hakkıdır ve ölenin çocukları varsa bunlar da sahibin köleleri sayılır. Köle öldüğü zaman kalan borcunu karşılayabilecek kadar bir kazancı olup bunu sahibine ödememiş ise yine hüküm aynıdır. Bu hüküm Ömer bin el-Hattab, Zeyd bin Sabit, Ömer bin Abdülaziz, Zührî, Katâde, Şafii ve Ahmed’den de rivayet olunmuştur.”
Ebu Hanife’ye göre ise borcunun tamamını ödemeden ölen köle kalan borcunu karşılayabilecek kadar bir mal geride bı¬rakmış ise azatlanmış sayılır. Böyle bir mal bırakmadan ölmüş ise köle olarak ölmüş sayılır.
Mâlik’e göre borcunun tamamını ödemeden ölen kölenin çocukları var ise köle azatlanmış sayılır. Yok, ise köle olarak Ölmüş sayılır.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 7/103-104

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ قَالَ: إِنِّي لَمِمَّنْ يَرْفَعُ أَغْصَانَ الشَّجَرَةِ عَنْ وَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَخْطُبُ فَقَالَ: لَوْلَا أَنَّ الْكِلَابَ أُمَّةٌ مِنَ الْأُمَمِ لَأَمَرْتُ بِقَتْلِهَا فَاقْتُلُوا مِنْهَا كُلَّ أَسْوَدَ بَهِيمٍ، وَمَا مِنْ أَهْلِ بَيْتٍ يَرْتَبِطُونَ كَلْبًا إِلَّا نَقَصَ مِنْ عَمَلِهِمْ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ إِلَّا كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ كَلْبَ حَرْثٍ أَوْ كَلْبَ غَنَمٍ . [ رواه الترمذي (١٤٨٩ ) والبخاري (٢١٩٧،٥١٦٥) ومسلم (١٥٧٢) وصححه ، وأبو داود (٢٨٤٥ ) والنسائي (٤٢٨٠ ) وابن ماجه (٣٢٠٥ ) ، وصححه الألباني في " صحيح الترمذي ]
136- Abdullah b. Muğaffel (radıyallahu anh)’den: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), bir ağaç altında hutbe irad ederken ağacın dallarını kaldırıp Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e gölge yapanlardan idim, şöyle buyurdu: “Köpekler de diğer toplumlar gibi başlı başına bir soy ve ümmet olmasaydı onların öldürülmesini emrederdim, fakat siz onlardan simsiyah olanları öldürünüz. Herhangi bir ev; koyun, ziraat ve av köpeği haricinde köpek besler ve bulundurursa onların yaptıkları iyiliklerden her gün bir kırat sevap eksilir.”1
---------------------------
1- Tirmizi 1469, Müslim: 280, İbni Mace: 3205, Buhari 2197 Tirmizi: Bu hadis hasendir. Elbani: “sahihtir” der.
Bu hadisi Buhari, Müslim; Ebu Davud ve Tirmizi Taharet bahsinin muhtelif yerlerinde biraz lafız farkıyla müteaddit ravilerden tahriç etmişlerdir.
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) in köpekleri Öldürmeyi emrettikten sonra av köpeği ile çoban köpeğine, diğer rivayette ziraat köpeğine ruhsat ver¬mesi köpek edinmenin memnu’ olduğunu gösterir. Bizim ulemamızla başka mezhepler uleması ihtiyaç olmaksızın köpek edinmenin haram ol¬duğuna ittifak etmişlerdir. Mesela; şeklini beğendiği için yahut öğünmek maksadıyla köpek edinmek hilafsız haramdır, Maalesef bugün köpek edinme merakı salgın halini almıştır. Bir taraftan tıp köpek hastalığından, kuduzdan vesair mazarratından bahsededursun, millet alabildiğine varını yoğunu sarf ederek köpek edinmektedir. Dinin emri ve nehyi kimsenin ha¬tırına gelmediği gibi, tıbbın avazlarına da aldırış eden yoktur. Birçok kimselerin köpek¬leri koynunda yatırdıklarını bile işitiyoruz. Ne diyelim, Allah intibahlar versin. Âmin.
Köpek edinmeyi tecviz eden ihtiyaca gelince:
Bu hadis üç şeyden biri için ruhsat verildiğini göstermektedir. Bun¬larda, ekinliği korumak, hayvanları korumak ve avcılıktır. Mezkûr üç şey için köpek edinmek bil’ittifâk caizdir. Ulemâmız evleri ve mahalleleri korumak için köpek ve keza öğretmek maksadı ile köpek yavrusu edin¬menin caiz olup olmayacağında ihtilâf etmişlerdir. Bazılarına göre; bu haramdır. Çünkü ruhsat yalnız üç sınıf hakkındadır. Diğer bazıları bu¬nunda mubah olduğunu söylemişlerdir ki; esah olan da budur. Zira bun¬lar da ruhsata dâhil olan üç sınıf manasındadırlar. Avcılık yapmadığı hal¬de av köpeği edinenin hükmü dahi ihtilaflıdır.
Ulemâmıza göre; köpek kuduz olursa öldürülür, kuduz değilse, öldü¬rülmesi caiz değildir. Bu hususta köpeğin faydalı veya faydasız olması müsavidir. İmamü-1 Haremeyn: Köpeklerin öldürülmesi babındaki emir nesh edilmiştir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in bir defa köpekleri öldürmeyi emrettiği sahihtir. Fakat sonra onları öl¬dürmekten nehy buyurduğu da sahihtir. Şeriat Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhinde 280 numaralı hadisin şerhinde verilen tafsilât üzere karar kılmıştır ki orada genişçe açıklanmıştır. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) koyu siyah köpeklerin öldürülmesini emretmişti. Ulemâ Bu hâdise İslam’ın ilk zamanlarında idi. Şimdi nesh edilmiştir” diyor.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

عَنْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَأَقْبَلَ الْحَسَنُ، وَالْحُسَيْنُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا، عَلَيْهِمَا قَمِيصَانِ أَحْمَرَانِ يَمْشِيَانِ يَعْثُرَانِ ، فَنَزَلَ وَحَمَلَهُمَا، فَصَعِدَ بِهِمَا الْمِنْبَرَ، ثُمَّ قَالَ: " صَدَقَ اللَّهُ: {إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ} [التغابن:١٥]، رَأَيْتُ هَذَيْنِ يَمْشِيَانِ يَعْثُرَانِ فيِ ٌقَمِيصِيهِمَا فَلَمْ أَصْبِرْ حَتَّى نَزَلْتُ فَحَمَلْتُهُمَا .[ رواه النسائي (١٥٨٥) وابن ماجه (٢٩٠٠) وابو داود (١١٠٩) والترمذي(٣٧٧٤) وأحمد (٢٣٠٤٥) وابن حبان(٦٠٣٨)]
137- Büreyde (radıyallahu anh) den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bize hutbe irat ediyordu. Hasan ve Hüseyin(radıyallahu anhüma) üzerlerinde kırmızı elbise olduğu halde geldiler. Uzun olan elbiseye basarak geldiklerin için düşüp kalkıyorlardı. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) indi onları kucağına aldı, tekrar minbere çıktı. Sonra şöyle buyurdu: Allah’ın “Şüphesiz mallarınız ve evlatlarınız sizin için fitnedir” buyruğu ne kadar doğrudur ki onları böyle gömleklerine basarak yürüdüklerini görünce dayanamadım ve inip onları kucağıma aldım, buyurdu. (Sonra hutbeye kaldığı yerden devam etti)1
---------------------------
1- Nesai 1585, Elbani: İsnadı sahihtir. İbni Mace 3600, Ebu Davut 1109, Tirmizi 3774, Ahmet b. Hambel 23045, İbni Hibban 6038 Şuayip Arnavut isnadı sahihtir der.
Hadis-i şerif, hatibin hutbe esnasında hitabeyi kesip başka bir kişiyle konuşmasının caiz olduğuna delildir. Ulemânın bu konu etrafında söyledikleri Sünen-i Ebu Davud’un 1091 Nolu hadisinin açıklamasında anlatılmıştır. Oraya müracaat edilmelidir.
Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in minberden inip torunlarını alması, onun merhamet ve şefkatinin eseridir. Efendimiz (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu hareketine, Kur’an-ı Kerim’den iktibas ettiği bir ayetle fitne (imtihan vesilesi) olarak nitelendirdiği çocukların sebeb olduğunu bildirmiştir. Çocukların fitne olması, onlar yüzünden uhrevî ha¬zırlıkların ihmal edilmesi yönündendir. Çünkü evlat ve mal kendileri ile olan meşguliyetten dolayı ahireti ihmal edenlerle ihmal etmeyenleri ortaya çıkar¬maya vesile kılınan birer deneme aracıdır. Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) her türlü fitne¬den, bu meyanda, Allah’tan başkası ile meşguliyetten masum olduğuna göre, onun çocuklarla meşguliyetinin fitne olması, sırf onlara meylden ibarettir.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınları: 4/215.
Bera (Radıyallahü anh)’in hadisi Kütüb-i Sitte’nin hepsinde rivayet olunmuştur. Büreyde (Radıyallahü anh)’in hadisi ise Ebu Davud, Tirmizi, Nesai ve Ahmed ile Beyhaki tarafından da rivayet edilmiştir.
Bu hadisler kırmızı elbise giymenin caizliğine delalet eder. Hülle daha önce de anlatıldığı gibi iki parçadan ibaret katlık (takım) elbi¬sedir. Hamra da kırmızı demektir. Şafiiler, Malikiler ve başkaları bu ve benzeri hadisleri delil göstererek kırmızı elbi¬se giymenin caizliğine hükmetmişler. Hanefîler ise kırmızı elbise giymenin mekruhluğuna hükmederek, kırmızı elbise giymenin yasaklığına dair hadisler ile aspur ile boyanan elbiseyi giymenin yasaklığı hakkındaki hadisleri delil göstermişlerdir.
Sindî ve Avnü’l-Mabud yazarının beyanına göre el-Hafız İbnü'l-Kayyım el-Cevzi: Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in giydiği hüllenin tamamen kırmızı olduğunu ve başka rengin bulunmadığını söyleyenler yanılmışlardır. Çünkü Hülle-i Hamra, yani kırmızı hülle, Yemen malı iki bürd olup siyah¬la beraber kırmızı çubukludur. Yemen bürdleri hep böyledir. Bu nevi kumaşta kırmızı çubuklar bulunduğu için ona Hülle-i Hamra denilmiştir. Bu isimden dolayı anılan hüllenin tamamen kırmızı oldu¬ğu şüphesi hâsıl olmuştur, demiştir.
İbn-i Hümam da Hülle-i Hamra: Kırmızı ve yeşil çubuk¬lu dokunmuş Yemen kumaşından mamul bir kat elbisedir, di¬ye tarif etmiştir.
Allâme Aynî, Umdetü’l-Kari’de ve Hafız İbn-i Hacer de El-Fetih’te bu konuya geniş yer vererek iki ta¬rafın delillerini detaylı olarak nakletmişlerdir. Avnü’l-Mabud yazarı: Doğrusu koyu kırmızı elbise erkeklere mekruhtur. Fakat hafif kır¬mızı elbise mekruh değildir, diyerek orta yolu seçmiştir. Doğrusunu Allah bilir.
Ancak şu söylenebilir, Sırf kırmızı elbise giyme¬nin yasak olup olmadığı hususunda ihtilâf olduğuna göre en uygunu böyle bir elbiseyi giymemektir, ihtiyatlı olanı budur.
Büreyde (Radıyallahü anh)’ın hadisinde Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in Tegabun suresinin 15. ayetinin baş kıs¬mını okumuş olduğu belirtiliyor. Bu ayette malların ve çocukların bir imtihan olduğu bildiriliyor. Ayetin geniş manası için tefsir kitaplarına müracaat edilmelidir. Burada şu noktayı belirtmekle yetinelim:
Dünya malı ve çocuklar kişiyi dini vecibeleri yerine getirmek¬ten alıkoyarsa nimet olmaktan çıkıp nıkmet olur. Aksi takdirde ni¬met sayılır. Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), hutbe esna¬sında gelen küçük yaştaki torunları Hasan ve Hüseyin (Radıyallahü anhüma) ile meşgul olmuş ise de kalben Allah’tan ga¬fil olmamıştır. Çünkü gönlü daima Allah’a bağlı idi. Bu ayeti oku¬makla şuna işaret etmiş olabilir: Çocuklar O’nu meşgul etmemekle beraber sadece hutbeye ara vermesine sebep oldular.
O'nun bu hareketi de bir fıkhî meselenin bildirilmesine vesile olmuştur. O da şudur: Hutbeye kısa ara vermek caizdir, hutbe oku¬yan zat, bir önemli iş nedeniyle hutbe esnasında konuşabilir. Mesela bir âmâ’yı bir tehlikeden korumak için uyarıda bulunmak gibi
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 9/378-379.

عَنْ عَرْفَجَةَ بْنِ شُرَيْحٍ الْأَشْجَعِيِّ ، قَالَ : رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ , يَخْطُبُ النَّاسَ , فَقَالَ: إِنَّهُ سَيَكُونُ بَعْدِي هَنَاتٌ وَهَنَاتٌ ، فَمَنْ رَأَيْتُمُوهُ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ ، أَوْ يُرِيدُ يُفَرِّقُ أَمْرَ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَائِنًا مَنْ كَانَ فَاقْتُلُوهُ ، فَإِنَّ يَدَ اللَّهِ عَلَى الْجَمَاعَةِ ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ مَعَ مَنْ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ يَرْكُضُ .[رواه النسائي ( ٤٠٢٠) ومسلم (١٨٥٢) وابوداود (٤٧٦٢) وأحمد (١٨٣٢١) وابن حبان (٤٤٠٦)]
138- Arfece b. Şüreyh el Eşcaî (radıyallahu anh)’ten:
Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i minberde cemaate hitap ederken gördüm şöyle diyordu: “Benden sonra fesat çıkacak, kötülükler olacaktır. Kimin cemaatten ayrıldığını (İslâm cemaatine karşı geldiğini) veya Muhammed ümmetinin düzenini bozmak istediğini görürseniz kim olursa olsun öldürün. Zira Allah’ın yardımı cemaat üzerinedir. Şeytan, İslâm cemaatinden ayrılanla beraberdir.”1
------------------------------
1- Nesai 4020, Elbani isnadı sahihtir der. Müslim 1752, Ebu Davut: 4762, Ahmet b. Hambel 19321, İbni Hibban 4406,
Henât: Henenin cemi (çoğulu)dir. Hene şey demektir. Burada ondan murad: Fitneler ve yeni zuhur edecek hâdiselerdir.
Henât: Fitne ve fesat anlamlarına gelir. Bu kelime hayır hakkında kullanılmaz. Mutlak şer için kullanılır. İbnü’l-Esîr'in “en-Nihâye”deki açıklamasına göre bu kelimenin müfredi “Henef’tir. Çoğulu “Henevât” şeklinde de gelir.
İmam-ı Nevevî de bu kelimenin, yeni zuhur eden olay ve fitne anlamına geldiğini, hadis-i şerifte kastedilen mananın da bu olduğunu söylemiştir.
“Müslümanların derli toplu olması”ndan maksat, birlik ve beraberlik içerisinde olup aralarında duygu ve düşünce birliğini sağlayıp teşkilatlanmaları ve tek yumruk ve tek ses haline gelmeleridir.
Müslümanlar böyle bir durumda iken onların dirliğini ve birliğini bozmaya kalkan bir kimse, onların kılıçlarına hedef olur ve vücudu ortadan kaldırılmayı hak eder. Bu fitneyi bu şekilde önlemek Müslümanların kaçınılmaz görevidir.
İsterse bu fitneyi çıkarmak isteyen kendilerinin en ileri gelenlerinden olsun.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 15/582-583

عَنْ جَابِرٍ قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ وَهُوَ يَخْطُبُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْتُ الْبَارِحَةَ فِيمَا يَرَى النَّائِمُ كَأَنَّ عُنُقِي ضُرِبَتْ وَسَقَطَ رَأْسِي فَاتَّبَعْتُهُ فَأَخَذْتُهُ فَأَعَدْتُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا لَعِبَ الشَّيْطَانُ بِأَحَدِكُمْ فِي مَنَامِهِ , فَلَا يُحَدِّثَنَّ بِهِ النَّاسَ .[ رواه مسلم (٢٢٦٧) وابن ماجه (٣٩١٢)]
139- Cabir bin Abdullah (radıyallahu anhüma)dan;
Bir gün Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hutbe irat ederken bir adam O’na geldi ve: “Ya Resulallah! Dün gece rüyamda gördüm ki benim boynum vurulmuş ve başım yere düşmüş. Ben de başımın arkasında gidip onu aldım ve tekrar yerine koydum,” dedi. Bunun üzerine Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu: “Şeytan birinizle uykusunda oynadığı zaman o kimse o rüyayı sakın insanlara anlatmasın.”1
---------------------------------
1- Müslim 2267, İbni Mace 3912 Elbani: Sahihtir der.
Hadis hoşlanılmayan rüyaların şeytanın bir oyunu olup Müslümanı üzmek ve korkutmak amacıyla uyku halinde kalbine sokulduğuna ve böyle bir rüyayı kimseye anlatmamanın gerektiğine delalet eder. Hoşlanılmayan, karışık ve korkulu rüyayı başkasına yorumlatmak doğru değildir. Çünkü yorumcu yapacağı yorumla rüya sahibini daha da üzüntüye sokabilir. Ayrıca fena yorum fena sonuçlar doğurabilir.
Nevevî Cabir (Radıyallahü anh)’in hadisinin izahı bölümünde el-Mâziri’den naklen şu bilgiyi verir:
Bu hadiste sözü edilen rüyanın şeytan tarafından gelme rüya çeşitlerinden olduğu vahiy yoluyla veya başka bir belirtiyle Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in malumu olduğu muhtemeldir. Rüya yorumcularına göre ise, rüya halinde başın kesildiğini görmek çeşitli şekillerde yorumlanır. Yorumcular bu hususta şöyle derler:
Bu rüyayı gören kimse, elindeki nimetlerden veya nüfuz ve kuvvetinden olur. Makam ve mevki sahibi ise bunu yitirir ve işleri bozulur. Fakat rüya sahibi hasta ise bu rüya hastalıktan kurtulmasına, borçlu ise borçtan kurtulmasına, hacca gitmemiş ise hacca gideceğine, kederli ise üzüntüsünün gideceğine, bir korku ve endişesi varsa, bu halden kurtulacağına ve köle ise hürriyetine kavuşacağına alâmettir.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 10/106-107.
Rüyanın Allah’tan ve Hülm’ün şeytandan olduğu bildirilmiştir. Rüya kelimesi Arap dilinde kişinin uyku halinde gördüğü iyi veya kötü, başka bir deyimle hoşlandığı veya hoşlanmadığı şeye denir. Bu hadiste ise güzel ve hoşlanılan rüya manasında kullanılmıştır. Nitekim Buhari’nin rivayetinde; “Güzel rüya” ifadesi bulunur.
Hulm ve Hulüm hoşlanılmayan korkulu rüya manasınadır. Türkçemizde buna kâbus denir.
“Rüya Allah’tandır” denilmekle Allahu Teâlâ’ya izafe edilmesi güzel rüyanın şereflendirilmesi içindir. “Hulm şeytandandır” denilmekle hoşlanılmayan rüyanın şeytana izafe edilmesi ise bu tür rüyanın şeytanın özelliği olan yalancılık, karışıklık ve korkutmak sıfatlarına uygunluğudur. Veya bu tür rüyanın şeytanın arzu ve hevesine uygunluğudur.
El-Hafız’ın beyanına göre İbnü’l-Bakillânî şöyle demiştir:
Allahu Teâlâ güzel rüyayı müminin kalbine telkin buyurduğu zaman melek orada, hazır bulunur ve yüce Allah (insanın kalbinde) hoşlanılmayan rüyayı yarattığı zaman şeytan orada bulunur. Bu sebeple hoşlanılmayan rüya şeytana izafe edilmiştir.
Diğer bir kavle göre hoşlanılmayan korkulu rüya şeytanın bir kuruntusu, fasit ve gerçek dışı bir hayali olduğu için ona izafe edilmiştir
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 10/103-104.

Mekke’nin hürmeti
عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ قَالَتْ : سَمِعْتُ النَّبِيَ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْفَتْحِ قَالَ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ إنَّ الله حَرَّمَ مَكَّةَ يَوْمَ خَلَقَ السَّـماواتِ وَالأَرْضَ فَهِيَ حَرَامٌ إلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا يُعْضَدُ شَجَرُهَا وَلَا يُنَفَّرُ صَيْدُهَا وَلَا يَأْخُذُ لُقْطَتُهَا إِلَّا منْشَد فَقَالَ الْعَبَّاسُ: إلاَّ الإذْخِرَ فَإنَّهُ لِلْبُيُوتِ وَالْقُبُورِ فَقَالَ رَسُـولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إلاَّ الإذْخِرَ . [رواه البخاري وابن ماجه (٢٥٢٤)]
140- Safiyye Binti Şeybe (radıyallahu anha) anlatıyor:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i Fetih yılında dinlemiştim. Şöyle buyurdular:
“Ey insanlar! Allah arz ve semayı yarattığı gün Mekke’yi haram kılmıştır. Orası Kıyamet gününe kadar haramdır. Bitkisi sürülmez, av hayvanı ürkütülmez, buluntusu da sadece (sahibini bulmak üzere) ilan etmek için alınır.”
Buhari, İbni Mace 2524 Elbani: “Sahihtir” der.
Hacet hutbesi
عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللهِ قَالَ :كان رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ النَّاسَ ‏فَيَحْمِدُ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ يَقُولُ : مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ وَخَيْرَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللهِ وَخَيْرَ الْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ صلي الله عليه وسلم وَشَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ . [رواه ابن ابي عاصم.]
وفي رواية ابن ابي عاصم وابن ماجه: إِيَّاكُمْ وَمُحْدِثَاتِ الْأُمُورِ فَإِنَّ شَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ . وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ
141- Cabir (bin Abdullah) (radıyallahu anhüma)’dan;
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hutbe irat ederken Allah’a hamt ve senadan, sonra: “Şüphesiz sözlerin en doğrusu Allah’ın kitabı, yolların en güzeli Hz. Muhammed’in yoludur. İşlerin en şerlisi sonradan icat edilip dine sokulandır. Her sonradan icat edilip dine sokulan şey bidattir” buyururdu.
İbni Ebu Asım sünnette Elbani fi zilal’il-cennet 23, isnadı Müslim’in şatına göre sahihtir, der.
İbni Ebu Asım ve İbni Mace de: “Sonradan icat edilip dine sokulan şeylerden sakının zira işlerin en şerlisi sonradan icat edilip dine sokulandır. Her sonradan icat edilip dine sokulan şey bidat ve her bidat dalalettir.” İbaresi yer alır.
عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللهِ قَالَ :كان رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ النَّاسَ (أي في الجمعة) ‏فَيَحْمِدُ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ . [رواه مسلم (٢/ ٥٩٣)]
وَفِي حَدِيثِ أَبِي سَعِيدَ الْخُدْرِي فِي رَجْمِ مَاعِزِ ابْنِ مَالِك : فَقَامَ النَّبِيُ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ من العشي فَحَمَدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ . [رواه مسلم (٢/١٣٢١) وابو داود (٤٤٣١ـ ٤٤٣٢)]
فَكَانَ صَلَّي اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ : إنَّ الْحَمْدُ للهِ ، نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللهِ مِنْ شُرُورِ اَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ اَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِ اللهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِىَ لَهُ، أَشْهَدُ اَنْ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ اَنَّ سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ،
( يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ ) [ آل عمران: 102]
(يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً كَثِيراً وَنِسَاء وَاتَّقُواْ اللّهَ الَّذِي تَسَاءلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيباً ) [ النساء :1]
( يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيداً ، يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَن يُطِعْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزاً عَظِيماً [الأحزاب :70,71]
]رواه الترمذي و ابن ماجه (١٨٩٢) وابو داود (٢١١٨) والنسائي (٦/٨٩) وأحمد بسند صحيح[
ثُمَّ يَقُولُ : أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ خَيْرَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللهِ وَخَيْرَ الْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ صَلَي اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَشَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ ضَلاَلَةٌ . ]رواه مسلم (٨٦٧) والنسائي (١/٢٣٢) وابن ماجه (٤٥) وأحمد (٣/٣١٩)وبيهقي (٣/٢١٣)]
وفي رواية : كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ وَكُلَّ ضَلاَلَةٍ فِي النَّارِ.
142- Cabir (bin Abdullah) (radıyallahu anhüma)’dan;
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) cemaate hutbe irad ederken, (Evve¬lâ) Allah’a lâyık olduğu veçhile hamd’ü sena ederdi.
Müslim 593
Ebu Said El Hudri(radıyallahu anh)’nin Maiz b. Malik’i recm hadisinde: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) akşam kalktı Allaha lâyık olduğu veçhile hamd’ü sena etti.1
-----------------------------------
1- Müslim 1321, Ebu Davut 4431-4432 Ebu Davud’da 4419 numaradan itibaren 4434 e kadarki hadisler, Maiz b. Malik adındaki sahabenin recmi ile ilgili¬dir. Hepsi, aynı hadiseyi konu edindiği için, açıklamayı hadislerin bitimi¬ne bıraktık. Şimdi işaret ettiğimiz bütün bu rivayetleri göz önüne alarak, gerekli izahatı vermeye çalışalım. Hadislerin ihtiva ettiği ahkâma geçme¬den önce, Mâiz’in recmedildiği yer konusuna değinmek istiyoruz. Çünkü bir rivayette onun Harra’da başka bir rivayette Musalla’da bir başka riva¬yette de Bakî’de recmedildiği bildirilmektedir. Harra: Medine’de siyah taşları olan bir yerdir. Musalla, Bakî’dadır. Dolayısıyla Bakî’de recmedildiğini bildiren ha¬berle, Musalla’da recmedildiğini bildiren haber arasında bir tezat yoktur. Mâiz’in Musalla’da recmedilmeye başlanıp, kaçtıktan sonra Harra’da ya¬kalanmış olduğunu söylemek mümkündür.
Hadisten Çıkarılan Bazı Hükümler
Şimdi de Hadislerden elde edebileceğimiz hükümleri maddeler halinde ele alalım:
1- Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’zina itirafında bulunan Mâiz’e ilk seferlerinde yüz vermemiş, ancak dördüncü ikrarından sonra recmedilmesini emir buyur¬muştur. Bu hal ulemânın tetkik konusu olmuştur. Acaba İkrarın tekrar¬lanması şart mıdır? Yoksa Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) konunun daha çok açığa çık¬ması için mi ilk seferlerde recme hükmetmemiştir? Konu ihtilaflıdır. Ebu Davud’un 4516... nolu hadisinde kısaca temas edilen meselenin tafsilatı şöyledir:
a- Zina suçunun sübutu ikrarla oluyorsa, ikrarın dört defa tekrarlanma¬sı şarttır. Hanefi imamları ile İbn Ebi Leylâ, Ahmed b. Hanbel ve İshak b. Rahuye bu görüştedirler.
Bu gruptaki âlimler, ikrarın ayrı ayrı meclislerde olmasının şart olup olmayışında da ihtilâf etmişlerdir.
Hanefilere göre ikrar dört ayrı mecliste olmalıdır. Tek meclisteki müteaddit ikrarlar tek ikrar sayılır.
İbn Ebi Leylâ ve Ahmed b. Hanbel’e göre ise, zina suçunun ispatı için, dört ikrarın tek mecliste olması yeterlidir.
b- Zina suçunun ispatı için tek ikrar yeterlidir. İmam Mâlik, İmam Şa¬fiî, Ebu Sevr, Hasanü’l-Basrî ve Hammad b. Ebu Süleyman da bu görüş¬tedirler. Katillik ve hırsızlığın sübutu için bir ikrarın yeterli olduğu gibi, zinanın ispatı için de bir kez yapılan ikrarın kâfi olduğunu söylerler.
Bu görüşte olanlar, Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın dört kez ikrarı tekrarlatmasını, fiilen sübutu konusundaki şüphesini def etmeye hamlederler. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın, Mâiz’in akli dengesinin yerinde olup olmadığını, muhsan olup olmadığı¬nı sormasını, sarhoş olup olmadığını anlamak için ağzını koklamasını de¬lil sayarlar.
Ancak, Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın ikrarı tekrarlatması sadece Mâiz’e has olmamış, Cüheyniye’ye de tekrarlatmıştır. Ayrıca, Mâiz için recmi emretmeden ön¬ce; “Sen onu dört kez söyledin” buyurmuştur. Bunlar, birinci görüşü teyit eden delillerdir.
2- Bir adam zina ikrarında bulunduktan sonra, ikrarından rücu ederse had uygulanmaz. Mâiz’in recimden kaçtığı ve sonra yakalanıp recmedildiği haber verilince, Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in “Onu bıraksaydınız ya” buyurma¬sı buna delildir.
Hanefi imamlarının yanı sıra, İmam Şafiî, Ahmed b. Hanbel, İshak b. Rahuye, Atâ b. İbni Rabâh, Zührî ve Hammad b. Ebî Süleyman bu görüş¬tedirler.
İmam Mâlik, İbn Ebi Leylâ ve Ebu Sevr’e göre ise mukırrin ikrardan rücu’u kabul edilmez. Bu görüş, Hasenü’l-Basri, Said b. Cübeyr ve Cabir b. Abdullah’tan da rivayet edilmiştir.
3- Bir haddi uygulamadan önce, maznunun aklî dengesinin yerinde olup olmadığının kontrol edilmesi gerekir. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın hem Mâiz’e, hem de kavmine sorması buna delildir.
4- Zina haddini düşürmek için, ikrarda bulunan şahsa, belki yanılmış olacağını, öpmenin, kucaklamanın zina sayılmayacağını, zinanın fiilen cinsi temas olduğunu hatırlatmak gerekir.
5- Zina ettiğini ikrar eden ve bu yüzden recmedilen kişinin cenaze na¬mazı kılınır. Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den Mâiz’in cenazesini kılıp kılmadığı konusundaki rivayetler farklıdır. Ebu Davud’un 4430 numaradaki hadisi, efendimizin Mâiz’in namazını kılmadığını beyan etmektedir. Buhari’nin rivayetinde ise, kıldığı bildirilmektedir.
Abdürrezzak’ın Ebu Ümame b. Sehl b. Hanif’ten rivayet ettiği bir ha¬bere göre; Efendimiz (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e, Mâiz’in namazını kılıp kılmayacağı sorulmuş, o da “hayır” demiştir. Ama ertesi günü, ashabına “Arkadaşınızın namazını kılınız” buyurmuş ve kendisi de kılmıştır.
Bu rivayet, konu üzerindeki farklı rivayetleri güzel bir şekilde cem et¬mekte ve tezatı izale etmektedir. Devlet Başkanının, böyle birisinin cenazesini kılıp kılamayacağı ulemâ arasında ihtilaflıdır. Askalanî’nin belirttiğine göre İmam Mâlik, kılamayacağını çünkü bunun bir bakıma suça teşvik sayılabileceğini söyler. Cumhur’a göre ise devlet başkanı recmedilen bir suçlunun cenazesini kılabilir.
6-Recmedilecek kişi için ister erkek olsun ister kadın, bir çukur kazıl¬ması şart değildir. İmam-ı Azam, Ebu Hanife ve İmam Mâlik bu görüşte¬dir. Ancak, Hanefi mezhebindeki müftabih görüşe göre kadın için çukur kazılması caizdir.
Nevevî’nin bildirdiğine göre; Ebu Yusuf, Katâde ve Ebu Hanife’den bir rivayet, hem erkeğe hem de kadına çukur kazılmasının gerekliliği is¬tikametindedir.
Bazı Malikiler de; şahitlerle sabit olan zina suçunda çukur kazılacağını, ikrarla sabit olanda ise kazılmayacağım söylerler.
Şafiilere göre; erkekler için çukur kazılmaz. Kadınlar için kazılıp kazılmayacağı konusunda da üç vecih vardır, Bunlar:
a- Kadının göğsü hizasına kadar çukur kazılması müstehaptır.
b- Yetkili merci muhayyerdir. Dilerse kazar, dilerse kazmaz. Kazmak müstehap da değildir, mekruh da değildir.
c- Zinası, beyyine ile sabit olmuşsa kazmak müstehaptır. İkrarla sabit olmuşsa değildir. Nevevî, bu son görüşün daha uygun olduğunu söylemektedir.
7- Recm ederken mutlaka taş atmak şart değildir. Sert toprak, tuğla parçası vs. gibi maddeler de atılabilir.
8- Recmedilen birisi hakkında çirkin sözler söylenmez. İstiğfar da edilmez.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 15/123-125.

فَكَانَ صَلَّي اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ : إنَّ الْحَمْدُ للهِ ، نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللهِ مِنْ شُرُورِ اَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ اَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِ اللهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِىَ لَهُ، أَشْهَدُ اَنْ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ اَنَّ سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ،
( يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ ) [ آل عمران: 102]
(يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالاً كَثِيراً وَنِسَاء وَاتَّقُواْ اللّهَ الَّذِي تَسَاءلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيباً ) [ النساء :1]
( يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيداً ، يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَن يُطِعْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزاً عَظِيماً [الأحزاب :70,71]
]رواه الترمذي و ابن ماجه (١٨٩٢) وابو داود (٢١١٨) والنسائي (٦/٨٩) وأحمد بسند صحيح[
ثُمَّ يَقُولُ : أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ خَيْرَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللهِ وَخَيْرَ الْهَدْيِ هَدْيُ مُحَمَّدٍ صَلَي اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَشَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ ضَلاَلَةٌ . ]رواه مسلم (٨٦٧) والنسائي (١/٢٣٢) وابن ماجه (٤٥) وأحمد (٣/٣١٩)وبيهقي (٣/٢١٣)]
وفي رواية : كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ وَكُلَّ ضَلاَلَةٍ فِي النَّارِ.
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyururdu:
Bütün hamtlar Allah içindir. O’na hamt eder, O’ndan yardım ister, O’ndan af dileriz. Kötü amellerimizin ve nefsimizin şerrinden O’na sığınırız. Allah’ın hidayete erdirdiğini kimse saptıramaz, saptırdığını da kimse hidayete erdiremez. Ben şahitlik ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur, O birdir, ortağı yoktur. Yine şahitlik ederim ki Muhammet (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) O’nun kulu ve resulüdür.
Allahu Teâlâ buyurdu: “Ey iman edenler! Allah’tan hakkıyla korkun ve ancak Müslüman olarak ölün.” (Âli İmran 102)
“Ey insanlar! Sizi bir tek nefisten yaratan ve ondan da eşini yaratan ve ikisinden birçok erkek ve kadın üreten Rabbinizden korkun. Adını kullanarak birbirinizden dilekte bulunduğunuz Allah’tan ve akrabalık haklarına riayetsizlikten de sakının. Şüphesiz Allah sizin üzerinizde gözetleyicidir.” (Nisa 1)
“Ey iman edenler Allah’tan korkun ve doğru (söz) söyleyin. Böyle yaparsanız Allah sizin işlerinizi düzeltir, günahlarınızı bağışlar. Kim Allah’a ve resulüne itaat ederse büyük bir kurtuluşa ermiş olur.” (Ahzap 70,71)
Ebu Davut 1118, Tirmizi 91105, Nesai 89/6, Elbani: isnadı sahihtir der.
Sonra: İşlerin en şerlisi sonradan icat edilip dine sokulandır. Her sonradan icat edilip dine sokulan şey bidattir, dalalettir.” buyururdu.
-------------------------------
1 - Ahmet b. Hambel 371-319/3, Müslüm 592/2, İbni Mace 45, Nesai 188/3, Beyhaki 213/3
Bir rivayette ise: “Her sonradan icat edilip dine sokulan şey bidattir, her bidat dalalettir ve her dalalet cehennemdedir”
Senedi sahihtir Ömer b. Hattab (Radıyallahü anh)’a ulaşır. İbni Vidah fi’l-bid’i ve’n-nehy eserinin 24. Sayfasında rivayet eder. Elbani İrva da der ki; “her dalalet cehennemdedir” sözü, Beyhaki’nin esma ve sıfatında senedi sahihtir. Bu konu Hacet Hutbesi başlıklı 8 numaralı hadiste anlatılmıştır. Burada tekrar etmeye lüzum yok oraya bakabilirsiniz.

Mescidin kıblesine tükürmenin yasaklanması
عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ : بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ يَوْمًا إِذْ رَأَى نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ فَتَغَيَّظَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ حَكَّهَا قَالَ : وَأَحْسَبُهُ قَالَ : فَدَعَا بِزَعْفَرَانٍ فَلَطَّخَهُ بِهِ وَقَالَ : أنَّ الله عَزَّ وجَلَّ قَبْلَ وَجْهِ أَحَدُكُمْ صَلَّى فَلَا يَبْصُقُ بَيْنَ يَدَيْهِ .[رواه البخاري ومسلم وابو داود (٤٧٩)]
143- İbni Ömer (radıyallahu anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü aleyhi ve sellem) bir gün hutbe irad buyururken, mescidin kıblesinde (ki du¬varda) bir balgam (sümük) görüverdi. Bunun üzerine cemaate kızdı ve onu kazıdı.
“Biriniz namaz kılarken yüzünün olduğu tarafa tükürmesin. Çünkü Allah (ın kıblesi) namaz kıldığı zaman onun yüzünün döndüğü taraftadır” buyurdular.1
-------------------------
- Buhari nama 33-36, Müslim 547, Ebu Davut 479,
Hadis-i şeriften anladığımıza göre Hz. Peygamber (Sallallahü aleyhi ve sellem), balgamı cemaate hitap ederken görmüştür. Ancak, Efendimizin hutbeyi bitirdikten sonra ve namaza duracağı anda görmüş olması daha muhte¬meldir. Çünkü hitabet esnasında yönü cemaate karşı dönük olacağından kıble, ya arkasına veya yan tarafına gelir. Hâlbuki balgamın kıble duvarında ol¬duğu zikredilmektedir.
Hz. Peygamber (Sallallahü aleyhi ve sellem)’in, balgamı gördüğü duvar mihrap değildir. Çünkü esah olan görüşe göre, Resulüllah (Sallallahü aleyhi ve sellem) devrinde mescitte mihrap yoktu. Camilerde mihrap ilk defa Ömer b. Abdülaziz devrinde yapılmıştır. Üstelik mihrapların hıristiyan âdeti ve camilerde mihrap inşa etmenin kıyamet alâmeti oldu¬ğunu bildiren birçok hadis-i şerif rivayet edilmiştir. Bu yüzden, ulemâdan birçoğu mihrap İnşasını bidat ve mihrapta namaz kılmayı mekruh addet-mişlerdir. Hatta Suyûti bu konuda: “İ’lâmü’l-Erîb bi Hudûsi bid’ati’l-meharib” adında özel bir risale yazmış ve bu risalesinde Mescid-i Nebevi’de mihrap olmadığını üstelik Hz. Peygamber’in mihrabı tasvip etmediğine dair birçok rivayet olduğunu söyleyip bu hadisleri nakletmiştir. Suyûti’nin ver¬diği bilgilerden, Beyhaki’nin Sünen-i Kübra’sındaki “Peygamber (Sallallahü aleyhi ve sellem) mes¬cide gelip mihraba girdi sonra ellerini kaldırıp tekbir aldı” şeklindeki rivayette yer alan mihraptan muradın, mescidin ön ortası, imamın namaz kıldığı yer olduğu anlaşılır.
Hadis-i şerifin devamından Hz. Peygamberin cemaate kızıp balgamı ka¬zıdığını anlıyoruz. Efendimizin cemaate kızması, ya balgamı kimin bulaştır¬dığını bilmediği ya da cemaatin, o pisliği görmeyip izale etmek maksadıyla davranmadıkları içindir.
Nesai’nin rivayetinde balgamı, Ensar’dan bir kadının kazıyıp yerine “halûk” isminde bir koku sürdüğü ve Hz. Peygamberin bu hareketi tasvip ettiği bildirilmektedir. Buna göre, hâdisenin iki defa olduğu, birinde balga¬mı bizzat Resulüllah (Sallallahü aleyhi ve sellem)’ın diğerinde de esrardan bir kadının kazıdığı anlaşıl¬mış olmaktadır.
Resûlullah (Sallallahü aleyhi ve sellem) balgamı karıdıktan sonra cemaate dönmüş ve “sizden biri namaza durduğunda, Allah onun yüzünün döndüğü taraftadır...” bu-yurmuştur. Cenab-ı Allah mekândan münezzeh olduğuna göre, ilk nazar da bu ibare biraz müşkil görünmektedir. Ancak burada, Hattâbi’nin de dediği gibi bir muzaf gizlidir. İbarenin manası “Allanın kıblesi onun yüzünü döndüğü taraftadır” şeklindedir. Zaten hadis-i şerifin tercümesi bu takdir göz önüne alınarak yapılmıştır.
Kıble namaz kılan Müslümanın Allah’a ibadet ederken yöneldiği cihet olduğu için tazime layıktır. Oraya doğru tükürmek ve sümkürmekten men edilmiştir.
Ebu Davud hadisin sonuna koyduğu ta’lîkda hadis-i şerifin başka tariklerden gelen rivayetlerindeki farklılıklara işaret etmiştir. Görüldüğü gibi bu rivayetler arasında hadisin ruhuna tesir edebilecek bir farklılık yoktur. Ancak Ebu Davud’un bu ilavesi Sünen’in bazı nüshalarında mevcut değildir.
Hadisten Çıkarılan Bazı Hükümler
1. Mescitler kirletilmemeli ve görülen her türlü pislik temizlenmelidir.
2. İmam daima mescidin temizliğini kontrol etmelidir.
3. Çirkin bir şey gören hemen onu ıslah etmeye çalışmalıdır.
4. Yersiz bir davranışa kızmak meşrudur.
5. Kibele’ye tazim ve hürmet gerekir.
6. Hadis, Hz. Peygamberin tevazuuna da delildir.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınları: 2/249.

عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَخْطُبُ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولَ : " اقْتُلُوا الْحَيَّاتِ , وَاقْتُلُوا ذَا الطُّفْيَتَيْنِ وَالأَبْتَر؛ فَإِنَّهُمَا يَلْتَمِسَانِ الْبَصَرَ ، وَيُسْقِطَانِ الْحَبَلَ "
قَالَ عَبْدُ اللَّهِ: فَبَيْنَا أَنَا أُطَارِدُ حَيَّةً لِأَقْتُلَهَا، فَنَادَانِي أَبُو لُبَابَةَ: لاَ تَقْتُلْهَا، فَقُلْتُ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَمَرَ بِقَتْلِ الحَيَّاتِ قَالَ: إِنَّهُ نَهَى بَعْدَ ذَلِكَ عَنْ ذَوَاتِ البُيُوتِ، وَهِيَ العَوَامِرُ. [رواه البخاري (٣٢٩٧ ، ٣٢٩٨) ومسلم (٢٢٣٣)وابو داود (٤٧٩) والترمذي ]
144- İbni Ömer (radıyallahu anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü aleyhi ve sellem)’i minber üzerinden şöyle buyuyorken dinledim: yılanları öldürün. İki çizgili ve epter (engerek)i de öldürün. Çünkü bunlar gözü kapar (kör eder) ve hamilelerde düşük yaparlar.
Abdullah İbni Ömer (radıyallahu anh) (diğer bir rivayette) şöyle demiştir:
Bir kere ben bir yılanı öldürmek İçin arkasından kovalıyordum. Ebu Lubâbe bana:
Onu öldürme! diye nida etti. Ben de ona: Rasulüllah (Sallallahü aleyhi ve sellem) yılanları öldürmeyi emretmiştir, dedim. Ebu Lubâbe:
Resulüllah yılanların umumiyetle öldürülmesini emrettikten sonra, ev yılanlarını öldürmekten nehyetti. (Beyaz ve zehirsiz) olan bu ev yılanları avâmirdir.1
-------------------------
1- Buhari Bed’ül-Hak 14, Müslim Selam 2233, Malik Muvatta İsti’zan 975-976, Ebu Davut Edep 5252-5253- 5254- 5255, Tirmizi Ahkâm 1483 yakın lafızlarla rivayet ederler.
Zü’t-Tufyeteyn, iki tufyeli demektir. Tufye, mülk denilen yemişin yaprağıdır. Bu yemişin yaprağı üzerinde iki çizgi bulunurmuş, Yılanın da sırtında iki çizgi bulunduğu için benzetme suretiyle ona tufyeli yılan denilmiştir. Biz çizgili yılan demek¬le iktifa ettik.
Epter: Kısa kuyruklu, son derece zehirli bir yılandır. Gebe bir kadın bu yalana bakar bakmaz çocuğunu düşürürmüş. İhtimal bunun sebebi ka¬dının birden bire korkmasıdir. Mamafih Hattabî ile diğer bazı ulemânın beyanına göre, gerek çizgili yılanın, gerekse ebterin gözlerinde Cenab-i Hak öyle bir hassa halketmiştir ki bir bakışta insanı kör ederlermiş.
Cânn: Küçük yılan demektir. Bazıları ince hafif, bir takımları da in¬ce beyaz yılan demek olduğunu söylemişlerdir.
İnsanoğlu ile yılanlar arasında yaratılışlarından gelen ezeli bir düşmanlık vardır Yaratılışlarında bu¬lunan bu düşmanlık sebebiyle her zaman yılanlar insanları, insanlar da yılanları öldürmek isterler.
Bazılarına göre ise, bu düşmanlık tâ cennette Âdem (Aleyhisselam)’la şeytan arasında geçen malum ve meşhur olaya kadar uzanır. Rivayete gö¬re şeytan, Âdem (Aleyhisselam)’a, cennette kendisine yasaklanmış olan meyveyi yedirerek onu cennetten çıkarmayı kafasına koyunca, bu tasa¬rısını gerçekleştirmek için cennete girip Hz. Âdem’le buluşmak istemişse de cennetin bekçileri onu içeriye bırakmamışlardır. Bunun üzerine bir yı¬lan, şeytanı ağzının içine alarak onun cennete girmesini ve bu ihanetini ic¬ra etmesini sağlamıştır.
İşte yılanlarla insanlar arasında süregelmekte olan bu ezeli ve cibili düşmanlık sebebiyle İslam dini insanlar için tehlikeli bir düşman olan yı¬lanların öldürülmesini emretmiştir. Bazı müfessirlere göre: “...kiminiz, kiminize düşman olarak ininiz...” ayet-i kerimesinde söz konusu edi¬len düşmanlık Hz. Âdem ve Havva ile onların karşısında bulunan şeytan ve yılan arasındaki düşmanlıktır.
Hanefi ulemâsından Bedrüddin Aynî’nin açıklamasına göre mevzumuzu teşkil eden hadis-i şerifin zahiri bütün yılanları hiçbir ayırım yapma¬dan ve hiçbir ihtarda bulunmadan öldürülmelerini emretmektedir. İmam Malik’e göre ise, Abdullah b. Ömer’in rivayet ettiği evlerde yaşayan yı¬lanları öldürmenin yasaklandığını ifade eden hadis mevzumuzu teşkil eden bu hadis-i şerif tahsis ettiğinden Medine’nin evlerinde yaşayan yı¬lanları bu hükmün dışında bırakmıştır. Binaenaleyh üç defa ihtarda bulun-madan onları öldürmek caiz değildir. Bazılarına göre evlerde yaşayan hiç¬bir yılan ihtar edilmeden öldürülemez. Delilleri ise yine Buhari’nin riva¬yet ettiği sözü geçen Abdullah b. Ömer hadisidir. Ayrıca Hanefiler Ebu Davud’un tahriç ettiği 5261 numaralı hadise dayanarak küçük ve beyaz yılanları öldürmeyip sağ bı¬rakmanın evlâ olduğunu söylemişlerdir.
Şafiî ulemâsından Kemalüddin Dümeyrî’nin açıklamasına göre metin¬de geçen bu yılanları Öldürme emri “nedb” ifade eder. Bir başka ifadey¬le bu emre uymak farz değil menduptur. Evlerde bulunan yılanları öldür¬mek için ise üçgün yahutta üç defa mühlet verilir. Dördüncüsünde öldürü¬lür. Cumhuru ulemaya göre, ev yılanlarına üç gün mühlet verilir. Üçgün sonra evi terketmedikleri takdirde öldürülürler. Onlara mühlet vermek “Ünaşidükünne bil ahdillezi ehazehü aleykünne Nuh ve Süleyman en lâ tebdü lenâ velâ tü’zûnâ: Bize görünmeyeceğinize ve eziyet etmeye¬ceğinize dair Hz. Nuh’a ve Hz. Süleyman’a verdiğiniz söz hakkı için” (evimizi terk ediniz)” cümlelerini söylemekle olur. Bu sözleri söyledikten sonra da eğer evi terk etmezlerse o zaman Öldürülürler.”
Mazirî'ye göre “sair beldelerin ve evlerin yılanlarını ihtarsız olarak öl¬dürmek mendupsa da, Medine yılanları ihtar verilmeden öldürülemez. Fa¬kat ihtar verilir de yine gitmezlerse öldürülürler. Çünkü cinlerden bir ta¬ife Medine’de müslürnanlığı kabul ettiğinden Medine’deki cinnilerin o taifeden olması ihtimali vardır.
İmam Tahavî’ye göre ise istisnasız olarak tüm yılanlara mühlet vermek evlâ olmakla beraber, bu mühlet bittikten sonra hiçbir ayırım yapmadan hepsi öldürülebilir. Çünkü metinde bulunan “yılanların hepsini öldürün cümlesi” bunu ifade eder. Hanefilerin “Eddürru’l-Muhtar” isimli fıkıh kitaplarında ise beyaz yılanları sağ bırakmanın evlâ olduğu ifade edilmek¬tedir. Nitekim “beyaz yılanları öldürmeyiniz, onlar cinnîdir” mealin¬deki (5261) nolu hadis-i şerif de bunu ifade etmektedir.
Metinde, yılanları öldürmekten kaçınmakla ilgili olan: “Onların inti¬kamından korkan benden değildir” mealindeki tehdid “yılanların sa¬hiplerinin ve eşlerinin onları öldürenlerden intikam alacağı” yolundaki cahiliyye devrindeki bir inancı hedef almaktadır. Resul-i zişan efendimiz bu sözüyle cahiliyye dönemi insanlarının bu batıl inancını yıkmış ve yı¬lanları öldürmeyi bu düşünceyle terk edenleri kendinden saymamıştır.
Binaenaleyh yılanları öldürmeyi bu düşünceyle terketmek tamamen bir cahiliyye adetidir. Gücü yettiği halde onları öldürmeyi terk etmekse mendubu terk etmek demektir.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi,Şamil Yayınları

İçkinin haram kılınması
عَنْ أَبِي سَعِيد الْخُدْرِي قَالَ : " سَمِعْتُ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ بِالْمَدِينَةِ ، قَالَ : ( يَا أَيُّهَا النَّاسُ ، إِنَّ اللهَ تَعَالَى يُعَرِّضُ بِالْخَمْرِ ، وَلَعَلَّ اللهَ سَيُنْزِلُ فِيهَا أَمْرًا ، فَمَنْ كَانَ عِنْدَهُ مِنْهَا شَيْءٌ ، فَلْيَبِعْهُ وَلْيَنْتَفِعْ بِهِ ) ، قال : فَمَا لَبِثْنَا إِلَّا يَسِيرًا ، حَتَّى قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : ( إِنَّ اللهَ تَعَالَى حَرَّمَ الْخَمْرَ ، فَمَنْ أَدْرَكَتْهُ هَذِهِ الْآيَةُ وَعِنْدَهُ مِنْهَا شَيْءٌ فَلَا يَشْرَبْ ، وَلَا يَبِعْ ) ، قَالَ: فَاسْتَقْبَلَ النَّاسُ بِمَا كَانَ عِنْدَهُ مِنْهَا فِي طَرِيقِ الْمَدِينَةِ ، فَسَفَكُوهَا " . [رواه مسلم (١٥٧٨) وبو يعلى (١٠٥٦)]
145- Ebu Said-i Hudrî (radıyallahu anh)’den; Ben Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i Medine’de hutbe okurken dinledim:
“Ey cemaati Allah şaraba tarizde bulunuyor; galiba onun hakkında bir emir indirecek. Binaenaleyh kimde ondan bir şey varsa hemen satsın da faydalansın!” buyurdu. Az zaman sonra Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Gerçekten Allah Teâlâ şarabı haram kılmıştır, kimin elinde on¬dan bir şey bulunduğu halde bu ayet kendisine ulaşırsa, artık ne içsin, ne de satsın!” buyurdular. Bunun üzerine yanlarında şarap bulunan bazı kimseler (bu emri) Medine yolunda telakki ettiler ve onu derhal döktüler.
Müslim 1578, Ebu Ya’la 1056
Dünya tatlı ve yeşildir
عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ : صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا صَلَاةَ الْعَصْرِ بِنَهَارٍ ثُمَّ قَامَ خَطِيبًا فَلَمْ يَدَعْ شَيْئًا يَكُونُ إِلَى قِيَامِ السَّاعَةِ إِلَّا أَخْبَرَنَا بِهِ حَفِظَهُ مَنْ حَفِظَهُ وَنَسِيَهُ مَنْ نَسِيَهُ وَكَانَ فِيمَا قَالَ : إِنَّ الدُّنْيَا حُلْوَةٌ خَضِرَةٌ وَإِنَّ اللَّهَ مُسْتَخْلِفُكُمْ فِيهَا فَنَاظِرٌ كَيْفَ تَعْمَلُونَ أَلَا فَاتَّقُوا الدُّنْيَا وَاتَّقُوا النِّسَاءَ وَكَانَ فِيمَا قَالَ : أَلَا لَا يَمْنَعَنَّ رَجُلًا هَيْبَةُ النَّاسِ أَنْ يَقُولَ بِحَقٍّ إِذَا عَلِمَهُ .
قَالَ : فَبَكَى أَبُو سَعِيدٍ فَقَالَ قَدْ وَاللَّهِ رَأَيْنَا أَشْيَاءَ فَهِبْنَا فَكَانَ فِيمَا قَالَ : أَلَا إِنَّهُ يُنْصَبُ لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقَدْرِ غَدْرَتِهِ وَلَا غَدْرَةَ أَعْظَمُ مِنْ غَدْرَةِ إِمَامِ عَامَّةٍ يُرْكَزُ لِوَاؤُهُ عِنْدَ اسْتِهِ . [رواه الترمزي (٢١٩١)]
146- Ebu Said’i Hudrî (radıyallahu anh)’den: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir gün ikindi namazını ilk vaktinde kıldırıp sonra kalkıp hutbe irat etti. Kıyamete kadar olacak şeylerden bildirmedik hiçbir şey bırakmadı. Bu haber verdiği şeyleri ezberleyen ezberledi unutan unuttu. Şöyle buyurdu:
Dünya yemyeşil çekici ve tatlıdır, Allah sizi dünyaya kendi sistemini yürütesiniz diye halife olarak göndermiştir ve ne yapacağınızı görmektedir. Dünyadan korunun, ka¬dınlardan da korunun! Söyledikleri şeyler arasında ayrıca şunlarda vardı: Dikkat edin! Hakkı bilen kişinin söylemesine engel olan şey insanlardan korkusu olmamalıdır.
Ebu Said ağladı ve şöyle dedi: Vallahi bazı şeyler gördüğümüz halde gerçekleri söylemekten korktuk.
Söyledikleri arasında şunlar da vardı. Dikkat edin! Her zulüm ve haksızlık yapan kimse için kıyamette yaptığı haksızlık oranına göre bir sancak dikilecektir. Devlet başkanının zulüm ve haksızlığından daha büyük zulüm ve haksızlık olamaz. Onun sancağı ise arkasına saplanıp dikilecektir.
Tirmizi 2191, sahih tergib 2751 Elbani: sahihtir der.
Evli bir kadın kocasının izni olmaksızın bir şey veremez.
عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ : لَمَّا فَتَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ قَامَ خَطِيبًا فَقَالَ : لاَ يَجُوزُ لاِمْرَأَةٍ عَطِيَّةٌ إِلَّا بِإِذْنِ زَوْجِهَا . [رواه النسائي (٣٧٠٧) وفي الكبرى (٢٣٢٠)]
147- Amr b. Şuayb (radıyallahu anh) babasından ve dedesinden rivayete göre, şöyle demiştir: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), Mekke’yi fethettikten sonra bir hutbe irat etti ve şöyle buyurdu: “Evli bir kadın kocasının izni olmaksızın bir şey veremez.”
Nesai 3697 Elbani bu hadis hasen sahihtir der. Nesai Kübra da 2320
Hadlerde şefaat yoktur
عَنْ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ: أَنَّ امْرَأَةً سَرَقَتْ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ الْفَتْحِ فَفَزِعَ قَوْمُهَا إِلَى أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ يَسْتَشْفِعُونَهُ قَالَ عُرْوَةُ فَلَمَّا كَلَّمَهُ أُسَامَةُ فِيهَا تَلَوَّنَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَتُكَلِّمُنِي فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ قَالَ أُسَامَةُ اسْتَغْفِرْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَمَّا كَانَ الْعَشِيُّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ خَطِيبًا فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّمَا أَهْلَكَ النَّاسَ قَبْلَكُمْ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الشَّرِيفُ تَرَكُوهُ وَإِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الضَّعِيفُ أَقَامُوا عَلَيْهِ الْحَدَّ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَوْ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ سَرَقَتْ لَقَطَعْتُ يَدَهَا ثُمَّ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِتِلْكَ الْمَرْأَةِ فَقُطِعَتْ يَدُهَا فَحَسُنَتْ تَوْبَتُهَا بَعْدَ ذَلِكَ وَتَزَوَّجَتْ قَالَتْ عَائِشَةُ فَكَانَتْ تَأْتِي بَعْدَ ذَلِكَ فَأَرْفَعُ حَاجَتَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ .[ رواه النسائي (٤٨١٩) والبخاري (٥٠٥) ومسلم (١٧٨٨)]
148- Urve b. Zübeyr (radıyallahu anh)’den rivayete göre, bir kadın Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) zamanında Mekke fethinde hırsızlık yapmıştı, kavmi şaşkına döndü ve Üsame b. Zeyd’in şefaatçi olması için Üsame’ye geldiler. (Urve diyor ki) Üsame o konuda Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile konuşunca, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in yüzünün rengi değişti ve şöyle dedi: “Allah’ın cezalarından birini uygulamamam için mi benimle konuşuyorsun?” Bunun üzerine Üsame: “Ey Allah’ın Resulü! Benim için bağışlanma talebinde bulun” dedi. Akşam olunca Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kalktı ve bir konuşma yaparak Allah’a layık-ı vech ile hamd ve sena ettikten sonra şöyle buyurdu: “Sizden önceki toplumların helak ediliş sebepleri şuydu. Onların arasında itibarlı kimseler suç işlerlerse onu cezalandırmayıp bırakırlar, zayıf kimseler suç işlediklerinde ise onlara cezayı uygularlar idi. Canım kudret elinde olan Allah’a yemin olsun ki Eğer Muhammed’in kızı Fatıma hırsızlık etseydi onun da elini keserdim.” Sonra Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) o kadının elinin kesilmesini emretti ve eli kesildi. Bundan sonra kadın güzelce tevbe etti. Aişe(radıyallahu anha ) diyor ki: Bu olaydan sonra bu kadın yanıma gelirdi de ben de onun ihtiyacını Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e arz ederdim.1
---------------------------
1- Nesai 4903, Elbani bu hadis hasen sahihtir der. Buhai 505, Müslim 1688 Ebu Davut 4373-4374
Hadis-i şerifte, hırsızlık yapan bir kadının elinin kesilmemesi için yapılan müracaatta, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın öfkelendiği ve bunun eski ümmetlerin helak sebeplerinden biri olduğu an¬latılmaktadır. Hadiste anılan kadın, Mahzum kabilesinden Fatıma bint el-Esved b. Abdi’l-Esed’tir. Ebu Seleme (Radıyallahü anh)’nin yeğenidir.
Yukarıdaki rivayetlerden birisinde kadının iyreti olarak bazı eşyalar alıp iade etmediği ve bunları inkâr ettiği bildirilmektedir. Bunları esas alarak bazı âlimler kadının elinin kesiliş sebebinin ariyetleri inkâr edişi olduğunu söylerler. Ama çoğunluk bu görüşü kabul etmez ve bundan maksadın kadını tarif etmek olup, el kesme sebebinin hırsızlık olduğunu söylerler. Nitekim rivayetlerin çoğunda kadının hırsızlık ettiği, mal çaldı¬ğı açıkça görülmektedir. Gerek Ebu Davud’un gerekse diğer muhaddislerin rivayetlerini bir ara¬ya toparlarsak hadisenin şu şekilde cereyan ettiği anlaşılmaktadır:
Mekke fethedildiği sene Mahzum kabilesinden Fatıma bin-t Esved adındaki kadın, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın evinden bir kadife kumaş çaldı. İşle¬diği suç, kolunun kesilmesi cezasını gerektiriyordu. Ancak kadın itibarlı bir aileye mensuptu. Onun için, elinin kesilmesi bazı sahabeler ağır geldi. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’tan kadının elinin kesilmemesini rica etmek istiyorlar ama buna cesaret edemiyorlardı. Nihayet Üsame b. Zeyd’in Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) yanındaki mevkiine ve Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın ona olan sevgisine güvenerek, ricacı olarak Üsame’yi gönderdiler. Hz. Üsame, ashabın arzusunu efendimize anlatınca caiz olmadığını söyledi ve cemaatin karşısına çıkıp bir hitabede bulundu. Resu¬lüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hutbesinde daha önce yaşayan milletlerin (beni İsrail’in) helakine, iç¬lerinde itibarlı bir aileye mensup olan birisi hırsızlık yaptığında salıvermele¬ri, ama zayıf birisi hırsızlık yaptığında haddi uygulamalarının sebep olduğu¬nu söyledi. Suçu işleyen kim olursa olsun hak ettiği cezayı vermek konusun¬daki kararlılığını göstermek için de: Hırsızlık yapan, ailesinin en değerli fer¬di olan kızı Fatıma bile olsa elini keseceğini söylemiş ve kadının elini kes¬miştir.
Kadın daha sonra pişmanlık duymuş, durumunu düzeltmiş ve evlen¬miştir. Hatta bazı hacetleri için Hz. Aişe (Radıyallahü anha)’nin yanına geldiği rivayet edilir. Hadis-i şeriften anlaşıldığına göre hadlere taalluk eden bir cezanın af¬fedilmesi ya da hafifletilmesi için yetkililer nezdinde şefaatçi olmak caiz değildir. Bu hüküm hâkim nezdinde dava başladıktan sonrası içindir. Bu konuda tüm âlimler müttefiktir. Ama daha dava mahkemeye intikal etmeden devlet yetkilisi tarafından duyulmadan önce suçu örtbas etmek, affı için şefaatçi olmak ulemânın çoğunluğuna göre müstehaptır. Ama bu, kötülüğü adet edinmeyen kişiler hakkındadır.
Haddi gerektirmeyen suçlarda ise, suçlunun affı için yetkililer nezdinde şefaatçi olmak ve şefaati kabul etmek caizdir.
Yine hadisin delaletine göre hâkimin haddi gerektiren bir suç işleyen kişiyi bağışlaması veya fidye karşılığında salıvermesi caiz değildir.
Hadisin bazı rivayetlerinde Mahzum kabilesinden olan kadının ariyet alıp onları inkâr edişi belirtilmektedir. Bazı âlimlerin bu rivayeti, esas alarak ka¬dının elinin kesiliş sebebinin ariyetleri inkâr etmesi olduğunu söylemiştik. Ahmet b. Hanbel ile İshak bu rivayetle istidlal ederek ariyet olarak bir mal alıp iade etmeyen ve ariyeti inkâr eden kişinin elinin kesileceğini söylemiş¬lerdir. Cumhur’a göre ise inkâr edilen ariyetten dolayı el kesilmez.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 15/43-44

عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ خَطِيبًا , فَكَانَ فِيمَا قَالَ : " أَلَا لَا يَمْنَعَنَّ رَجُلًا هَيْبَةُ النَّاسِ أَنْ يَقُولَ بِحَقٍّ إِذَا عَلِمَهُ " , قَالَ : فَبَكَى أَبُو سَعِيدٍ , وَقَالَ : قَدْ وَاللَّهِ رَأَيْنَا أَشْيَاءَ فَهِبْنَا . [رواه ابن ماجه]
149- Ebu Said-i Hudrî (radıyallahu anh)'den;
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kalkıp hutbe irat etti. Şöyle buyurdu:
Dikkat edin! Hakkı bilen kişinin söylemesine engel olan şey insanlardan korkusu olmamalıdır.
Ebu Said (radıyallahu anh) ağladı ve şöyle dedi: Vallahi bazı şeyler gördüğümüz halde gerçekleri söylemekten korktuk.
İbni Mace Elbani: bu hadis sahihtir der.
Tevbeye davet
عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ خَطِيباً فَقَالَ: هَلْ مِنِ امْرَأَةٍ تَائِبَة إِلَى اللهِ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولِهِ؟ ثَلَاثَ مَرَّاتِ وَتِلْكَ شَاهِدَةٌ فَلَمْ تَقُمْ وَلَمْ تَتَكَلَّمْ . [رواه ابو داود (٤٣٨٥)]
150- İbni Ömer (radıyallahu anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hitap için kalkıp şöyle buyurdu: “Allah’a tevbe eden, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’dan özür dileyen bir kadın var mı? Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu sözü üç kez tekrarladı. Kadın da orada hazır olduğu halde kalkıp konuşmadı.
Ebu Davut 4385, Elbani: bu hadis sahihtir der.
Hadisin aslı: İbni Ömer (radıyallahu anh) şöyle rivayet eder;
Mahzum kabilesinden bir kadın, eşya ariyet alır ve onu inkâr ederdi. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) emretti ve kadının eli kesildi.
Benim bildiğimi bilseydiniz az güler çok ağlardınız.
عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خُطْبَةً مَا سَمِعْتُ مِثْلَهَا قَطُّ، قَالَ: «لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلًا، وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا»، قَالَ: فَغَطَّى أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وُجُوهَهُمْ لَهُمْ خَنِينٌ، فَقَالَ رَجُلٌ: مَنْ أَبِي؟ قَالَ: فُلاَنٌ، فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ: {لاَ تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ} [المائدة: 101][ رواه البخاري (٤٦٢١) ومسلم (٢٣٠٩)]
151- Enes b. Malik (radıyallahu anh)’den:
Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hutbe irat etti, onun gibi bir hutbe daha işitmedim şöyle buyurdu: Siz benim bildiğimi bilseydiniz muhakkak az güler çok ağlardınız. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in ashabı Başlarını örttüler genizden gelen feryatları vardı.
Bir adam kalkarak; “benim babam kim?” diye sordu. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) de; “senin baban filandır” buyurdu. Akabinden:“Ey iman edenler! Çok şeyler sormayın. Çünkü açıklanırsa fenanıza gider.” (Maide 101) ayeti nazil oldu.1
----------------------------------
1- (Müslim 2359), (Buhari 4345) “benim bildiğimi” ifadesinden maksat: Allah’ın Azametini ve kıyamet gününde günahkârlar için azabının şiddetini bilseydiniz demektir. “Benim babam kim?” diye soran Abdullah b. Hüzeyfe’dir. Allahu Teâlâ, Resulü’ne diyor ki: Ey Muhammed; onlara de ki: “Murdarın çokluğu hoşunuza gitse de; murdarla temiz bir olmaz.” Ey insanlar; murdar ne kadar çok olursa olsun, onun çokluğu neticeyi değiştirmez. Faydalı olan az bir helâl; zararlı olan pek çok haramdan daha hayırlıdır. Nitekim hadis-i şerifte şöyle varit olur: Az olup ta yeten, çok olup ta aldatandan daha hayırlıdır.
Ebu Kasım el-Beğavî, Mu’cem’inde der ki: Bize Ahmed İbni Zübeyr... Salebe İbni Hatib el-Ensari’den nakletti ki; o, şöyle demiş: Ey Allah’ın Resulü bana dua et de Allah bana bol mal versin. Bunun üzerine Hz. Peygamber şöyle demiş: Şükrünü eda ettiğin az bir hayır, senin için götüremeyeceğin çoğundan daha iyidir.
“Öyleyse ey akıl sahipleri; Allah’tan korkun ki, kurtuluşa eresiniz.” Ey doğru ve sağlam akıl sahipleri haramdan kaçının ve onu terk edin. Helâle kanaat edip yetinin ki; dünya ve ahirette felaha eresiniz.
Sonra Allahu Teâlâ şöyle buyuruyor: “Ey iman edenler; size açıkla¬nınca hoşunuza gitmeyecek olan şeyleri sormayın.” Bu, Allahu Teâlâ’dan mümin kullarına bir tehdittir. Kendileri için faydalı olmayan şeyleri araştırıp soruşturmaktan nehiydir. Çünkü kendileri için faydalı olmayan şeyleri araştırıp soruşturacak olurlarsa, belki de hoşlarına gitme¬yecek ve kendilerine ağır gelecek şekilde izahlar getirilecektir. Nitekim hadis-i şerifte Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurur: Sizden biriniz; birinize benden bir şey tebliğ etmesin. Çünkü ben, sizin karşınıza selim bir kalple çıkmak istiyorum. Buhari de der ki: Münzir İbni Velid... Enes İbni Malik’ten nakletti ki; o şöyle demiş:
Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir gün bir hutbe irat etti ki; onun benzerini bir daha hiç işitmemiştim. Hutbesinde şöyle dedi: Eğer siz, benim bildiği¬mi bilmiş olsaydınız; az güler ve çok ağlardınız. Enes der ki: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın ashabı içten ağlayarak yüzlerini örttüler. Adamın biri: Ya Resulallah; benim babam kimdir? diye sordu. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem); falan¬cadır, dedi. Bunun üzerine bu ayet-i celile nazil oldu. Bu hadisi Nadr ve Revh İbni Übade, Şu’be’den naklederler. Buhari de bir başka yerde ayrıca bunu rivayet eder. Müslim, Ahmed, Tirmizi ve Nesai de Şu’be İbni Haccac Tarîkıyla bu hadisi rivayet ederler.
İbni Cerir Taberî der ki: Bize Bişr... Katâde’den bu, ayet-i kerime konusunda şöyle dediğini nakletti: O; bize, Enes İbni Malik’in kendi¬sine anlattığını anlattı ki; Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in ashabı Hz. Peygambere çok sual sordular. Hz. Peygamber bir gün onların yanına gelerek min¬bere çıktı ve dedi ki: Bu gün bana ne sorarsanız mutlaka onu size açık¬larım. Peygamberin ashabı bir durumla karşı karşıya bulunmuş olmaktan dolayı kendilerinden geçtiler. Ben, sağıma veya soluma baktığım-da; herkesin başını elbisesinin içine çekmiş, ağladığını gördüm. Bu sı¬rada babasından başkasına nispet edilen bir kişi, çıktı ve dedi ki: Ey Allah’ın Peygamberi; benim babam kimdir? Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem); senin baban, Huzeyfe’dir, dedi. Sonra Ömer kalktı ve dedi ki: Biz, Rab olarak Allah’a, din olarak İslâm’a, Peygamber olarak Muhammed (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e bağlandık. Fitnelerin şerrinden Allah’a sığınırız. Bunun üzerine Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu. Hayr ve şer konusunda bugünkü gibisini hiç görmedim. Bana cennet ve cehennem tasvir edildi de onları engelsiz olarak gördüm. Bu hadisi Buharı ve Müslim, Saîd tarîkıyla rivayet ederler. Ma’mer, Zührî kanalıyla Enes’den bu veya benzer bir rivayeti nakleder. Zührî der ki: Abdullah İbni Huzâfe’nin annesi dedi ki; Ben senden daha azgın bir çocuk görmedim. Sen, cahiliyyet halkının kocasından uzaklaştığı gibi annenin de uzaklaştığını mı sandın ki; halkın önünde onu rüsvây et¬meye çalıştın? Abdullah İbni Huzâfe dedi ki: Allah’a andolsun ki; Hz. Peygamber, beni siyah bir köleye nisbet etmiş olsaydı, ben onun çocuğu olduğumu kabul ederdim.
İbni Cerîr ayrıca der ki: Bize Haris... Ebu Hüreyre’den nakletti ki; o, şöyle demiş: Hz. Peygamber kızgın ve yüzü kıpkızıl olarak çıktı ve minbere oturdu. Bir adam kalkıp; benim babam nerede? dedi. Rasulüllan (Sallallahü Aleyhi ve Sellem); ateşte, dedi. Bir başka adam kalktı benim babam kim? de¬di. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem); baban Huzâfe, dedi. Ömer İbni Hattâb kalktı ve: Rab olarak Allah’ı, din olarak İslâm’ı, peygamber olarak Muhammed (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i ve imam olarak Kur’an’ı beğendik. Doğrusu ey Allah’ın Rasulü; biz henüz şirk ve cahiliyyet döneminden yeni çıkmış bulunuyoruz. Allah, bizim babalarımızın kim olduğunu en iyi bilendir. Ebu Hüreyre der ki: Hz. Peygamberin kızgınlığı dindi ve “Ey iman edenler size açıklanınca ho¬şunuza gitmeyecek olan şeyleri sormayın...” ayeti nazil oldu. Bu ha¬disin isnadı sağlamdır. Ve bu kıssa mürsel olarak Selef-i salihinden birçok kişiden nakledilmiştir. Bunlardan birisinde Esbât, Süddî’den nakleder ki; o, bu ayet konusunda şöyle demiş: Günlerden bir gün, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kızdı, kalktı ve hutbe okudu. Hutbesinde; bana sorun, siz hangi şeyi soracak olursanız muhakkak ben onun haberini size ve¬ririm, dedi. Sehm oğullarından, Kureyş’li bir adam kalktı. Ona Abdul¬lah İbni Huzâfe denirdi ve aleyhinde bir takım sözler söylenirdi. Adam; ey Allah’ın Rasulü benim babam kim? dedi. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem); senin baban falancadır, dedi ve babasının adını söyledi. Bunun üzerine Hz. Ömer kalkarak ayağını öptü, dedi ki: Ey Allah’ın Resulü; biz din ola¬rak İslam’ı, imam olarak Kur’an’ı, peygamber olarak seni, Rab olarak Allah’ı seçtik. Sen bizi bağışla ki Allah’ta seni bağışlasın. Hz. Peygam¬ber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i memnun edinceye kadar Ömer böyle yaptı. Ve işte o gün Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: Çocuk, yatağında bulunana aittir. Fahişeye ise hicir vardır.
İmam Ahmed der ki: Bize Mansûr... Hz. Ali’den nakletti ki; o, şöyle demiş: “Ona yol bulanların Allah’ın evini hacc etmeleri Allah’ın insanlar üzerindeki bir hakkıdır’ ayeti indirildiğinde; halk, her yıl mı, ey Allah’ın Rasulü? diye sordu. Hz. Peygamber sustu. Onlar yine her yıl mı? diye sordular. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) sustu. Sonra yine her yıl mı? diye sordular. Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem); hayır, dedi. Sonra devam etti: Evet de¬miş olsaydım, her yıl boynunuza farz olacaktı. Bunun üzerine Allahu Teâlâ bu ayeti inzal buyurdu. Tirmizi, İbni Mace de bu ayeti Mansur kanalıyla Hz. Ali’den naklederler. Ancak Tirmizi; bu şekliyle bu hadis gariptir, der. Buhari’nin şöyle dediğini duydum diye de ekler: Raviler arasında yer alan Ebul-Bahterî Hz Ali’ye ulaşmamıştır.
İbni Cerir Taberî der ki: Bize Ebu Küreyb... Ebu Hüreyre’den nak¬letti ki; Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuş: Doğrusu Allah sizin üzerinize haccı farz kıldı. Adamın biri her yıl mı ey Allah’ın Resulü? dedi. Resu¬lüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ondan yüz çevirdi. Adam, iki ve üç kere yine tekrarlamış bunun üzerine Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kim o soru soran? demiş. Adam, falanca de-yince Hz. Peygamber; nefsim kudret elinde olan Allah’a yemin ederim ki şayet evet demiş olsaydım, hepinize vacip olurdu. Eğer hepinize vacip olsaydı; buna gücünüz yetmezdi. Şayet vacip olduğu halde, terk etmiş olsaydınız; hepiniz kâfir olurdunuz. Bunun üzerine Aziz ve Celil olan Allah “Ey iman edenler; size açıklanınca hoşunuza gitmeyecek olan şeyleri sormayın...” ayetini sonuna kadar indirmiş. Ayrıca İbni Cerir Taberî bu hadisi Hüseyn İbni Vâkıd kanalıyla... Ebu Hüreyre’den nakleder. Ve kalkıp soranın da Esed kabilesinden Mihsan olduğunu söyler. Yine bu yoldan bir rivayette Mihsan oğlu Ukkâşe olduğu söylen¬miştir ki bu doğruya daha çok benzer. Burada raviler arasında yer almış bulunan, İbrahim İbn Müslim zayıf bir ravidir. Ayrıca İbn Cerir der ki: Bize Zekeriya İbni Yahya... Selim İbn Âmir’den nakletti ki; o, ben Ebu Ümame el-Bâhili’nin şöyle dediğini duydum demiştir: Rasu¬lüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir gün; sizin üzerinize hacc farz kılındı, dedi. Bedeviler¬den birisi kalkıp her yıl mı? dedi. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in sözü ağzında kaldı, sustu, kızdı ve bir süre durdu. Sonra konuşmaya başladı ve o soruyu soran kimdi? dedi: Bedevî; benim o, dedi. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem); yazıklar olsun sana, evet dememden seni emin kılan nedir? dedi. Allah’a andolsun ki; evet demiş olsaydım o vacip olurdu, eğer vacip olsaydı da; siz onu inkâr ederdiniz. Dikkat edin; sizden öncekilerin helak oluşunun sebebi; zorluk anındaki önderleridir. Allah’a andolsun ki; eğer ben, size bütün yeryüzünü helâl kılsam ve yalnız bir topuk yeri kadar haram kılmış olsaydım, siz gider orayı tepelerdiniz. Ebu Ümame dedi ki: Bu¬nun üzerine Allahu Teâlâ : “Ey iman edenler, size açıklanınca hoşunuza gitmeyecek olan şeyleri sormayın.” ayeti sonuna kadar nazil oldu. Bu hadisin isnadında zayıflık vardır. Ayetin zahiri; bir şahsa bildirilince hoşlanmayacağı şeyleri sormaktan nehy etmektedir. Hoşlanılmayacak şeyden vazgeçmek ise onu sormaktan daha evlâdır. Bu konuda en güzel hadislerden biri Ahmed İbni Hanbel’in rivayet ettiği şu hadis-i şeriftir: Bize Haccac... Abdullah İbni Mesut’tan Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in ashabına şöyle dediğini nakletti: Sizden biriniz, başkasına benden bir şey ilet¬mesin. Çünkü ben, sizin karşınıza selim bir kalple çıkmak istiyorum. Bu hadisi Ebu Davud ve Tirmizi İsrail hadisinden rivayet eder. Ebu Davud Velid’den, Tirmizi de İsrail’den nakleder. Ve Tirmizi sonra; bu hadis bu şekliyle gariptir, der.
Nitekim hadis-i şerifte şöyle varit olur. Müs¬lümanların en büyük suçlusu; haram olmayan bir şey hakkında soru sorup ta kendisinin sorusu nedeniyle o şeyin haram kılınmasına vesile olan kimsedir. Ancak Kur’an bir konuyu mücmel olarak indirmişse; siz onun açıklanmasını istediğiniz takdirde ona muhtaç olduğunuz için bu size açıklanır. Allah; Kitabında neyi zikretmemişse; bu, sizin ondan bağışlandığınız şeylerdir. Binaenaleyh Kur’an nasıl onları zikretmeden susmuşsa siz de susun. Sahih bir hadiste Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyu¬rur: Sizin için bırakılanları siz de bana bırakın. Sizden öncekilerden helak olanların, helak olmalarının sebebi; çok sual sormaları ve pey¬gamberlerine karşı çıkmalarıdır. Bir başka sahih hadiste de şöyle buyurulur: Allah, bir takım farzlar koymuştur. Sakın onları yitirmeyesiniz. Allah, bir takım hadler koymuştur, sakın onları aşmayasınız. Al¬lah, bir takım şeyleri haram kılmıştır, sakın onları işlemeyesiniz. Allah unuttuğundan değil size merhametinden bazı şeylerde susmuştur, bina¬enaleyh onları da sormayın.
“Sizden önce bir kavim onları sormuştu da, sonra o sebeple kâfirlerden olmuştu.” Yani bu yasaklanan konularda sizden önceki bir topluluk sualler sormuş ve kendilerine cevaplar verilmişti. Onlar bu cevaplara inanmamışlar ve bu sebeple kâfir olmuşlardı. Yani yapılan açıklama¬lardan onlar yararlanmamışlar, çünkü öğrenmek için soru sormamış¬lardı. Sırf inat ve direnme için sual sormuşlardı.
Avfî; İbni Abbas’tan nakleder ki; o, “Ey iman edenler; size açıkla¬nınca hoşunuza gitmeyecek olan şeyleri sormayın” ayeti konusunda şöyle demiş; Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) halka seslenerek; ey insanlar; üzerinize hacc farz kılınmıştır, dedi. Esed oğullarından bir adam kalkıp; ey Al¬lah’ın Resulü her yıl mı? diye sordu. Bu durum; Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i haddinden fazla kızdırdı. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: Nefsim kudret elinde olan Allah’a yemin ederim ki, şayet evet demiş olsaydım; bu, size vacip olurdu. Şayet vacip olsaydı; buna güç yetiremezdiniz ve o zaman da küfrederdiniz. Benim bıraktığım şeyleri siz de bırakın. Ben size bir şeyi emredersem onu yapın, bir şeyi de yasaklarsam ondan vazgeçin. Bu¬nun üzerine Allahu Teâlâ: “Ey iman edenler; size açıklanınca hoşunuza gitmeyecek olan şeyleri sormayın.” ayetini indirerek Hıristiyanların sofra hakkında sordukları gibi soru sorup ta bu sebeple kâfir olmala¬rım önlemiştir. Ve Kur’an’da sizin için ağır bir hüküm indirilecek olur¬sa; zorunuza gidecek olan şeyleri sormayın, sadece bekleyin denilmiştir. Eğer Kur’an indirilirken sorarsanız, siz soracağınız her sorunun açık¬lamasını onda bulursunuz. Bunu İbni Cerir Taberî rivayet eder. Ali İbni Ebu Talha da, Abdullah İbni Abbas’tan bu ayet-i kerime konusunda şöy¬le dediğini nakleder: Hacc ayeti nazil olduğunda; Hz. Peygamber in¬sanlara şöyle seslendi: Ey insanlar; Allah size haccı farz kıldı, öyleyse siz de hacc edin. Onlar ey Allah’ın Resulü, bir yıl mı, yoksa her yıl mı? diye sordular. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem); hayır, sadece bir yıl, dedi. Sonra; eğer her yıl demiş olsaydım, her yıl vacip olurdu, eğer vacip olsaydı siz de onu inkâr ederdiniz, dedi. Sonra Allahu Teâlâ’nın “Ey iman edenler; size açıklanınca hoşunuza gitmeyecek olan şeyleri sormayın...” ayetini okudu. Bu rivayeti de İbni Cerir Taberî nakleder. Husayf, Mücahit ka¬nalıyla Abdullah İbni Abbas’tan nakleder ki; ayette bahis mevzuu olan; “hoşunuza gitmeyecek şeyler” bahire, vâsile, sâibe ve hâm’dır. Nitekim ayetin devamında Allahu Teâlâ, “Allah, ne bahîre’den, ne sâibe’den, ne vâsile’den, ne de hâm’dan hiçbirini meşru’ kılmamıştır...” buyurmakta¬dır. Husayf der ki: İkrime ise şöyle dedi: Onlar ayetlerden sual ediyor¬lardı, bunu sormaktan nehy edildiler. Bunun için ayetin devamında “Sizden önce bir kavim onları sormuştu da, sonradan o yüzden kâfir¬ler olmuştu.” buyurmaktadır. Bu rivayeti de İbni Cerir Taberî nakletmiştir. İkrime merhum; burada yasaklanan mucizelerin vukû’u konusundaki suallerdir, der. Nitekim Kureyş’liler Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in kendi¬leri için ırmaklar akıtmasını, Safa tepesini altın yapmasını ve benzeri başka şeyleri istemişlerdi. Yahudiler de peygamberlerinin kendilerine gökten bir kitab indirmesini istemişlerdi. Bu konuda İsra Suresinde şöyle buyurulur: “Bizi, mucize göndermekten alıkoyan; ancak öncekilerin onları yalanlamış olmalarıdır. Semud kavmine göz göre göre bir deve vermiştik de ona zulmetmişlerdi. Oysa Biz, mucizeleri yalnız korkutmak için göndeririz.” (İsra, 59).
Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları: 6/2491-2497

Allah’ın kitabında olmayanı şart koşmak
عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: دَخَلَتْ عَلَيَّ بَرِيرَةُ، فَقَالَتْ: إِنَّ أَهْلِي كَاتَبُونِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ فِي تِسْعِ سِنِينَ، فِي كُلِّ سَنَةٍ أُوقِيَّةٌ فَأَعِينِينِي، فَقُلْتُ لَهَا: إِنْ شَاءَ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَأُعْتِقَكِ، وَيَكُونَ الْوَلَاءُ لِي فَعَلْتُ، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِأَهْلِهَا فَأَبَوْا إِلَّا أَنْ يَكُونَ الْوَلَاءُ لَهُمْ، فَأَتَتْنِي فَذَكَرَتْ ذَلِكَ قَالَتْ: فَانْتَهَرْتُهَا، فَقَالَتْ: لَا هَا اللهِ إِذًا قَالَتْ، فَسَمِعَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَسَأَلَنِي، فَأَخْبَرْتُهُ، فَقَالَ: «اشْتَرِيهَا وَأَعْتِقِيهَا، وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلَاءَ، فَإِنَّ الْوَلَاءَ لِمَنْ أَعْتَقَ»، فَفَعَلْتُ، قَالَتْ: ثُمَّ خَطَبَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَشِيَّةً، فَحَمِدَ اللهَ، وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قَالَ: «أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللهِ، مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ فَهُوَ بَاطِلٌ، وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، كِتَابُ اللهِ أَحَقُّ وَشَرْطُ اللهِ أَوْثَقُ، مَا بَالُ رِجَالٍ مِنْكُمْ يَقُولُ أَحَدُهُمْ أَعْتِقْ فُلَانًا وَالْوَلَاءُ لِي، إِنَّمَا الْوَلَاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ»، [رواه البخاري(٤٥٦) ومسلم(١٥٠٤)]
152- Aişe (radıyallahu anha)’den, şöyle demiştir:
Berîre yanıma girerek: “Sahiplerim her sene bir ukıyye vermek şartıyla dokuz senede dokuz ukiyyeye beni mükâteb yaptılar; bana yardım et!” dedi. Ben de ona şunu söyledim:
Eğer sahiplerin bunu kendilerine bir defada vererek seni azad et¬meme, velanın da benim olmasına rıza gösterirlerse (dediğini) yaparım.
Berîre bunu sahiplerine söylemiş. Onlar velanın kendilerine ait olmasından başkasını kabul etmemişler. Berîre bana gelerek bunu anlattı. Ben kendisini men ettim. O da: “Öyle ise Allah’a yemin olsun yapmam!” cevabını verdi. Derken Resulüllah (Sallallahü Aleyh ve Sellem) işiterek bana sordu. Ben de kendisine haber verdim. Bunun üzerine:
“Sen onu satın al da azad et! Hem onlara velayı şart koş! Çünkü vela’ azad edene aittir.” buyurdu. Ben de Öyle yaptım. Sonra Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) yatsı zamanı hutbe okudu. Evvela Allah’a layık olduğu vech ile hamd’ü senada bulundu. Arkasından:
“Bundan sonra: Acep bazı kimselere ne oluyor ki, Allah’ın kitabında olmayan bir takım şeyleri şart koşuyorlar? Allah (Azze ve Celle)’nin kita-bında olmayan herhangi bir şart batıldır. İsterse yüz defa şart kılsın! Allah’ın kitabı hak, şartı da sağlamdır. Sizden bazı adamlara ne oluyor da içlerinden biri: Sen filanı azad et; ama vela bana aittir; diyor. Vela’ ancak azad edene aittir.” buyurdular.1
------------------------------
1- Müslim 2504 Ebu Davut 3929-3930
Vela: Dostluk ve yardım manasına gelir. İslâm miras hukukunda iki çeşit veladan bahsedilir:
1- Köle Azad etmekten doğan velâü’l-itâka
2- Akitleşmeden doğan Velâü’l-muvalet: İki kişinin yekdiğerine varis, koruyucu ve diyet Ödemede yardımcı olmak üzere anlaşmalarından doğan hukuki münasebettir. Cumhura göre İslam’dan sonra bu münasebet huku¬kiliğini kaybetmiştir.
Hattabi’ye göre sünen-i Ebu Davud’da geçen 3929 numaralı hadis-i şerif mükâteb köleyi satmanın caiz olduğuna dalalet etmektedir. Çünkü Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in Hz. Aişe’ye “Sen (onu) satın al” buyurması bunu açıkça ortaya koymaktadır.
Bu hususta cariyenin bu satışa razı olup olmaması, taksitlerinin bir kıs¬mını ödeyip Ödeyememesi, taksitlerini ödemekten acze düşüp düşmeme¬si de önemli değildir. Çünkü “Sen (onu) satın al” emri mutlak bir emirdir.
Mükâteb köleyi satmayı caiz görmeyenler ise, Berîre’nin satılışının kendi isteğiyle ve kendini hürriyete kavuşturmak ve mevcut kitabet akdi¬ni bozmak gayesiyle yapıldığını ve bu şartları taşıyan bir mükâteb, köle satışınınsa mükâteb köle satışı anlamına gelmeyeceğini iddia etmişlerdir.
Bazıları da efendileri Berîre’yi kalan taksitlerinin zamanı gelinceye ka¬dar kendisinden alınması karşılığında Hz. Aişe’ye sattıklarını, bunun da mükâteb köle satmak anlamına gelmediğini ve dolayısıyla mükâteb köle satmanın caiz olmadığını iddia etmişler ve metinde geçen, “Eğer senin velan bana ait olmak üzere, bu borcunu senin yerine ödememe razı olursa bu¬nu yaparım.” anlamındaki cümlenin de buna dalalet ettiğini söylemişlerdir.
Oysa bu cümlede mükâteb bir köleyi, ödenmemiş taksitleri karşılığın¬da satmanın caizliğine delalet eden bir ifade yoktur.
Diğer taraftan Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in henüz teslim alınmadık bir şeyin taşı¬nışını yasaklamış olması da bu iddianın asılsızlığını ispat için yeterli ol¬duğu gibi, metinde geçen; “Sen onu satın al ve azad et.” anlamında iki cümle buradaki satın alınan şeyin Berîre’nin ödenmemiş taksitleri olmayıp kendisi olduğu, diğer bir ifadeyle mükâteb bir köle olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Şeyh Takiyyüddin’in açıklamasına göre, mükâteb kölenin satılıp satıl¬mayacağı konusunda üç görüş vardır:
1- Mükâteb kölenin satılması caizdir.
2- Caiz değildir.
3- Satın aldıktan sonra azad etmek niyetiyle caizse de, hizmette kullan¬mak caiz değildir.
Ata, İbrahim, en-Nehaî, İmam Ahmet ve bir rivayette İmam Malik bu görüştedirler.
İmam Ebu Hanife, İmam Şafii ve İmam Malik bir rivayete göre mükâteb kölenin satışının caiz olmadığını iddia etmişlerdir. İbni Mesud ile Rabia da bu görüştedirler. Çünkü o, taksitlerini ödemekten aciz kalıp Ödeme¬yeceği için kitabet akdi bozulmuştur. Dolayısıyla satılırken mükâteb kö¬le değil, kitabet akdi olmayan bir köle olarak satılmıştır.
Hattâbi bu hususta şunları demiştir:
“Bazı kimseler, metinde geçen “Sen onu satın al ve hürriyetine kavuş¬tur” cümlesinin Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in, Hz. Aişe’yi Berîre’nin sahiplerine verdiği sözün aksine hareket etmeye ve onları aldatmaya teşvik eden bir cümle olması itibariyle bu hadis’i sahih bir hadis olmayacağını iddia et¬mişler.
Oysa bu cümlede böyle bir mana yoktur. Berîre’nin efendileri, İslam’ın vela hakkının bizzat köleyi azad eden kimseye ait olduğuna dair hükmünü bilmiyorlar ve Hz. Aişe’nin satın alarak azad etmek istediği Be¬rîre’nin azad ettikten sonra doğacak olan vela hakkının kendilerine ait ol¬masını istiyorlardı.
Bana erişen bir habere göre Yahya b. Eksem mevzumuzu teşkil eden bu hadis’i yanlış anladığı için onun asılsız olduğunu söylermiş.
Bu hadis-i şerif bir de Urve b. Hişam tarafından rivayet edilmiştir. Urve’nin rivayetinde fazla olarak bir de, “Sen onlara vela hakkının kendile¬rine ait olmasını şart koş” anlamında bir cümle bulunmamaktadır. Ebu Davud bu hadisi sünenine alırken sözü geçen cümleyi almamıştır. Çünkü içerisinde bu cümle bulunmayan rivayetler, bu cümlenin bulundu¬ğu rivayetlere nispetle daha sağlam ve tercihe şayandır.
Şayet bu cümlenin hadiste bulunduğu kesinlikle belli olsa bile onun. “Sen onların hakkının kendilerine ait olması için ileri sürecekleri şartları kabul ediver. Çünkü onların ileri sürecekleri bu şartların hiç bir Önemi yoktur. Önemli olan Allah’ın koymuş olduğu şartlardır. Allah’ın şartlarına göre ise vela hakkı köleyi azad edenindir.” şeklinde tevil edilmesi gerekir. Şafii imamlarından Müzeni’ye göre; bu cümlede geçen “li” harfi cerrinin “ala” manasında kullanıldığını, binaenaleyh bu cümlenin “Sen vela hakkının onların aleyhine olmasını yani senin olmasını şart koş” anlamı¬na geldiğini söylemiş ve “lanet onların üzerinedir” ayet-i kerimesinde “li” harfi cerrinin bu şekilde kullanıldığını delil göstermiştir.
Bezlü’l-Mechud yazarının açıklamasına göre, İmam Şafii de bu cümle¬nin aslında sağlam bir rivayete dayanmadığı görüşündedir. Bazılarına gö¬re Hişam bu cümleyi lafız olarak değil mana olarak rivayet ettiği için böy¬le bir yanlışlığa sebep olmuştur. Bu “şart koş” emrinin “açıkla” anlamın¬da kullanılmış olduğunu iddia edenler vardır. Bu takdir de hadisin mana¬sı şöyle olur: “Berîre’yi onlara açıkla.” Ancak İmam Nevevî bu tevili doğ¬ru bulmamıştır. Hattabi’ye göre; metinde geçen “Bu insanlara ne oluyor da Allah’ın Kitabında olmayan (birtakım) şartlar ileri sürüyorlar?” cümle¬si, aslında “Allah’ın Kitabında lafzen ve nassen zikredilmeyen şartlan na¬sıl ileri sürebiliyorlar?” anlamında kullanılmış değildir. Bu cümle; “Bu in¬sanların ileri sürdüğü şartlar Allah’ın Kur’an’daki hükmüne uygun değil¬dir. Allah’ın Kur’an’daki hükmüne göre, insanlar arasındaki ihtilafların çö¬zümünde Sünnete başvurmaları gerekmektedir. Çünkü Sünnet Kur’an’ın tefsiri durumundadır. Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in Sünnetine göre de vela hakkı azad edenindir.” anlamında kullanılmıştır.
İmam Şafii’ye göre bu hadis-i şerif, bir köleyi azad edilmesi şartıyla satmanın caiz olduğuna delalet etmektir. Ancak bu mana hadisin lafzında fesahatle anlaşılmış değildir. Fakat hadisin ortaya koyduğu neticeden an¬laşılmaktadır.
Şöyle ki, aslında Hz. Berîre’nin efendileri ile Hz. Aişe arasındaki anlaş¬mada vela şartı bulunmaktadır. Azad etmeden vela bulunmayacağına gö¬re Hz. Berîre’nin efendileri Hz. Aişe’nin onu azad edeceğini biliyorlardı demektir. Bu durum söz konusu akitte azad etme şartının da bulunduğu¬nu ve bunun caiz olduğunu gösterir.
Sünen-i Ebu Davud’da geçen 3930 numaralı hadiste, Berîre’nin efendisiyle dokuz ukıyeye pazarlık yaptığı ifade edildiği halde, bazı rivayetlerde beş ukıyeye pazarlık yaptı¬ğı ifade edilmektedir.
Hadis-i şeriflerinin açıklamasına göre, her iki rivayet de doğrudur. An¬cak dokuz ukiyeden bahsedilen rivayetlerde, üzerinde anlaşılan miktarın tümünden bahsedilmekte; beş ukiyeden bahsedilen rivayetlerde ise dört sene içerisinde dört ukiye ödendikten sonra kalan beş ukiyeden bahsedil¬mektedir. Bu bakımdan söz konusu rivayetler arasında bir çelişki olduğu zannedilmemelidir.
Hadisten Çıkarılan Bazı Hükümler
1- Vela hakkı azad edene aittir, bu hususta ittifak vardır.
2- Mükâteb köle satılabilir.
3- Köle ve cariyenin azad edilmesini şart koşarak satmak caizdir. İmam Şafii bu görüştedir. Ancak İmam Ebu Hanife bunu caiz görmemek¬tedir.
4- Satışta ileri sürülen her şart satışı ifsat etmez.
5- Bir bidatin zuhurunda devlet başkanının bir hutbe irad ederek halkı bu hususta uyarması müstehaptır.
6- Kocası dururken cariyeye kitabet akdi yapmak caizdir.
7- Münkeri önlemek için mübalağa ve şiddet göstermek caizdir.
8- Cariyenin kocası köle ise karısını kitabet akdi yapmaktan men edemez.
9- Evli bir cariyenin satılması boşanma değildir.
10- Sahibi, mukatebin başkalarından isteyerek tedarik ettiği kitabet taksitlerini kabul edebilir.
11- Köle ve cariyenin haberi makbuldür.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 14/16-19

Zinadan sakındırmak
رَأَيْتُ مَاعِزَ بْنَ مَالِكٍ حِينَ جِيءَ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ قَصِيرٌ ، أَعْضَلُ ، لَيْسَ عَلَيْهِ رِدَاءٌ، فَشَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ أَنَّهُ زَنَى ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : (فَلَعَلَّكَ؟) قَالَ: لَا، وَاللهِ إِنَّهُ قَدْ زَنَى ، قَالَ : فَرَجَمَهُ ثُمَّ خَطَبَ فَقَالَ أَلَا كُلَّمَا نَفَرْنَا غَازِين فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَلَفَ أَحَدُهُمْ لَهُ نَبِيبٌ كَنَبِيبِ التَّيْسِ يَمْنَحُ أَحَدُهُمُ الْكُثْبَةَ أَمَا إِنَّ اللَّهَ إِنْ يُمَكِّنِّي مِنْ أَحَدهِمْ لَأَنْكَلْتُهُ عَنْهُ . [رواه مسلم (١٦٩٢)]
153- Cabir b. Semure (radıyallahu anh)'dan Şöyle demiştir:
Mâiz b. Malik'i Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e getirildiği va¬kit gördüm. Kısa boylu tıknaz bir adam, Üzerinde cübbe yoktu Zina ettiğine nefsi aleyhine dört defa şahitlik etti. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)
“Olabilir ki sen...” buyurdu. Mâiz: “Hayır, vallahi Bu alçak gerçekten zina etti...” dedi. Bunun üzeri¬ne onu recm ettirdi. Sonra hutbe okuyarak:
“Dikkat edin! Biz Allah yolunda her gazaya gidişimizde bunlardan biri kalır; onun teke melemesi gibi bir meleyişi vardır. Bunlardan biri (karıya) bir şeyler veriri.. Vallahi, Allah bunlardan biri hakkında bana imkân verse bu işten dolayı onu mutlaka ibretlik ederdim!..” buyurdular.1
--------------------------
1- Müslim 1692 Bu hadisi Buhari “Hudud” bahsinde; Nesâi “Recm” de muhtelif ravilerden tahric etmişlerdir.
Gelen zat suçunu dört defa itiraf ettikten sonra Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in bir de: “Sende delilik var mı?” diye sorması halini iyice tahkik içindir. Zira bir insan, ölümünü gerektiren bir şeyi sormadan kolay kolay söylemez. Sonra burada günahın tevbe ile affettirilmesi cihetine de gidilebilirdi. Hatta bir rivayette Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) o zatı kavmin¬den de tahkik etmiştir. Bu Müslümanın kanı heder olmaması babında gösterilen son derece büyük bir hassasiyettir.
Musalla: Namazgâh demektir. Burada ondan murad: Cenaze na¬mazlarının kılındığı yerdir. Nitekim rivayetlerin birinde bu yerin Me¬dine ‘deki «El-Bakî’» olduğu tasrih edilmiştir.
Hadisten Çıkarılan Bazı Hükümler:
1- Hanefilerle, Hanbelîler bu hadisle ihticâc ederek, zina ikrarının dört ayrı mecliste dört defa yapılacağına kail olmuşlardır.
İmam Mâlik ile Şafii’ye göre bir defa ikrar kâfidir. De¬lilleri Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in;
“Ya Uneys! Bunun karısına git! Şayet zinasını itiraf ederse onu recmeyle!” hadisidir. Mezkûr hadiste sayı şart kılınmamıştır.
2- Hadis-i şerif delinin ikrarı bâtıl olduğuna, deliye hadd vurulmayacağına işaret etmektedir ki, bu hususta ulemânın ittifakı vardır.
3- Zina ne suretle sabit olursa olsun hâkim recmin şartlarını sor¬malıdır.
4- Kişi ikrarı ile muaheze olunur.
5- Zinayı itiraf edene bu ikrarından dönmesi ta’riz yolu ile telkin edilebilir. İkrarından dönerse bil’ittifâk kabul olunur.
6- Hükümdar hadd-i şer’iyi tatbik için başkasını tevkil edebilir.
7- Hadd olarak recim kâfidir. Bir kişiye hem recim hem dayak vu¬rulmaz.
8- Recim esnasında kaçan suçluyu öldürmek için takip lazım gelip gelmediği ulemâ arasında ihtilaflıdır. İmam Azam, Şafiî, Ahmed b. Hanbel ve diğer bazı ulemaya göre takip edilmez; bırakılır. İmam Malik’ten bir rivayete göre takip edilerek öl¬dürülür.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat
Ayrıca bu konu ile ilgili geniş açıklama 175 numaralı hadisin dipnotunda verilmiştir oraya da müracaat edebilirsiniz.

Şeytan şu toprağınızda kendisine tapınmaktan tamamen ümidini kesmiştir
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، خَطَبَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ ، فَقَالَ : قَدْ يَئِس الشَّيْطَانُ بِأَنْ يُعْبَدَ بِأَرْضِكُمْ وَلَكِنَّهُ رَضِيَ أَنْ يُطَاعَ فِيمَا سِوَى ذَلِكَ مِمَّا تَحْقِرُونَ مِنْ أَعْمَالِكُمْ ، فَاحْذَرُوا . يَا أَيُّهَا النَّاسُ , إِنِّي قَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا إِنِ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ فَلَنْ تَضِلُّوا أَبَدًا كِتَابَ اللَّهِ وَسُنَّةَ نَبِيِّهِ ، إِنَّ كُلَّ مُسْلِمٍ أَخُو الْمُسْلِمِ ، الْمُسْلِمُونَ إِخَوَةٌ ، وَلا يَحِلُّ لامْرِئٍ مِنْ مَالِ أَخِيهِ إِلا مَا أَعْطَاهُ عَنْ طِيبِ نَفْسٍ ، وَلا تَظْلِمُوا , وَلا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ . [رواه الحاكم (٣١٨) ومسلم (١٨١٢)مختصرًا وأحمد (٨٧٩٦)]
154- İbni Abbas (radıyallahu anh)'dan:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) veda haccında halka hutbe irat etti, şöyle buyurdu: "Muhakkak ki, şeytan şu toprağınızda kendisine tapınmaktan tamamen ümidini kesmiştir. Fakat siz bunun dışında ufak tefek işlerinizde ona uyarsanız, bu da onu memnun edecektir. Dininizi korumak için bunlardan da sakınınız. Ey müminler! Size iki emanet bırakıyorum, onlara sarılıp uydukça yolunuzu hiç şaşırmazsınız. O emanetler, Allah’ın kitabı Kur’an’ı Kerim ve Peygamberin (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) sünnetidir. Müslüman Müslümanın kardeşidir ve böylece bütün Müslümanlar kardeştirler. Bir Müslümana kardeşinin kanı da, malı da helal olmaz. Fakat malını gönül hoşluğu ile vermişse o başkadır. Bir birinize zulm etmeyin Sakin benden sonra Küfre (eski sapıklıklara) dönmeyiniz ve birbirinizin boynunu vurmayınız!”
Hâkim 318, Zehebî; muvafakat etti ve Sahihtir dedi
Müslim muhtasar 1812, Ahmet b. Hambel 8796, Şuayip Arnavut şeyheynin şartı üzere sahihtir der.
Cimrilikten sakının
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ : إِيَّاكُمْ وَالشُّحَّ , فَإِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِالشُّحِّ [البخل], أَمَرَهُمْ بِالْبُخْلِ فَبَخِلُوا , وَأَمَرَهُمْ بِالْقَطِيعَةِ فَقَطَعُوا , وَأَمَرَهُمْ بِالْفُجُورِ فَفَجَرُوا . [رواه الحاكم (١٥١٦) وابو داود (١٦٩٨) وأحمد (٦٤٨٧)]
155- Abdullah b. Amr (radıyallahu anh)'den;
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hutbe irat etti ve şöyle buyurdu:
“Cimrilikten sakının, çünkü sizden öncekiler cimrilik sebebiyle helak oldular. Cimrilik onları, vermemeye sevk etti de vermediler, akrabaya iyiliği kesmeye sevk etti de kestiler, (mal toplamak için) günah işlemeye sevk etti de günah işlediler.”1
------------------------------
1- Hâkim 1516 Hâkim; bu hadisin isnadı sahihtir der. Ebu Davut 1698, Elbani; bu hadis sahihtir der. Ahmet b. Hanbel 6487 daha uzun olarak. Şuayip Arnavut: bu hadisin isnadı sahihtir der.
Hadiste geçen helakle ilgili birkaç görüş vardır:
1. Buradaki helâk, uhrevî helâk olabilir. Çünkü bu helâk, hadisin sonunda zikredilen günahları ve benzerlerini işleme sonucu meydana gelmektedir.
2. Dünyevî helak olabilir. Müslim’in Cabir (Radıyallahü anh)’den rivayet ettiği bir hadis buna delalet etmektedir: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i “Zulümden sakının, çünkü zulüm kıyamet gününde karanlıklardır. Cimrilikten de sakının zira o sizden Öncekileri helâk etti. Kanlarını dökmeye ve haramlarını helâl say¬maya şevketti.” buyurdu.
3. Hem dünyevi hem de uhrevî, her iki helâk olabilir. Bu üçüncü ihtimal daha uygundur. Zira cimriliğin sebebi, mal sevgisi ve malla ulaşı¬lan nefsani arzulardır. Çaresi azla yetinmek, takdir-i ilahiye sabretmek, sık sık ölümü hatırlamak, emsalinin mal toplarken nasıl didinip sonra onu dünyada bırakıp gittiğini ve ahirette sadece Allah yolunda harcanan malın fayda verdiğini göz önüne getirmektir. Hadis cimrilikten ve malı hayır yollarına harcamamaktan sakındırmaktadır.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınları: 6/332.

Dünya hakkında yarışmaktan sakının
عَنْ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ الْجُهَنِيَّ ، يَقُولُ : آخِرُ مَا خَطَبَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنَّهُ صَلَّى عَلَى شُهَدَاءِ أُحُدٍ ، ثُمَّ رَقِيَ الْمِنْبَرَ ، فَحَمِدَ اللَّهَ ، وَأَثْنَى عَلَيْهِ ، ثُمَّ قَالَ : " إِنِّي لَكُمْ فَرَطٌ ، وَأَنَا عَلَيْكُمْ شَهِيدٌ ، وَأَنَا أَنْظُرُ إِلَى حَوْضِي الآنَ فِي مَقَامِي هَذَا ، وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَخَافُ أَنْ تُشْرِكُوا بَعْدِي ، وَلَكِنِّي أُرِيتُ أَنِّي أُعْطِيتُ مَفَاتِيحَ خَزَائِنِ الأَرْضِ ، فَأَخَافُ عَلَيْكُمْ أَنْ تَنَافَسُوا فِيهَا. [رواه ابن حبان (٣٢٢٤) والبخاري (١٢٧٩) ومسلم (٢٢٩٦)]
156- Ukbe b. Âmir el Cühenî (radıyallahu anh)’den:
Bir gün Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) (evin¬den) çıkarak Uhud şehitlerine cenaze namazını kıldı. Sonra minbere çıktı Allah’a hamd ve sena ettikten sonra:
“Ben sizin için dündarım. Ben sizin üzerinize şahidim. Ben vallahi şimdi havzımı görmekteyim. Vallahi ben sizin benden sonra şirk koşacağınızdan korkmuyorum. Lâkin Bana gerçekten yer hazinelerinin anahtarları verilmiştir. Ve ben sizin dünya hakkında yarış edeceği¬nizden korkuyorum.” buyurdular.
İbni Habban 3224, Şuayip Arnavut: Müslim’in şartı üzere isnadı sahihtir, der.
Buhari 1279, Müslim 2296
Bu benim oğlumdur, şeref sahibi bir efendidir.
عَنْ أَبيِ بَكْرَةَ يَقُولُ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى المِنْبَرِ وَالحَسَنُ مَعَهُ ، وَهُوَ يُقْبِلُ عَلَى النَّاسِ مَرَّةً، وَعَلَيْهِ مَرَّةً وَيَقُولُ : إِنَّ ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ ، وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ عَظِيمَتَيْنِ مِنَ المُسْلِمِينَ . [رواه النسائي (١٤١٠)والبخاري (٣٤٣٠ ، ٣٥٣٦ ، ٦٦٩٢)وأحمد (٢٠٤٠٨)]
157- Ebu Bekre (Nufey İbni haris) (radıyallahu anh)’den:
Bir kere gördüm ki, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minber üzerinde yanında Hasan (radıyallahu anh) vardı. Bir cemaate bir ona dönüp işaret ederek:
“Bu benim oğlumdur, şeref sahibi bir efendidir. Umarım ki Allah onun sebebiyle yakında Müslümanlardan iki büyük fırkanın arasını düzeltecek”
Nesai 1410, Elbani: bu hadis sahihtir der.
Buhari 3430, 3536, 6692, Ahmet b. Hanbel 20308
Kadının koca için yas tutması
عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ قَالَتْ : سَمِعْتُ رسولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يقُولُ عَلَى المِنْبَرِ : لَا يَحِلُّ لِإِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللهِ وَرَسُولِهِ أنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ ، إلاَّ عَلَى زَوْجٍ أرْبَعَةَ أشْهُرٍ وَعَشْراً . [رواه النسائي (٣٥٢٧)]
158- Ümmü Habibe (radıyallahu anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i minber üzerinde; “Allah’a ve ahiret gününe iman eden bir kadına ölü için üç geceden fazla yas tutmak helâl değildir. Yalnız koca için dört ay on gün müstesna!” buyururken işittim.
Nesai 3527, Elbani: bu hadis sahihtir der.
Erkeklere Altın Yüzüğün Haram Kılınması
عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اصْطَنَعَ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ وَكَانَ يَلْبَسُهُ فَجَعَلَ فَصَّهُ فِي بَطْنِ كَفِّهِ فَصَنَعَ النَّاسُ ثُمَّ إِنَّهُ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ : إِنِّي كُنْتُ أَلْبَسُ هَذَا الْخَاتِمَ وَأَجْعَلُ فَصَّهُ مِنْ دَاخِلٍ فَرَمَى بِهِ ثُمَّ قَالَ : وَاللَّهِ لَا أَلْبَسُهُ أَبَدًا فَنَبَذَ النَّاسُ خَوَاتِيمَهُمْ . [رواه النسائي (٢٥٩٠) والبخاري (٥٥٢٧)ومسلم (٢٠٩١)]
159- Abdullah İbni Ömer (radıyallahu anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) altından bir yüzük yaptırdı. Onu giydiği vakit taşını avucunun içine çevirirdi. Halk da yaptırdılar. Sonra minberin üzerine oturdu ve yüzüğü çıkararak: “Ben bu yüzüğü giyiyor ve taşını içeriye çeviriyordum.” dedi. Hemen yüzüğü attı.
Sonra: “Vallahi onu ebediyen giymem!” buyurdular. Arkasından halk da yüzüklerini attılar.1
------------------------------
1- Nesai 5290, Elbani: bu hadis sahihtir der. Buhari 5527, Müslim 2091
Hadisin Buhari ve Müslim’deki rivayetlerinde “İnsanlar da gümüşten yüzükler yaptırdılar” cümlesi yer almaktadır. Hadisin siyakı, Hz. peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in başkalarının da yaptırıp takındıklarını görünce, takınmakta olduğu gümüş yüzüğü attığı anlayışını vermektedir. Hâlbuki vakıa bu değildir. Çünkü meşhur rivayet¬lerde belirtildiğine göre, Hz. Peygamber’in takındıktan sonra attığı yüzük, gümüşten değil, altından idi. Tüm ulemâ Resulüllah’ın gümüş yüzük ta¬kındığında ve bunu terk etmediğinde müttefiktir. Ancak, bu hadisi tevil ya da diğer rivayetlerle telifte farklı görüşlere sahip olmuşlardır. Bu görüşle¬ri şu maddelerde toplayabiliriz:
1- Hadisin rivayetinde yanlışlık yapılmıştır. Doğrusu “gümüş yüzük” değil, diğer rivayetlerde olduğu gibi “altın yüzüktür”
Nevevî, Kâdı İyaz’a tebean “tüm ehl-i hadis bunun İbni Şihab’dan bir vehim olduğunu, çünkü atılan yüzüğün altın yüzük olduğunu söylerler.” demektedir.
2- Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) altın yüzüğün haram olduğunu bildirmek isteyince gümüşten bir yüzük yaptırdı. Onun mubah olduğunu anlatmak için, o gün, halka gösterdi sonra da altın yüzüğü atıp onun haram olduğunu bil¬dirdi. Bunun üzerine insanlar da eskiden ellerinde olan altın yüzükleri at¬tılar. Buna göre bu hadisteki “yüzüklerini attılar” sözünün manası “altın¬dan olan yüzüklerini attılar” demektir.
Nevevî bu tevilin sahih olduğunu ve hadiste bu anlayışa engel teşkil edecek bir noktanın bulunmadığını söylemektedir.
Bu tevile Buhari’deki ve Müslim’deki “İnsanlar da gümüşten yüzükler edindiler” şeklinde varit olan cümle, itiraz olarak ileri sürülebilir. Neve¬vî bu itiraza şu cevabı vermektedir. “Muhtemeldir ki, Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in gümüşten bir yüzük yaptırmak istediğini öğrenince, onlar da gü¬müşten yüzükler yaptırdılar ve altın yüzükleri ellerinde kaldı. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) altın yüzüğünü atınca, onlar da altın yüzüklerini attılar.”
3- Hadis’teki “yüzüğünü attı” sözündeki yüzükten maksat altın yüzüktür.
4- Hadiste, Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın attığı yüzüğün, gümüş yüzük olduğunu gös¬teren bir kayıt yoktur. Aksine o mutlaktır. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın altın yüzüğünü attığına hamledilir.
Bu son iki tevile, Buhari haşiyesinde Sindî nakletmekte ve uzak birer tevil olduğuna işaret etmektedir.
5- Zührî’nin hadisi muhtasardır. Asıl maksadın anlaşılmasını engelle¬yen bir hazf vardır. Akla ilk gelen mana değildir.
Aksine mana şudur: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ve Sahabeler daha önceden altın yüzüklerini atmışlardı’ ancak bu anlayışı verecek olan kısım hazfedilmiştir.
Bu izahı Bezlü'l Mechud sahibi Sehâr Nefurî, Muhammed Yahya’dan nakletmiştir. Onu bu anlayışa sevk eden amil, Ebu Davud’un hadisin so¬nuna aldığı talikin hadiste vehm olduğu ihtimaline meydan vermeyişidir. Çünkü Ebu Davud ta’likında, hadisi Zührî'den nakleden tüm ravilerin “gü¬müş” diye naklettiklerini söylemektedir.
Hadisteki vehmin, İbrahim b. Sad’den kaynaklandığı söylense, Ebu Davud’un talikı ile karşı çıkılabilir. Ama âlimler vehmi İbni Şihab ez-Zührî’ye nispet etmişlerdir.
6- Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in attığı yüzük gümüştendir. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), halkın gü¬müş yüzük takarak kibirlenmelerinden korktuğu için yüzüğünü çıkartıp atmıştır. Yahut attığı yüzük gümüş kaplanmış, demir yüzüktür.
Bu tevili Şemail şerhinde Kari, Begavî’den nakletmiştir. Ancak Ulema arasında pek rağbet gördüğü söylenemez.
Bu tevillerden sonuncusu hariç hangi tevil kabul edilirse edilsin kesin olan şudur: Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in halkın da takındıklarını görünce çıkar¬tıp attığı yüzük gümüşten değil, altından idi.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 14/303-304

Kelerin Mubah Kılınması
عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ سُئِلَ عَنِ الضَّبِّ فَقَالَ لَا آكُلُهُ وَلَا أحرمهُ . [رواه النسائي (٤٣١٤) والترمذي (١٨٩٠)وأحمد (٥٠٢٦)]
160- İbni Ömer (radıyallahu anh)’den:
Bir adam Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e minberi üzerindeyken kelerin yeni¬lip yenilmeyeceğini sordu da:
“Onu ben ne yerim ne de haram kılarım” buyurdular.1
--------------------------
1- Nesai 4314, Elbani: bu hadis sahihtir der. Tirmizi 1790, Ahmet b. Hanbel 5026
Şuayip Arnavut: Şeyhaynin şartı üzere isnadı sahihtir, der.
Dabb: Kertenkeleye benzer fakat ondan bir hayli büyük bir hayvan¬dır. Bu hayvanın yedi yüz sene yaşadığı su içmediği dişi düşmediği ve kırk günde bir damla bevl ifraz ettiği rivayet olunur. Bazıları et yenilir¬se susuzluğu giderdiğini söylemişlerdir. Araplar bir şeyi yapmak istemezlerse: “Ben bunu keler suya gelinceye kadar yapmam” derler. Çün¬kü keler ömründe suya gitmez sadece çiğ ile ve soğuk hava ile yetinirmiş. Kışın kovuğundan dışarı çıkmazmış.
Bu konuyla ilgili İbni Ömer rivayetlerini Buhari “Zebayih ve Ahbaru’l-Âhad” bahislerinde; Halid hadisini “Et’ime ve Zebayih” da; aynı hadisi Nesâi ile İbni Mace “Kitab’us-Sayd” da; Ebu Davud “Et’ime’ de muhtelif ravilerden tahric etmişlerdir.
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e hediye getiren Ümmü Hufeyde ile Lübabetü’s-Suğra ve Lübabet’ül-Kübra, Meymûne (Radıyallahu anha)’nın kız kardeşleridir. Bunlar Haris b. Hazen’in kızlarıdır. Ümmü Hufeyde’nin adı Hüzeyle’dir. Bunlardan Lübâbet’ül-Kübra, Hz. İbni Abbas ‘ın, Lübabetü’s-Suğra Halid b. Velid’in anneleridir.
Kelerin eti yenir bir hayvan olduğunu söyleyenler bu hadislerle istid¬lal etmişlerdir ki Abdurrahman b. Ebi Leylâ ile Said b. Cübeyr, İbrahim Nehaî, İmam Malik, İmam Şafiî, İmam Ahmed ve İshak’ın mezhepleri budur. Zahiriler dahi aynı kavli tercih etmişlerdir. Zahirîlerden İbni Hazin: Kelerin mubah olduğunu Ömer b. Hattab ile başkalarından sahih olarak rivayet edilmiştir.
Hanefilerden “Hidaye” sahibi gibi bazıları keler etinin mekruh olduğunu söylemiş fakat bazıları yenilmesinde beis görmemişlerdir. Tahavi “Meâni’l-Âsar” adlı eserinde keler yemenin mubah olduğunu tercih etmiş ve: “keleri yemekte bir beis yoktur” demiştir. Yine Tahavi : “Bir taife keleri yemeyi mekruh görmüşlerdir. Ki Ebu Hanife ile Ebu Yusuf ve Muhammed onlardandır” demiş¬tir. Tahâvî’nin bu taifeden muradı Haris b. Mâlik, Yezid b. Ebi Ziyad ve Vekî’dir. Zira kelerin yenilmesini mekruh görenler bunlardır. Mezkûr kavil Ali b. Ebî Talib ile Cabir b. Abdillah (Radıyallahu anhüm) hazeratından da rivayet olmuştur. Hanefilerce esah olan kavil kelerin keraheti tenzihiyye ile mekruh olmasıdır. Çünkü birçok sahih hadisler onun ha¬ram olmadığına delalet etmektedirler. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in sofrasında keler yenildiği halde bir şey demeyip sükût buyur¬ması da onun mubah olduğuna delalet eder. Çünkü o batılı hiç bir zaman kabul ve ikrar etmez.
Mesh: Bir canlıyı ondan daha çirkin bir canlının şekline sokmaktır. Kur’an-ı Kerim de Beni İsrail’den bazılarının maymun ve domuz gibi çirkin hayvanlar suretine tebdil edildiği bildirilmektedir. Ancak şekil değiştiren bu kavimler derhal ölmüş ve nesilleri kesilmiştir.
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in: “Bilmiyorum belki bu onlardandır.” buyurması ihtimal suret değiştiren insanların üç günden fazla yaşamadıklarını bilmezden önce olmuştur. Bezlü'l-Mechud yazarının Dümeyrî’nin “Hayâtü’l-Hayevan” adlı eserinde şunları söylüyor: “Ulemâ şekil değiştiren insanların yaşayıp yaşamadığında ihtilâf etmişlerdir. Bir kavle göre yaşarlar. Zeccac ile Kadı Ebu Bekir b. Arabi bu kavli tercih et¬mişlerdir. Cumhura göre böyle bir şey yoktur. İbni Abbas (Radıyallahü anh): Şekli değişmiş insan üç günden fazla asla yaşamamış ve yiyip iç¬memiştir. Demiştir ki, bu söz Merfu’ hadis hükmündedir. Çünkü aklen böyle bir şeyin söylenmesine imkân yoktur. Onu mutlaka Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ‘den işitmiştir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat
Dümeyrî’nin “Hayâtü’l-Hayevan’ adlı eserin¬den naklettiğine göre, bu hayvanın dişisinin de erkeğinin de cinsel organları çift olur. Bazen erkek kelerler, yavruları yumurtadan çıktığı zaman yumur¬taları bozduklarını zannederek onları yerler.
Sünen-i Ebu Davud’da geçen hadislerden 3793 numaralı hadis-i şerif¬te Hz. Peygamber’in keler yemediği fakat sofrasında keler yendiği halde ne-yetmediği ve sükûtla karşıladığı; 3794 numaralı hadiste Hz. Peygamber’in keler etinin haram olmadığını söylediği, fakat şer’i bir sakıncadan dolayı değil de kendi tabiatından gelen bir tiksintiden dolayı onu yemediği ifade ediliyor. 3795 numaralı hadis-i şerifte ise Hz. Peygamber’in keler yemeyişinin bir başka sebebi daha açıklanıyor ki, o da İsrail oğullarından hayvan suretine çevrildiği bilinen kimselerin keler suretine çevrilmiş olması ve dünya yüzün¬de yaşayan kelerlerin o insanların neslinden gelmiş olması ihtimalidir. Ger¬çekten keler cinsinin o insanların neslinden geldikleri kesin olarak bilinecek olursa bu hayvanların asılları insan olması cihetiyle etlerinin haram olması gerekir. 3796 numaralı hadis-i şerifte ise Hz. Peygamber’in keler etinin yenme¬sini kesinlikle yasakladığı ifade ediliyor.
Bu babda gelen hadisler farklı olduklarından ulemâ bu meselede ihtila¬fa düşmüşlerdir.
Bu mevzuda Şafiî ulemâsından İmam Nevevî şöyle diyor:
“Müslümanlar keler eti yemenin mekruh olmadığında İcma etmişlerdir. Ancak Ebu Hanife ile ashabının keler etinin mekruh olduğunu söyledikleri rivayet edilmiştir.
Kâdı de ulemâdan bir kısmının onun haram olduğunu söylediklerini ri¬vayet etmiştir. Fakat ben sözü geçen ulemânın bu görüşte olacaklarına ihti¬mal vermiyorum. Eğer onlar bu mevzuda böyle diyorlarsa, ilgili nasslara ve akdedilen icmaa ters düşüyorlar demektir.”
Her ne kadar İmam Nevevî böyle diyorsa da Hafız İbn Hacer, Nevevî’nin bu sözlerine itiraz ederek; “Hz. Ali’nin keler etinin mubah olduğunu söylediği Münziri tarafından rivayet edilmekte iken, keler etinin mekruh ol¬madığına dair bir icma olduğundan bahsedilemez” diyor.
Nitekim Ebu Cafer et-Tahavi de, Şerhü’l-Meâni’l-Âsar isimli eserinde şöyle diyor: “Ulemâdan bir topluluk, keler eti yemenin mekruh olduğuna hük¬metmişlerdir. Ebu Hanife ile Ebu Yusuf ve Muhammed b. el-Hasen de bu görüştedirler. Ebu Davud da bu mevzuda Abdurrahman b. Şibî yoluyla bir hadis rivayet etmiştir.
Hafız İbn Hacer de ravilerinin hepsinin güvenilir kimseler olması dolayısıyla bu hadisin hasen olduğunu söylemiş ve hadisin senedini tenkit eden Hattâbi ile İbni Hazm’ı, Beyhaki’yi ve İbni Cevzi’yi tenkit etmiştir.
İbni Hacer, bu mevzuda gelen hadislerin arasını şöyle telif etmiştir:
“Hz. Peygamber, önceleri yeryüzünde mevcut olan kelerlerin İsrail oğullarından hayvan suretine çevrilen kişilerin neslinden türemiş olabilecek¬lerinden korkuyordu.
Çünkü o kimselerin hangi hayvanın suretine çevrildiklerini bilmediği gibi, onların üç günden fazla yaşamadıklarını da bilmiyordu. İşte bu sıralarda keler yemeyi yasaklamıştı. Hatta pişirilen keler etlerini yere döktürmüştü. Sonra bunun aslını iyi öğrenmek için beklemeye başladı. Bu sırada da keler yiyen¬lere ses çıkarmıyordu. Sonra İsrail oğullarından suretleri değişen kişilerin üç günden fazla yaşamadıklarını öğrenince, kendisi tiksindiği için onu yemedi, ama başkasına onu haram kılmadı ve yemelerine izin verdi. Bu durum keler yemenin helâl olduğuna, yani tiksinenler için bunu yemenin tenzihen mek¬ruh, tiksinmeyenler için de helâl olduğuna delalet eder.”
Hanefi ulemasından Ebu Cafer et-Tahavi’nin bu ifadesinden kendisi¬nin de Hafız İbn Hacer’in bu görüşünü paylaştığı anlaşılmaktadır.
Bezlü’l-Mechud yazan ise bu mevzuda şöyle diyor:
“Bence Hafız İbni Hacer’in hadislerin arasını telif sadedinde söylemiş olduğu bu sözler, hakikatten son derece uzak sözlerdir. Doğrusu şu ki, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) önceleri keler etinin yenmesini mubah kılmıştı fakat kendisi tiksin¬diği için onu yiyemiyordu.
Sonra onun suretleri değişen İsrail oğullarının neslinden gelmiş olabile¬ceği ihtimali üzerinde durarak kendisi yemedi fakat başkalarının yemesine de engel olmadı. Çünkü eşyada asıl olan mubahlıktır. Fakat daha sonra onun haram olduğunu anladığı için onu yasakladı. Bunun üzerine keler eti haram oldu. Bilindiği gibi bir meselede haram ile helâl hükümleri karşılaştığı za¬man haram hükmü galip gelir.”
Hanefi ulemâsından Burhaneddin el-Merginânî el-Hidaye isimli eserin¬de Hanefîlerin görüşünü açıklarken, keler yemenin mekruh olduğunu söyle¬mektedir.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 13/422-425.

عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : دَخَلَ عَلَيَّ النَّبِيُّ صَلَّى الِلَّهِ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَعَرَفْتُ فِي وَجْهِهِ أَنْ قَدْ حَضَرَهُ شَيْءٌ ، فَتَوَضَّأَ ، وَمَا كَلَّمَ أَحَدًا ، ثُمَّ خَرَجَ ، فَلَصِقْتُ بِالْحُجْرَةِ أَسْمَعُ مَا يَقُولُ ، فَقَعَدَ عَلَى الْمِنْبَرِ ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ، وَ قَالَ : " يَا أَيُّهَا النَّاسُ ، إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَقُولُ لَكُمْ : مُرُوا بِالْمَعْرُوفِ ، وَانْهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ ، قَبْلُ أَنْ تَدْعُونِي ، فَلا أُجِيبُكُمْ ، وَتَسْأَلُونِي فَلا أُعْطِيكُمْ ، وَتَسْتَنْصِرُونِي فَلا أَنْصُرُكُمْ " ، فَمَا زَادَ عَلَيْهِنَّ حَتَّى نَزَلَ . [رواه ابن ماجه(٤٠٠٤) وابن حبان (٢٩٢)]
161- Aişe (radıyallahu anha)’den, şöyle demiştir:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bana geldi. Yüzünden anladım ki huzurunda bir şey var. Abdest aldı, hiç kimseyle konuşmadı, sonra çıktı. Hücreye vardım söylediklerini dinledim. Minbere oturdu Allah’a hamd ve sena etti ve şöyle buyurdu:
Ey insanlar! Allahu Teâlâ buyuruyor ki; Sizin (halkı hidayete) davet edip de çağrınıza icabet (veya sizin dua edip de kabul) edilmeme, istediğiniz de size verilmeme ve yardım talep ettiğiniz zaman size yardım edilmeme durumu olmadan önce (insanlara) iyi şeyleri emrediniz ve fena şeylerden men ediniz. Bunlara başka bir şey eklemeden minberden indi.1
--------------------------
1- İbni Mace 4004, İbni Hibban 292, Aişe (Radıyallahu anha)’nın hadisini İbni Hibban da rivayet etmiştir. Kütübü Sitte’den başkaca herhangi birisinde rivayet edildiğine dair bir kayda rastlamadım. Bu hadisteki; تدعوا “Ted’u” fiilinin dua veya davet anlamında kullanılmış olması muhtemel olduğundan tercümede bu duruma işaret ettim. Bu iki ihtimale göre hadisin manası da farklı olur. Şayet anılan fiil davet manasında olursa; isticabe de halkın davete icabet etmesi anlamını ifade eder. Yani İslamiyet’in iyi saydığı şeyleri emretmeyi ve kötü saydığı şeyleri menetmeyi geciktirmeden zamanında yapınız. Eğer gerekli tedbiri baştan almayıp bu işte gecikirseniz, bir takım kötülükler işlenirken ve iyilikler ihmal edilirken seyirci kalırsanız; bundan sonra yapacağınız telkin ve uyarılar, gayret ve çabalarınıza kimse kulak vermez, davetlerinize icabet edilmez, sözünüzü geçiremezsiniz, demek olur.
Hadisteki تدعوا “Ted’u” fiili dua manasında olursa isticabe de Allah’ın duayı kabul etmesi anlamını ifade eder ve bu takdirde mana şöyle olur:
lyi şeyleri emretmeyi ve fena şeyleri menetmeyi zamanında yapınız, bunu ihmal etmeyiniz. Bu görevi ihmal ederseniz, suçlu durumuna düşersiniz, dualarınız da kabul olunmaz olur. İşte böyle bir duruma düşmeden önce iyiliği emr ve kötülüğü yasaklama görevinizi yapınız.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 10/226-227.

Müslümanların kusurlarını araştırmanın yasaklanması
عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: صَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ المِنْبَرَ فَنَادَى بِصَوْتٍ رَفِيعٍ، فَقَالَ: يَا مَعْشَرَ مَنْ أَسْلَمَ بِلِسَانِهِ وَلَمْ يُفْضِ الإِيمَانُ إِلَى قَلْبِهِ، لَا تُؤْذُوا المُسْلِمِينَ وَلَا تَتَّبِعُوا عَوْرَاتِهِمْ، فَإِنَّهُ مَنْ تَتَبَّعَ عَوْرَةَ أَخِيهِ المُسْلِمِ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ، وَمَنْ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ يَفْضَحْهُ وَلَوْ فِي جَوْفِ رَحْلِهِ. قَالَ: وَنَظَرَ ابْنُ عُمَرَ يَوْمًا إِلَى البَيْتِ أَوْ إِلَى الكَعْبَةِ فَقَالَ: مَا أَعْظَمَكِ وَأَعْظَمَ حُرْمَتَكِ، وَالمُؤْمِنُ أَعْظَمُ حُرْمَةً عِنْدَ اللَّهِ مِنْكِ .
رواه الترمذي (٢٠٣٢) وابن حـبان (٥٧٦٣) إلا أنه قال فيه : يَا مَعْشَرَ مَنْ أَسْلَمَ بِلِسَانِهِ وَلَمْ يُفْضِ الإِيمَانُ إِلَى قَلْبِهِ، لَا تُؤْذُوا المُسْلِمِينَ وَلَا تُعَيِّرُوهُمْ وَلَا تَطْلِبُوا عثراتهم ...
162- Abdullah İbni Ömer (radıyallahu anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), minbere çıktı ve yüksek sesle şöyle seslendi: “Ey diliyle Müslüman olduğunu söyleyen ve kalbine iman işlememiş kimseler! Müslümanlara eziyet etmeyin, Onların kusurlarını araştırmayın. Müslüman kardeşinin ayıbını kurcalayan kişi var ya! Allah da onun ayıbını kurcalar. Allah kimin ayıbını kurcalarsa, -kişi bu ayıbı kapalı kapılar ardında bile işlemiş olsa- yaptığını açığa çıkarıp onu rezil eder.” İbni Ömer (radıyallahu anh) Kâbe’ye baktı ve şöyle dedi: Sen ne büyüksün senin hürmetin (kutsallığın) ne büyüktür. Müminin hürmeti (kutsallığı) ise Allah katında senden daha büyüktür.
Tirmizi 2032 İbni Habban, ancak İbni Habban da ki ibare şöyledir:
Ey diliyle Müslüman olduğunu söyleyen ve kalbine iman girmemiş kimseler! Müslümanlara eziyet etmeyin, onları ayıplamayın. Onların ayıplarını araştırmayın.
Allah’tan af ve afiyet isteyin
عَنْ مُعَاذَ بْنَ رِفَاعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ : قَامَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ عَلَى الْمِنْبَرِ ثُمَّ بَكَى فَقَالَ : قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الأَوَّلِ عَلَى الْمِنْبَرِ ثُمَّ بَكَى فَقَالَ :‏ سَلُوا اللَّهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ فَإِنَّ أَحَدًا لَمْ يُعْطَ بَعْدَ الْيَقِينِ خَيْرًا مِنَ الْعَافِيَةِ .[ رواه الترمذي (٣٥٥٨) والنسائي]
163- Muaz b. Rifâa (radıyallahu anh)’ın babasından bize haber verdiğine göre, şöyle demiştir:
Ebu Bekir es-Sıddık, minber üzerinde ayağa kalktı ağladı ve şöyle dedi: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), bir yıl önce bu minber üzerinde ayağa kalkıp ağlamış ve şöyle demişti: “Allah’tan affedilmeyi ve afiyet içerisinde olmayı isteyiniz. Çünkü hiç kimseye sağlam yakîn imandan sonra afiyetten daha hayırlı bir şey verilmemiştir.”
Tirmizi 3558 ve Nesai. Münziri: isnatlarının biri sahihtir der. Elbani sahihi tergib te sahihtir der.
Boşama ancak kadının bacağını tutana aittir
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ، فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ سَيِّدِي زَوَّجَنِي أَمَتَهُ، وَهُوَ يُرِيدُ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنِي وَبَيْنَهَا، قَالَ: فَصَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمِنْبَرَ، فَقَالَ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ، مَا بَالُ أَحَدِكُمْ يُزَوِّجُ عَبْدَهُ أَمَتَهُ، ثُمَّ يُرِيدُ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنَهُمَا، إِنَّمَا الطَّلَاقُ لِمَنْ أَخَذَ بِالسَّاقِ . رواه ابن ماجه (٢٠٨١) والبيهقي في الكبرى (١٤٨٩٣) وطبراني في الكبير (١١٨٠٠)
164- İbni Abbas (radıyallahu anh)’den:
Bir adam Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in yanına gelerek:
Ya Resulallah! Benim efendim, beni cariyesi ile evlendirdi. Şimdi de o cariye ile beni birbirimizden ayırmak ister, diye şikâyette bulundu. İbni Abbas demiştir ki: Bunun üzerine Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) (hemen) minbere çıktı ve:
“Ey insanlar! Sizden birisine ne oluyor ki kölesini cariyesi ile evlendirir, sonra onları birbirinden ayırmak ister. Şüphesiz boşama ancak kadının bacağını tutana aittir.”1
---------------------------------
1- İbni Mace 2081, Elbani: Hasendir der.(Yani boşama yetkisi; ancak kadının bacağını tutan kocasına aittir, kölenin efendisine ait değildir.)Beyhaki Kübra 14893, Taberani kebir 11800
Zevaid türünden olan bu hadis, boşama yetkisinin kadının koca¬sına Ait olduğuna ve koca köle de olsa hükmün bu olduğuna, köle sahibinin, kölenin karısını boşamaya yetkili olmadığına ve kölenin karısı köle sahibinin cariyesi bile olsa neticenin ayni olduğuna dela¬let eder.
Âlimlerin görüşü de bu merkezdedir. Buna muhalif görüş beyan edeni bilmiyorum.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 5/634-635

Hz. Aişe (radıyallahu anha)’nin suçsuzluğu
عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ : لَمَّا نَزَلَ عُذْرِي، قَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَذَكَرَ ذَاكَ، وَتَلَا الْقُرْآنَ، فَلَمَّا نَزَلَ مِنَ الْمِنْبَرِ، أَمَرَ بِالرَّجُلَيْنِ وَالْمَرْأَةِ فَضُرِبُوا حَدَّهُمْ . رواه الترمذي (٣١٨١) وابو داود (٤٤٧٤) وابن ماجه (٢٥٦٧) وأحمد (٢٣١١٢) والنسائي في الكبرى (٧٣٥١) ابو يعلى (٤٩٣٢) طبراني في الكبير (٢٦٣)
165- Aişe (radıyallahu anha)’den, şöyle demiştir:
“Özrüme (suçsuzluğuma dair ayetler) inince, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minbere çıktı ve bunu (masumiyetimi) anlattı, Kur’an’ı (suçsuzluğum ile ilgili ayetleri) okudu. Minberden inince iki adam ve bir kadın hakkında emir buyurdu, hadleri vuruldu.1
------------------------------
1- Tirmizi 3181, Ebu Davut 4474, Ahmet b. Hanbel 24112, Şuayip Arnavut: bu hadis hasendir der. İbni Mace 2567, Nesai Kübra 7351, Ebu Ya’la 4932, Taberani kebir 263
Bu hadisin açıklaması 186 numaralı hadisin 153 numaralı dipnotunda genişçe izah edilmiştir oraya bak.

Ensar’a (onlara iyi muamele edilmesi) vasiyeti
عَنْ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُ مَرَّ أَبُو بَكْرٍ وَالْعَبَّاسُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا بِمَجْلِسٍ مِنْ مَجَالِسِ الْأَنْصَارِ وَهُمْ يَبْكُونَ فَقَالَ مَا يُبْكِيكُمْ قَالُوا ذَكَرْنَا مَجْلِسَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَّا فَدَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ قَالَ فَخَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ عَصَبَ عَلَى رَأْسِهِ حَاشِيَةَ بُرْدٍ قَالَ فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ وَلَمْ يَصْعَدْهُ بَعْدَ ذَلِكَ الْيَوْمِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أُوصِيكُمْ بِالْأَنْصَارِ فَإِنَّهُمْ كَرِشِي وَعَيْبَتِي وَقَدْ قَضَوْا الَّذِي عَلَيْهِمْ وَبَقِيَ الَّذِي لَهُمْ فَاقْبَلُوا مِنْ مُحْسِنِهِمْ وَتَجَاوَزُوا عَنْ مُسِيئِهِمْ . [رواه البخاري (٣٥٠٩) وأحمد (٢٢٠٠١)]
166- Enes İbni Malik (radıyallahu anh)'ten:
[Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in ölüm hastalığı sıra¬sında] Ebu Bekir ile Abbas (radıyallahu anhüma), Ensar toplantılarından bir meclise uğramışlardı. Ensar orada ağlıyorlardı. Ebu Bekir veya Abbas (radıyallahu anhüma): Sizleri ağlatan nedir? diye sordu. Ensar:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in bizimle beraber oturduğu zamanı hatırlayıp zik¬rettik (O’nu kaybedeceğimiz korkusuyla ağlıyoruz), dediler.
Onlardan [Ebu Bekir yahut Abbas (radıyallahu anhüma)] biri, Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in yanına girdi ve O’na, En¬sar’ın bu üzüntülerini haber verdi.
Bunun üzerine Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) başına bir kumaş kenarıyla bir çatkı çatmış olduğu halde mescide geçip minber üzerine çıktı. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu günden sonra bir daha minbere çıkmadı. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Allah’a hamd ve sena ettikten sonra:
“(Sahabeleri!) Sizlere Ensar’ı (onlara iyi muamele etmeni¬zi) vasiyet ederim. Çünkü onlar benim cemaatim, sırdaşlarım, eminlerimdir. Onlar üzerlerine düşen yardım vazifesini yerine getirdiler. Şimdi (vazife karşılığındaki) hakları kalmıştır. Şu halde siz Ensar’ın iyilik edenlerinden iyiliklerini kabul edin, (hadlerin dışında) kötü¬lük edenlerin kusurlarından da vazgeçin (yanı affedin)” buyurdu.1
---------------------------
1- Buhari 3509, Ahmet b. Hanbel 22001
Keriş: İşkembe veya mide demektir. Kâdı İyaz: “Kuşun kursağı ne ise, insanın kerişi de odur.” demiştir.
Aybe: İçine elbise konan dolap ve benzeridir.
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu sözleriyle ensarın kendisine hususiyet ve yakınlıklarını anlatmak istemiştir. Übbi diyor ki : “Bu yakınlığı mide ile temsil etmek, onsuz yaşanmayacağı içindir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ben ensarsız olamam, demek istemiştir
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in ensarın çoğalıp azalacaklarını haber vermesi mucizelerinden biridir. Onların kötülük edenlerinin affını istemesi had icap etmeyen kusurlarına ravidir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

عَنْ يَعْلَى، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى رَجُلًا يَغْتَسِلُ بِالْبَرَازِ، فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَلِيمٌ حَيِيٌّ سِتِّيرٌ يُحِبُّ الْحَيَاءَ وَالسَّتْرَ فَإِذَا اغْتَسَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَسْتَتِرْ . [رواه وابو داود (٤٠١٢) وابن ماجة (٥٨٧) والنسائي(٤٠٣)] وقي روايته : قال : إن الله ستير فإذا أراد أحدكم أن يغتسل فليتوار بشيئ .
167- Ya’la (radıyallahu anh)’den
: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) açıkta yıkanan bir adam gördü, minbere çıktı. Allah’a hamd edip sena ederek şöyle dedi: “Allah ayıpları örtendir ve hayâ sahibidir, ayıp ve kusurları örter. Hayâ ve örtünmeyi sever, sizden biriniz yıkanacağında kapalı yerde yıkansın.”1
-------------------------------
1- Ebu Davut 4012, Nesai 403, Nesai’nin rivayetinde: “Allah ayıpları örtendir. Sizden biriniz yıkanmak istediğinde avret mahallini bir şeyle örtsün” şeklindedir. Elbani: Bu hadis Hasendir der.
Hayiyy: Utangaç, hayâ sahibi demektir.
Bilindiği gibi hayâ (utanma) insanda ayıplanma ve kötülenme korkusundan doğan bir tepkidir.
Allah, Organizmada meydana gelen bu gibi tepkilerden ve arızi haller¬den münezzehtir. Bu bakımdan organizmada görülen bu gibi arızi halle¬rin Allah için söz konusu olmaması gerekir.
Öyleyse hadis-i şerifte geçen “utangaç” kelimesinin açıklığa kavuşturulması gerekir.
Bu mevzuda hadis sarihleri şöyle diyorlar:
Utanma duygusunun insan üzerinde iki çeşit tesiri vardır:
1- Bu duygu içerisine giren insanın vücudu üzerinde meydana gelen değişiklikler kızarma, bozarma, rahatsızlanma, mahcup olma gibi deği¬şikliklerdir. Bunlara utanmanın meydana getirdiği ilk tesirler diyoruz.
2- Bu mahcubiyete sebep olan fiil ve davranıştan uzaklaşmak. Utan¬manın bu ikinci tesirinde nihai tesir diyoruz.
İşte bu tesirlerden birincisi Allah için muhaldir. Allah, mahcubiyetten ve mahcubiyetle ilgili organik ve psikolojik hallerden münezzehtir.
Ancak Allah için utanmanın neticesi olan hal, yani utanmayı gerekti¬ren işlerden uzaklık söz konusudur. İşte burada Allah’ın utangaçlığından maksat budur.
Metinde geçen “sittir” kelimesi İsmi fail ve ismi meful manalarına ge¬lebilir, ismi fail manasında kullanılmış olduğu kabul edilirse, günahları ve ayıplan örtücü anlamına gelir. Bu durumda “Muhakkak ki Allah (günahları) örtücüdür” anlamına gelir.
Eğer imsi Meful manasında kullanıldığını kabul edersek “Muhakkak ki Allah her türlü ayıp ve kusura karşı kapalı ve örtülüdür.” anlamına gelir.
Metinde geçen “örtünsün” kelimesi vucup ifade eden ve hükmü bütün fertlere şamil olan bir kelimedir. Bu bakımdan mezhep imalarına göre, insanların bulunduğu yerlerde yıkanmak isteyen kimsele¬rin yıkanırken insanlardan gizlenmesi farzdır. Tenha yerlerde avret ma¬halli açık yıkanması caiz olmakla birlikte avret mahallini kapatarak yıkan-ması müstehaptır. Nitekim cumhuru ulema Musa ve Eyyub (Aleyhisselam)’ın da tenhada çıplak olarak yıkanmalarını ifade eden Buharı hadisine bakarak bir kimsenin tenhada çıplak olarak yıkanmasının caiz olduğunu söylemiş¬lerdir.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 14/89-90.

Rabbinin makamından durmaktan korkan kimseye iki cennet vardır
عَنْ أَبِي الدَّرْدَاء أَنَّهُ سَمِعَ النبي صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُصَّ عَلَى الْمِنْبَرِ " وَلِمَنْ خَافَ مَقَام رَبّه جَنَّتَانِ " فَقُلْت وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ يَا رَسُولَ الله فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهَ عَلَيْهِ وَسَلَمَ ثَانِيَةً " وَلِمَنْ خَافَ مَقَام رَبّه جَنَّتَانِ فَقُلْت ثاَنِيةً وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ يَا رَسُولَ الله فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَالِثَةً وَلِمَنْ خَافَ مَقَام رَبّه جَنَّتَانِ " فَقُلْت ثَالِثَةً وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ يَا رَسُولَ اللَّه ؟ فَقَالَ نَعَمْ وَإِنْ رَغِمَ أَنْفُ أَبِي الدَّرْدَاء . [رواه أحمد (٨٦٦٨)]
168- Ebu Derda (radıyallahu anh)’dan:
Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir gün “Rabbinin maka¬mından korkan kimseye iki cennet vardır.” ayetini tilavet buyurdu. Ben dedim ki: Zina etmiş ve hırsızlık yapmış olsa da mı? Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Rabbinin makamından korkan kimseye iki cennet vardır.” buyurdu. Ben: Zina etmiş ve hırsızlık etmiş olsa da mı? diye sordum, yine: “Rabbinin makamından korkan kimseye iki cennet vardır.” buyurdu. Ben: Ya Resulallah, zina etmiş ve hırsızlık yapmış olsa bile mi? diye so¬runca Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) : Evet Ebu Derda’nın burnu yere sürtülse bile,” buyur¬du.1
-------------------------------------
1- Ahmet b. Hambel 8668 Şuayip Arnavut: İsnadı sahih ricali sıkattır. Süleyman b. Davut hadisindekiler sahih ricaldir. Bunu ashabı sünen rivayet etmiştir.
İbni Şevzeb ve Atâ el-Horasani, “Rabbinin makamından korkan kimseye iki cennet vardır.” “yetinin Ebubekir es-Sıddîk hakkında nazil olduğunu söylemişlerdir. İbn Ebu Hatim der ki: Bize babamın... Atiyye İbni Kays’dan rivayetine göre “Rabbinin makamından korkan kimse¬ye iki cennet vardır.” ayeti “Beni ateşte yakın, belki böylece Allah’ın azabından kurtulurum.” diyen birisi hakkında nazil olmuştur. O bu sö-zü söyledikten sonra bir gün bir gece tevbe etmiş ve Allahu Teâlâ da onun tevbesini kabul buyurarak cennetine koymuştur. İbni Abbas ve başkalarının söylediği gibi bu ayetin umumî olması daha sahihtir; Al¬lahu Teâlâ şöyle buyurur: Her kim kıyamet günü Allah’ın huzurunda durmaktan korkar, nefsini arzularından alıkoyar, azmaz, dünya haya¬tını (ahirete) tercih etmez, ahiretin en hayırlı ve en kalıcı olduğunu bilir, Allah’ın farzlarını yerine getirip haramlarından sakınırsa; işte o kimse için, kıyamet günü Rabbinin katında iki cennet vardır.
Buhari —Allah ona rahmet eylesin— der ki: Bize Abdullah İbni Ebu’l-Esved’in... Abdullah İbni Kays’dan rivayetine göre Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur: Gümüşten iki cennet. Kapları da içindekiler de gümüşten. Altından iki cennet. Kapları da içindekiler de altından, Adn cennetinde o kimselerle Rableri arasında sadece Rabbin veçhindeki Kibriya örtüsü vardır. Ebu Davud dışındaki diğer Kütüb-i Sitte sa¬hipleri de hadisi Abdülaziz kanalıyla tahric etmişlerdir. Hammad İbni Seleme’nin Sabit’ten, onun Ebu Bekr İbni Ebu Musa’dan, onun da ba¬basından —Hammad der ki: Bildiğim kadarıyla ravi, hadisi Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’me ulaştırmıştır— “Rabbinin makamından korkan kimseye iki cennet vardır.” ayeti ile “O ikisinden başka iki cennet daha vardır.” (Rahman, 62) ayetleri hakkında rivayetlerine göre şöyle buyurulur: Mukarrabûndan olan kimseler için altından iki cennet, sağcılar için gü¬müşten iki cennet.
İbni Cerir der ki: Bize Zekeriya İbni Yahya İbni Eban’ın... Ebu Derda’dan rivayetine göre Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir gün “Rabbinin maka-mından korkan kimseye iki cennet vardır.” ayetini tilâvet buyurdu. Ben dedim ki: Zina etmiş ve hırsızlık yapmış olsa da mı? Hz. Peygamber : “Rabbinin makamından korkan kimseye iki cennet vardır.” buyurdu. Ben: Zina etmiş ve hırsızlık etmiş olsa da mı? diye sordum, yine: “Rabbinin makamından korkan kimseye iki cennet vardır.” buyurdu. Ben: Ey Allah’ın elçisi, zina etmiş ve hırsızlık yapmış olsa bile mi? diye so-runca Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): Ebu Derda’nın burnu yere sürtülse bile, buyur¬du. Nesâi de hadisi Muhammed İbni Ebu Harmele kanalıyla rivayet et¬miştir. Yine Nesâi bu hadisi Müemmel İbni Hişam kanalıyla... Ebu Derda’dan rivayet ediyor. Hadis, Ebu Derda’dan mevkuf olarak da rivayet edilmiştir. Yine ondan rivayete göre şöyle demiştir: Rabbinin maka¬mından çekinen kimse zina etmez, hırsızlık yapmaz.
Bu ayet-i kerime, insanlar ve cinler hakkında geneldir. İman edip Allah’tan korktukları takdirde cinlerin cennete gireceklerine en kuvvet¬li delillerden birisi de bu ayettir. Bu sebeple Allahu Teâlâ, bahşedeceği bu mükâfat yüzünden insanlara ve cinlere minnet ederek şöyle buyu¬rur: “Rabbinin makamından korkan kimseye iki cennet vardır. Şu hal¬de, Rabbinizin hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?” Daha sonra Al¬lahu Teâlâ bu iki cenneti şöyle anlatıyor: “Her ikisi de çeşit çeşit ağaç¬larla doludur. Güzel, yemyeşil dalları vardır. Bu dallar en iyi cinsten olgun meyvelerle yüklüdür. Şu halde Rabbinizin hangi nimetlerini ya¬lan sayabilirsiniz?” Atâ el-Horasani ve bir grup ayet-i Kerime’deki “Efnan” kelimesini; ağaçların dalları ile açıklamışlardır ki, bu ağaçların dallan birbirine dokunmaktadır. İbni Ebu Hatim der ki: Bize babamın... İkrime’den rivayetine göre; o, “Her ikisi de çeşit çeşit ağaç¬larla doludur.” ayeti hakkında şöyle dermiş: Dalların gölgesi duvarlar üzerindedir. Beğavî’nin Mücahit, İkrime, Dahhâk ve Kelbî’den naklettiğine göre bu kelime; dosdoğru olan dal, anlamındadır. Yine Beğavî’nin Ebu Saîd el-Eşecc kanalıyla... İbn Abbas’tan rivayetine göre o, Her ikisi de çeşit çeşit ağaçlarla doludur.” ayetini: Çeşit çeşit, her cins¬ten ağaçlarla doludur, şeklinde açıklamıştır. Saîd İbni Cübeyr, Hasan el-Basri, Süddî, Husayf, Nadr İbni Arabî ve Ebu Sinan’dan da bu açıkla¬manın bir benzeri rivayet edilmiştir. Buna göre o iki cennette de çeşit çeşit lezzetler vardır. İbni Cerir bu açıklamayı tercih ediyor. Atâ der ki: Her dal, çeşit çeşit meyveyi toplamıştır. Rebî’ İbni Enes ise “Her ikisi de çeşit çeşit ağaçlarla doludur.” ayetinin tefsirinde: İkisinin de çevreleri (bahçeleri) geniştir, der. Bütün bu açıklamalar sahihtir ve aralarında herhangi bir zıtlık söz konusu değildir. En doğrusunu Allah bilir. Katâde, “Her ikisi de çeşit çeşit ağaçlarla doludur.” ayeti hakkında şöyle der: Ayet-i kerime onun genişliğini, üstünlüğünü ve diğerlerinden farklı meziyetini haber vermektedir.
Muhammed İbni İshak’ın Yahya İbni Abbâd İbni Abdullah kanalıy¬la... Esma’dan rivayetine göre o, şöyle demiştir: Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i işittim. Sidre-i Münteha’yı andı ve şöyle buyurdu: Onun dallarının gölgesinde bir binitli yüz sene yürür —veya şöyle demiştir: Onun dalla¬rının gölgesinde yüz binitli gölgelenir— Orada altın kelebekler vardır. Meyveleri kocaman testiler gibidir. Tirmizi de hadisi Yunus İbni Bükeyr kanalıyla rivayet etmiştir
Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları: 14/7657-7659

Faizin ve içki ticaretinin yasaklanması
عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: لَمَّا نَزَلَتْ آيَاتُ الرِّبَا، قَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَتَلَاهُنَّ عَلَى النَّاسِ، ثُمَّ حَرَّمَ تِجَارَةَ الخَمْرِ . [رواه النسائي(٤٦٦٥) والبخاري (٤٥٩- ٢٠٨٤( ومسلم (١٥٨٠)]
169- Aişe (radıyallahu anha)’dan:
Bakara suresinin sonunda riba hakkındaki ayetler inince Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minbere çıkıp onları halka okudu. Sonra şarap ticaretini yasak etti.1
--------------------------------
1- Nesai 4665, Elbani: sahihtir der. Buhari 459-2084, Müslim 1580
Bu hadisin Hz. Aişe rivayetini Buhari “Salât”, “Buyû” ve “Tefsir” bahislerinde; Ebu Davud “Buyû”da; Nesai “Bu¬yû” ve “Tefsir” bahislerinde; İbni Mace “Eşribe” de muhtelif ravilerden tahric etmişlerdir.
“Kimin elinde ondan bir şey bulunduğu halde bu ayet kendisine ulaşırsa...” ifadesindeki ayetten murad: Maide suresindeki:
“Ey iman edenler! Şarap, kumar, putlar ve fal okları ancak ve ancak şeytan işi pis şeylerdir...” Maide / 90 ayet-i kerimesidir. İçki bu ayetle haram kılınmıştır. Hz. Aişe (Radıyallahü anha)’nın işaret ettiği Bakara ayeti faiz hakkındadır. Bu ayet-i Kerime’de:
“Faiz yiyenler kabirlerinden ancak şeytanın çarptığı bir kimsenin kalk¬tığı gibi kalkacaklardır. Buna sebep onların: Alış-veriş ancak faiz gibidir, demeleridir. Hâlbuki Allah alış-verişi helâl, faizi haram kılmıştır.” Bakara, / 275 buyurulmaktadır.
İçki ayeti faiz ayetinden hayli zaman önce inmiştir. Faiz ayeti ya en son inen ayettir yahut son ayetlerden biridir. Şu halde içkinin tica¬reti ya şarap haram edildikten bir müddet sonra yasak edilmiştir yahut içilmesi ve ticareti aynı zamanda haram kılınmış; bilahare Fâiz ayeti inin¬ce içki ticaretinin yasak edildiği te’kid ve mübalağa ile duyurulmuş ol¬mak için tekrar haber verilmiştir. O mecliste içki ticaretinin yasak edil-diğini bilmeyen kimseler bulunması sebebiyle tekrarlanmış olması da muhtemeldir. Nevevî: “Zahire bakılırsa bu mesele şarabın haram edilmesinden az bir müddet sonra henüz içki yasağı şöhret bulmadan ol¬muştur.” diyor.
Bu Rivayetlerden Çıkarılan Hükümler:
1- Şeriat gelmezden önce eşya hakkında bir teklif yoktur. Bu me¬sele usulü fıkıh uleması arasında ihtilaflıdır. Bazılarına göre eşyanın ha¬ram olması esastır; şeriat neyi mubah kılarsa o mubah olur. Bir takım¬ları bunun tamamıyla zıddına yani eşyanın esas itibariyle mubah olduğuna; bir kısım ulemâ da bu hususta bir şey diyemeyip tevakkufa kail olmuşlardır. Nevevî: “Esah kavle göre şeriat gelmezden önce bir teklif ve hüküm yoktur; çünkü Allahu Teâlâ Hazretleri: Biz resul gönderme¬dikçe azap etmeyiz; buyurmuştur.” diyor.
2- Hadis-i şerif Müslümanlara din ve dünyaları hususunda nasihate işaret etmektedir. Zira Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şarabın satışı helâl olduğu müddette ondan faydalanmaya bakmaları hususunda nasihatte bulunmuştur.
3- Şarabı içmek ve satmak bütün ulemanın ittifakıyla haramdır.
4- İmam Şafiî, Ahmed b. Hanbel, Sevrî ve esah kavline göre İmam Mâlik şaraptan sirke yapmanın haramlığını söylemişlerdir. Çünkü şarabın haram edildiğini yolda Öğrenen ashab yanlarındaki şarabı derhal dökmüşlerdi. Eğer sirke yapmak caiz olsaydı Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) onu da beyan eder; zayi’ et¬memelerini tembihte bulunurdu.
Evzâi, Leys, İmam Azam ve bir rivayette İmam Mâlik şaraptan sirke yapmaya cevaz vermişlerdir. Kendiliğinden sir¬ke olan şarap bil’ittifâk temiz ve kullanılması mubahtır. Bu hususta yal¬nız Malikilerden Sühnun muhalefet etmiş ve bunun da haram olduğunu söylemiştir.
5- Haram olduğunu bilmeyerek bir masiyet işleyen kimseye dün¬yevî ve uhrevî ceza yoktur,
6- Bir kimsenin bazı sırlarını sormak caizdir. Sorulan şahıs, giz¬lenmesi icap eden cihetleri gizler; diğerlerini söyler.
7- Cumhura göre şarap kapları kırılmaz; tulumları yarılmaz; yal¬nız içlerindeki şarap dökülür. İmam Malik’ten bu hususta iki kavil rivayet olunmuştur. Bunların biri cumhurun kavli gibidir; ikinci kavline göre şarap kapları kırılır; tulumları da delinir. Fakat Nevevî bu ikinci kavlin zayıf ve asılsız olduğunu söylemiştir.
Daha geniş bilgi için Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir tefsirinde ilgili ayetlerin tefsirlerine müracaat edilebilir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

عن أبِي هُرَيْرَةَ قالَ: لَمَّا فُتِحَتْ مَكَّةَ، فَقَامَ رَسُولُ اللهِ صَلى اللهُ عليهِ وسلمَ، فقالَ: مَن قُتِلَ لَهُ قتيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ: إِمَّا أَنْ يُقْتَلَ، وَإِمَّا أنْ يُفْدَى فَقَامَ رَجُلٌ مِن أَهْلِ اليَمَنِ يقالُ لَهُ أَبُو شَاهٍ فقالَ: يا رَسُولَ اللهِ ! اكْتُبْ لِي قَالَ العَبَّاسُ : اكْتُبُوا لِي . فَقالَ رَسُولُ اللهِ صَلى اللهُ عليهِ وسلمَ : اكْتُبُوا لأَبي شَاهٍ . [رواه ابو داود (٤٥٠٥) والترمذي (١٤٠٥) والنسائي (٤٧٨٥) وابن ماجه (٢٦٢٤) وأحمد ]

170- Ebu Hüreyre (radıyallahu anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Mekke’yi feth edince ayağa kalkarak şöyle buyurdu:
Bir kimsenin bir yakını öldürülürse o kimse iki mülahaza arasında muhayyerdir. Ya kendisine diyet verilecek yahut öldürülenin yakınlarına kısas imkânı bahşedilecektir. Yemenlilerden Ebu Şah denilen bir adam ayağa kalkarak: Bana yaz ya Resulallah! dedi. (Abbas (radıyallahu anh) bunu bana yazın dedi.) Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) de: Ebu Şah’a yazın! buyurdu.1
----------------------------
1- Ebu Davut 4505, Ahmet b. Hambel Ebu Davut: (Bana yazın ya Resulallah!) sözünün manası Resulüllah(Sallallahü Aleyhi ve Sellem)'den dinlediği bu hutbeyi (ya-zın demektir). Elbani: sahihtir der. Tirmizi 1405, Nesai 4785 İbni Mace 2624
Bu Hadis-i Şerifin bir kaç konu ile ilgisi vardır. Zaten hadis mecmualarında yer aldığı konular bu¬na delalet etmektedir. Hadis, bir yönden, hadis (ilim) yazmanın cevazını, bir yönden öldürülen kişinin katiline verilecek cezayı, bir başka açıdan da Mekke-i Mükerreme’nin hürmetini ilgilendirmektedir.
Hadis-i şerif daha değişik lafızlarla Sünen-i Ebu Davud’un Kitabü’l-Menasik’inde 2017 numarada geçmiştir. Oradaki rivayet, Mekke’nin ha¬rem oluşunu ve Ebu Şat’ın yazma isteğini ihtiva etmektedir. Gerekli açık¬lama için o kısma bakabilir.
Buhari'nin Kitâbu’l-İlm’deki rivayetinde de Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) önce Mekke’nin harem olduğunu bildirip, oraya ait bazı yasakları saymış, son¬ra da katile uygulanacak ceza ile ilgili bölümü beyan buyurmuştur.
İşaret edilen rivayetlerde efendimiz, Mekke’nin kendisinden önce de, sonra da harem olduğunu ancak o gün bir müddet için kendisine izin verildiğini söylemiştir.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 15/228-229.
Ebu Şurayh (Radıyallahu anh)’ın hadisini Ebu Davud ve Darimi de rivayet etmişlerdir. Tirmizi de bu¬nun bir benzerini yine Ebu Şureyh’ten rivayet etmiştir.
Hadis, maktulün mirasçısı katili öldürmek veya onu afv etmek ya da tazminat almak hususunda muhayyer olduğuna delalet eder. Keza, maktulün velisinin bu üç şeyden ayrı dördüncü bir şey iste¬yemeyeceğini ve istediği takdirde ona engel olunmasını ifade ve em¬reder.
Hadisin son fırkasından kastedilen mana da şudur: Maktulün velisi, katili afv ettikten veya tazminat aldıktan sonra onu öldür¬meye dönüş yaparsa veya tazminatsız olarak katili afv ettikten son¬ra tazminat istemeye dönüş yaparsa cehennem ateşine müstahak olur. Ebu Davud’un rivayetinde ise “Böyle davranan için ebedî cehennem ateşi vardır” buyurulmuştur. Zerre miktarı imanı olan kimsenin ebedi olarak ce-hennemde kalmayacağı ve netice itibariyle cennetlik olacağı Kur’an-ı Kerim ayetleriyle ve hadisi şeriflerle sabittir. Bu itibarla bu hadis, benzeri hadisler gibi tevil edilir. Bu tevillerden birisi, böyle davran¬mayı mubah telâkki eden, yani mesela katili öldürmekten vazgeçip tazminat aldıktan sonra onu öldürmeye dönüş yapıp bu dönüşü helâl sayan maktulün velisi hakkındadır. Bu veli haram olan bir şeyi helâl telâkki ettiği için küfre gitmiş olur ve bu yüzden ebedî olarak cehennemde kalır. Diğer bir yorum, ebedî olarak cehennem¬de kalmaktan maksat uzun süre kalmaktır, sonsuzluğa dek kalmak değildir.
Ebu Hüreyre (Radıyallahü anh)’in hadisi ise Kütübü Sitte’nin hepsinde rivayet olunmuştur. Bu iki hadis, katili öldürmek veya diyet almak hususunda maktulün velilerinin serbest oldukla¬rına delalet ederler. Kısas ile diyetten birisini tercih etme yetkisinin maktulün velilerine ait olduğu görüşü cumhur tarafından da kuv¬vetli görülen görüştür. Fakat Ebu Hanife, Malik ve Sevri’ye göre kısas veya diyet hususundaki tercih hakkı katile aittir.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 7/268-269

وفي رواية : إِنَّ اللهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ حَبَسَ عَن مَكَّةَ الْفِيلَ، وَسَلَّطَ عَلَيْهَا رَسُولَهُ صَلى اللهُ عَلَيْهِ وسلمَ وَالمُؤْمِنِينَ، وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلَّ لأَحَدٍ قَبْلِي، ولاَ تَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدِي، وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لي ساعَةً من نَهَارٍ، وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرامٌ، لَا يُنْفَرُ صَيْدُهَا، وَلَا يُخْتَلى شَوْكُهَا، وَلَا تُلْتَقَطُ سَاقِطَتُهَا إِلاَّ لِمُنْشِدٍ . [رواه البخاري (١١٢ ، ٢٤٣٤) ومسلم (١٣٥٥) وأحمد (٢/ ٢٣٨)]
Başka bir rivayette:
Hiç şüphe yoktur ki, Allah (Azze ve Celle) Mekke (ye girmekten) fil ordusunu men etmiş, fakat Resulü ile müminleri buna muzaffer kılmıştır. Dikkat edin, Mekke benden Önce hiç bir kimseye helal olmamış; benden sonra da hiç bir kimseye helal olmayacaktır. İyi dinleyin! Mekke bana gündüzün bir saatinde helal olmuştur. Dikkat edin o da benim şu saatimdir. (Mekke) haramdır. Avı ürkütülmez, dikeni koparılmaz, ağacı kesilmez, kaybolan eşyası kaldırılmaz meğerki bulan ilan maksadıyla almış ola.1
---------------------------------------
1- Buhari 112, 2434, Müslim 1355 Ahmed b. Hambel 2/238 Bu hadisi Buharı “Lukata” bahsinde, Ebu Davud “Hacc”, “İlim” ve “Diyat” bahislerinde; Tirmizi “Diyat” ve “İlim” de; Nesâi “İlim” bahsinde, İbni Mace “Diyat” da muhtelif ravilerden tahriç etmişlerdir. Birinci hadisin zahirine bakılırsa Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hutbesini fethin akabinde okumuştur. Fakat hakikatte fethin akabinde değil Huzâa kabilesinden biri Benî Leys’ten birini öldürdükten sonra okumuştur. Nitekim ikinci rivayetten de bu mana anlaşılmaktadır.
Fil ordusundan murad Kur’an-ı Kerim’in Fil suresin¬de beyan buyrulan Ebrehe ordusudur. Ebrehe aslen Habeşli olup Yemeni istilâ etmiş ve Habeşlilerle Ye¬menliler ‘den mürekkep bir ordu ile Kâbe ‘yi yıkmağa gelmişti. Ordusunda filler vardı. Fakat Kâbe’yi yıkmağa muvaffak olamadan perişan olup gitmişti. Bu orduya Araplar arasında “Ashab-ı fil” denildiği gibi o seneye de “fil senesi” adı verilmiş ve bir tarih başlangıcı kabul edilmişti. En sahih rivayete göre Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu vakadan elli gün sonra dünyaya gelmiştir.
Anlaşılıyor ki Huzâa ile Benî Leys kabileleri arasında cahiliyye devrinden kalma kan davası varmış. Huzâa’nın öldürdüğü adamın ismi bazı rivayetlerde belli değilse de Benî Leys’in cahiliyye devrinde Huzâa’dan öldürdükleri adamın ismi Ahmar’dır. İbni İshak’ın rivayetine göre Huzâa kabilesinden Hıraş b. Ümeyye cahiliyye devrinde kendi kabilesinden öldürü¬len Ahmer isminde bir adamın yerine müşriklerden İbni Es¬ra’ El-Huzeli namında birini öldürmüş. Bunun üzerine Peygam¬ber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem):
“Ey Huzâa cemaati! Adam öldürmekten el çekin. Şu andan itibaren kim adam öldürürse ölenin yakınları iki mülahaza arasında muhayyerdir...” buyurmuştur.
“Mekke benden sonra da hiç bir kimseye helâl olmayacaktır” cümlesinden murad: Mekke’de harbin helâl olmamasıdır.
Tahavi diyor ki: “Mekke’ye ihramsız girmek ve kıtalin helâl olması Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e mahsustur. Ondan son¬ra Mekke’ye ihramsız olarak hiç bir kimsenin girmesi caiz değildir. İbni Abbas (Radıyallahü anh) ile Kasım, Hasan-ı Basri, Ebu Hanife, Ebu Yusuf ve İmam Muhammed’in kavilleri budur. İmam Mâlik’le Şafiî ‘den hacda umreye niyet etmeyenler hakkında iki kavil rivayet olunmuştur. Bir kav¬le göre ihramsız girmek caizdir. İkinci kavle göre yalnız oduncularla em¬sali esnaf hakkında caiz, başkalarına caiz değildir.
Lukata: sahibi tarafından gaflet neticesi düşürülen maldır. Lukatanın ilânından murad çarşı ve pazarlar¬da bulunan şeyi bir sene halka bildirmektir. Abdurrahman b. Mehdi’nin beyanına göre başka yerlerde bulunan mal bir sene ilân edilir. Sahibi çıkmadığı takdirde bulanın olur. Fakat Mekke’de bu¬lunan malın hükmü böyle değildir. Orada bulunan mal sahibi çıkmasa da ebediyyen bulanın mülküne geçmez. Bu hüküm Mekke’ye mahsustur.
Mazirî (453-536) diyor ki: “Bu cümlenin manası ilan hususunda mübalağadır. Çünkü bir hacı yıllarca sonra tekrar Mekke’ye gelir. Bu sebeple ilan müddetinin uzatmasında zaruret vardır. Başka yerler böyle de¬ğildir.
Bazılarına göre bu hadis Mekke’de düşürülen bir mal için ilana ihtiyaç yoktur. Zira hacılar Şark ve Garba dağılıp giderler, bu suretle kaybolan malın sahibi çıkmaz, diyenlerin vehmini kesmek için varit olmuştur.
Resulü Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) başka yerlerde olduğu gibi, burada da ilân hükmünün sahip olduğunu anlatmıştır. Bir takımları ha¬disin bu cümlesini:
“Ancak ilân eden birini duyarsa o başka şeklinde tevil etmişlerdir. Bu takdirde düşürülen bir malı ilân ederek sahibine vermek için yerden almak caiz görülmüş olur. Mezkûr kavl İshak b. Rahuye ile Nadr b. Şumeyl’den rivayet olunmuştur.
Ebu Şah Yemen’den gelen zatın künyesidir. İsmi malum değildir.
Hadisin “Kureyş’ten bir zat” diye işaret edilen kim¬se Resulüllah(Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in amcası Abbas b. Abdulmuttalib (Radıyallahu anh)’dir.
Bu Hadisten Çıkarılan Bazı Hükümler:
1- İbni Battal’ın beyanına göre bu hadis ilmin yazılmasını mubah kılmaktadır. Bazıları ezbercilik ortadan kalkar, endişesiyle ilmin yazılmasını kerih görmüşlerdir. Bu hadis ve keza ilmin adı olan Mushaf’ın bil’ittifâk yazılması, onların aleyhine delildir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in vahy kâtipleri vardı. Bu zevatın gelen vahyi yazma¬ları ilmin yazılabileceğine açık delildir. Şabî: “Bir şey işittin mi onu duvara olsun yaz!” demiştir. Yalnız Aynî bu mütalâaya itiraz, etmekte ve hilafın yeri Mushaf’tan başka şeyleri yazmaktır. Ulemânın it¬tifak ettikleri şeyler yazmayı kerih görenler aleyhine delil olamaz.” de¬mektedir. Kâdı İyaz’ın beyanına göre Sahabe ve Tabiinden Mushaf’ın ve hadislerin yazılmasını kerih görenler bu babda rivayet edilen bir takım hadislere istinat etmişlerdir. Ezcümle:
Hz. Ebu Said-i Hudrî’nin rivayet ettiği bir hadiste: “Resulüllah(Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den yazı hususundu izin istedik, fakat bize izin vermedi” denilmişi Zeyd İbni Sabit (Radıyallahü anh) “Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hiç bir şey yazmamamızı ve yazıya güvenip kalınır endişesiyle Kur’an’dan başka hiç bir şeyin yazılmamasını emir buyurdu.” demiştir. Sonraları bu bâbda izin verildiğini bildiren hadisler rivayet olunmuştur. Hz. Abdullah b. Amr b. As: “Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den işittiklerimi yazmak için izin istedim de bana izin verdi. Bu suretle ben onları yazdım.” demiştir. Hz. Abdullah yazdığı sahifeye “Sadıka” namını vermiştir. Sa¬habe ve Tabiinden birçokları ilmi yazmayı caiz görmüş, son¬raları bu hususta ittifak hâsıl olmuştur. İlmin yayılması için buna zaru¬ret vardır.
Nevevî, ulemânın yazıyı nehyeden hadisler için bu hadisler ya mensuh yahut kerahet-i tenzihiyye ifade ederler, dediklerini söyler.
2- Hutbenin minber vesaire gibi yüksek bir şey üzerinde okun¬ması müstehaptır. Bu hususta cuma ile bayram vesaire hutbeleri ara¬sında fark yoktur.
3- ‘Mekke kahran fethedilmiştir” diyenler bu hadisle istidlal etmişlerdir. Mekke’de harbin Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e mubah kılınması fil ordusuna men edilmesine mukabildir. Cumhuru ulemânın kavli budur.
4- Harem-i Şerifte kendiliğinden yetişen ağaçları kesmek bil’ittifâk haramdır. Bu hususta da az yukarıda söz geçmişti.
5- Usûl-ü Fıkıh ulemâsı bu ve emsali rivayetlerde istidlal ederek nass olmayan yerlerde Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e içtihatta bulunmak caiz olduğunu söylemişlerdir. Bazıları Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e içtihadı caiz görmemişlerdir. İmam Şafiî, İmam Ahmed ve Hanefilerden İmam Ebu Yusuf içtihat: tecviz eder. meyanındadır. Âmidî de bu kavli ih¬tiyar etmiştir. İmam Gazali cevazına kâil olmuş, fakat vukuunda tevakkuf etmiştir. İbni Hatibi Razi muhakkik ulemâ¬nın ekserisinin hem cevaz hem de vuku’ hususunda tevakkuf ettiklerini söylemiştir.
Bazıları Resulü Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in yalnız harb hu¬susunda içtihat edebileceğini söylemişlerdir.
İçtihadın vukuunu iddia edenler bu bâbda varit olan hadis ve ayet¬lerle istidlal etmişlerdir.
6- Öldürülen bir kimsenin velisi katilden diyet almakla idamını istemek arasında muhayyerdir. Fakat caniye dilediği şıkkı zorla kabul ettiremez. İmam Şafiî ile İmam Ahmed’in kavilleri budur.
Meşhur kavline göre İmam Mâlik: “Öldürülenin velisi af¬fetmekle İdam talebi arasında muhayyerdir. Diyeti ancak cani razı olur¬sa isteyebilir.” demiştir. İmam-ı Azam, İmam Ebu Yusuf, İmam Muhammed. İbrahim Nehaî. Süfyan-ı Sevrî, Abdullah b. Zekvan, Abdullah b. Şubrume ve Hasan b. Hayy’in kavilleri de budur.
7- Kasten insan öldüren bir katile İki şeyden birini tatbik etmek vaciptir. Ya kısas olunur, ya diyet verir. Şafiî’nin iki kavlinden biri budur. Esah kavline göre ise vacip olan kısastır. Diyet onun bedelidir. Ve kısas sakıt olduğu vakit verilir. İmam Mâlik’in meşhur kavli de budur. Her iki kavle göre de velinin diyeti affetmeye hakkı vardır. Bu babda katilin rızası şart değildir.
İmam-ı Azam’la İmam Mâlik’ten bir rivayete göre diyete ancak katilin, rızası ile gidilir. Katil ölürse diyet sakıt olur. İmam Şafiî’nin eski kavli de budur. Yeni kavline göre katil ölürse diyet vacip olur. İmam Ahmed’in de mezhebi budur.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Erkeğin izni olmaksızın kadının, kendi malından hediye vermesi caiz değildir
عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ فِي خُطْبَةٍ خَطَبَهَا: «لَا يَجُوزُ لِامْرَأَةٍ فِي مَالِهَا، إِلَّا بِإِذْنِ زَوْجِهَا، إِذَا هُوَ مَلَكَ عِصْمَتَهَا . [رواه ابن ماجه (٢٣٧٩)]
171- Amr bin Şuayb babasından o da dedesi (Abdullah bin Amr bin el-As) (radıyallahu anhüm)’den;
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) irad ettiği bir hutbede şöyle buyurdu, demiştir:
“Bir erkek bir kadınla evlenince erkeğin izni olmaksızın kadının, kendi malından hediye vermesi caiz değildir”1
------------------------------
1- İbni Mace 2388,Elbani: sahihinde,1934 bu hadis sahihtir der. Sahiha ya 825,775 ve talik’ur-ragibe 2/45 bak.
Bu hadisi Ebu Davud ve Nesai de rivayet etmişlerdir. Ebu Davud’un iki ayrı senedle rivayet ettiği iki hadis metni arasında biraz farklılık vardır. Bunlardan birisi mealen şöyledir: “Kocasının izni olmaksızın kadının hediye vermesi caiz değildir.” Diğeri de mealen şöyledir: “Kocası kendisi ile nikâhlanınca kadının kendi malında bir şey yapması (yani hediye vermesi) caiz değildir.”
Avnü’l-Mabud yazarı bu hadisin şerhinde şu bilgiyi verir: “Kadının malından maksad kadının kendi malı kasdedilmiş olabilir. Bu takdirde kadının hediye vermesinin caiz olmamasından maksat tenzihen mekruhluktur. Bunun hikmetide kadınların akıllarının noksanlığıdır. Bu itibarla kadın kendi malından bir hediye vermek istediği zaman önce kocasına danışmalıdır. Kocasının görüşünü alması, ona danışması ve muvafakatini alması müstehaptır. Aksine hareket etmesi ise tenzihen mekruhtur (Bununla beraber kadın kendi malında tasarruf etme yetkisine sahip olduğu için yapacağı hibe ve sadaka sahihtir.)
Kadının malından maksat, kadının elinde bulunan ve kocasına ait olan mal olabilir. Kadının elinde bulunduğu için mala mecazen kadının malı denilmiştir. Hadis böyle yorumlanınca caiz olmama ifadesi ile haramlık kastedilmiş olur. Çünkü kadının bu malda tasarruf etme yetkisi yoktur. Bazı âlimler bu hadisin böylece iki şekilde yorumlanabileceğini söylemişlerdir.
En-Neyl yazarı da: Kadın akıllı ve ergenlik çağına varmış olsa bile kocasından izin almaksızın kendi öz malından hediye veremeyeceğini söyleyen âlimler bu hadisi delil göstermişlerdir. Bu hususta ihtilâf vardır. Şöyle ki:
1. El-Leys: Bu caiz değildir. Kadının vereceği hediye onun malının üçte birisinden az bile olsa gene caiz değildir. Ancak çok cüz’i ve kıymetsiz bir şey ise caiz olur, demiştir.
2. Tâvûs ve Malik: Kadın, malının üçte birisine kadar, kocasının izni olmaksızın verebilir. Fakat bundan fazlasını ondan izin almaksızın veremez, demişlerdir.
3. Cumhur: Kocasının izni olmaksızın kadın kendi malından dilediği miktarı verebilir. Ancak sefih ise (yani menfaatini zararından ayırt edemeyecek durumda ise), veremez, demiştir. El-Fetih yazarı demiş ki: “ Cumhurun gerek Kitap’tan ve gerekse Sünnet’ten delilleri çoktur.”
Kocanın izninden maksat açıkça izin vermesi veya rızasının bulunduğunun anlaşılmasıdır.
Sindî’nin beyanına göre Şafii: Bu hadis sabit değildir. Kur’an-i Kerim, Sünnet, eser ve makul, bu hadisin hilâfına, (yani kadının kendi öz malında tasarruf etme yetkisine sahip olup kocasından izin almasına mecburiyet bulunmadığına) delalet ettiği halde biz bu hadisle nasıl hükmedebiliriz, demiştir.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 6/491

Kimin bir arazisi varsa onu kendisi eksin
عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ : مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيُزْرِعْهَا وَلَا يُؤَاجِرْهَا. [رواه النسائي (٣٨٧٧) وابن ماجه (٢٤٤٥) والبخاري (٢٢١٥) بِلَفْظِ : مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا، أَوْ لِيَمْنَحْهَا أَخَاهُ، فَإِنْأَبَى فَلْيُمْسِكْ أَرْضَهُ ]
172- Cabir b. Abdullah (radıyallahu anh)’tan
: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bize bir hutbesinde şöyle buyurdu: “Kimin bir arazisi varsa onu kendisi eksin veya bir kardeşine ücret almaksızın ektirsin ama kiraya vermesin.” Buhari’de şu lafızla mervidir: “Kimin arazisi varsa onu ya kendisi eksin yahut onu bir atıyye olarak versin (ektirsin); bunu da yapmazsa tarlasını (boş) tutsun”1
----------------------------------
1- Nesai 3877, Elbani: sahih ligayrihidir der. İbni Mace 2445, ve Müslim.
Buhari’de 2215, şu lafızla mervidir: Sahabeler (Peygamber asrın¬da) arazileri, mahsulün üçte biri veya dörtte biri yahut yarısı mukabilinde ziraat ederlerdi. Bunun üzerine Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem):
“Kimin arazisi varsa onu ya kendisi eksin yahut onu bir atıyye olarak versin (ektirsin); bunu da yapmazsa tarlasını (boş) tutsun” buyurdu.
İbni Ömer (Radıyallahü anh)’in hadisini Müslim, Ebu Davud ve Nesâi de rivayet etmişlerdir. Müslim’in Nafi aracılığıyla İbni Ömer’den olan bir rivayetinde Nafi şöyle demiştir: “İbni Ömer (Radıyallahü anhüma), Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in devrinde ve Ebu Bekir, Ömer ve Osman’ın halifelikleri döneminde ve Muaviye’nin halifeliğinin İlk zamanlarında arazilerini kiraya veriyordu. Nihayet Muaviye’nin hilafetinin son zamanlarında İbni Ömer, Rafi bin Hadîc’in bu muamele hakkında Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in yasaklamasının bulunduğunu söylediğini işitince İbni Ömer, Rafi’nin yanına girdi. Ben de İbni Ömer ile beraberdim. İbni Ömer bu meseleyi Rafi’m sordu. Rafi de Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) tarlaları kiraya vermeyi menediyordu, dedi. İbni Ömer de bundan sonra bu işi terk etti ve kendisine sorulduğu zaman Rafi, Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in bunu yasakladığını söyledi, derdi.”
Hülâsa görüldüğü gibi İbni Ömer (Radıyallahü anh) bu görüşte olmadığı ve uzun süre uygulaması böyle olmadığı halde Rafi’nin bu hadisinden sonra ihtiyatlı davranarak bu işi bırakmıştır.
Cabir (Radıyallahü anh)’in hadisini Buhari, Müslim ve Nesâi de rivayet etmişlerdir. Ebu Hüreyre (Radıyallahü anh)’in hadisi ise Buhari ve Müslim tarafından da rivayet olunmuştur. Bu iki hadiste, kişinin kendi arazisini ekmesi veya din kardeşine karşılıksız ve menfaatsiz ektirmesi emrediliyor. Bu yapılmadığı takdirde arazi sahibinin arazisini elinde tutması yani kiraya vermemesi emrediliyor.
“Arazi sahibinin bunu elinde tutması” hükmü ile ilgili olarak el-Fetih yazan şöyle der: Bir araziyi boş bırakmak onun menfaatini zayi etmek demektir. Bu ise malı zayi etmek sayılır. Hâlbuki bir malın zayi edilmesi sabit ve sahih hadislerle yasaklanmıştır. Bu itibarla yukardaki hüküm müşkil görülüyor. Bu müşkile şöyle cevap verilmiştir: Bir malı zayi etmenin yasaklığı o malın aynısını veya telafisi mümkün olmayan menfaatini elden atmaktır. Buradaki hüküm ise ona ters düşmez. Çünkü bir arazi ekilmediği zaman yararsız kalmış olmaz. Ondan ot, yakacak gibi şeyler elde edilebilir, hayvanların merası olabilir ve benzeri işlerde kullanılması mümkündür. Faraza hiç bir yararı olmasa bile toprağı dinlendirilmiş, Islah edilmiş ve güçlendirilmiş olur. İcabında bir yıl sonra işletilince iki yıllık verim alınabilir. Bu cevap, hadisteki yasaklamanın her nevi kirayı kapsaması haline aittir. Şayet hadisteki yasaklama o gün için uygulanan kira usulüne ait ise arazinin muattal ve boş bırakılması emri söz konusu değildir. O zamanki usûl: Arazi, alınacak mahsulün üçte biri, dörtte biri gibi bir miktar karşılığında kiraya verilmesi şeklinde idi. Hadis bu şekli yasaklıyor ise arazi başka usulle kiraya verilebilir. Mesela altın ve gümüş karşılığı kiraya verilebilir.
Bu bapta rivayet edilen hadislerin zahirine göre araziyi, mahsulünden alınacak belirli bir miktarına, mesela yarısına, üçte birisine, beşte birisine karşılık kiraya vermek caiz değildir. Fakat altın veya gümüş karşılığında kiraya vermek meşrudur.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 6/590-592

Her sarhoşluk veren haramdır
عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ : خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ آيَةَ الْخَمْرِ، فَقَالَ رَجُلٌ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَرَأَيْتَ الْمِزْرَ؟ قَالَ : وَمَا الْمِزْرُ؟، قَالَ : حَبَّةٌ تُصْنَعُ بِالْيَمَنِ ، فَقَالَ : تُسْكِرُ ؟ قَالَ : نَعَمْ ، قَالَ: كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ . [رواه النسائي (٥٦٠٥)]
173- İbni Ömer (Radıyallahu anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hutbede içki ayetinden bahsedince bir adam kalkarak: “Ey Allah’ın Resulü! Mizr hakkında ne dersin?” dedi. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’de: “Mizr’de nedir?” deyince, adam: “Yemende hububattan yapılan bir içkidir” dedi. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Sarhoşluk verir mi?” deyince, adam: “Evet” dedi. Bunun üzerine Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Her sarhoşluk veren haramdır” buyurdular.1
--------------------------------
1- Nesai 5605 Elbani: Bu hadisin isnadı hasendir der.
Nevevî şöyle diyor: “Bu hadisler açık açık gösteriyor ki, her sarhoşluk veren içki haramdır. Ve şaraptır. Ulemâmız bütün bu şıralar¬dan yapılan içkilere şarap ismi verileceğine ittifak etmişlerdir. Lâkin ek¬serisi bunun yalnız üzüm suyu hakkında hakikat, diğerlerinde mecaz olduğunu söylemiş. Bir cemâat da hadislerin zahirine bakarak hakikat ol¬duğunu bildirmişlerdir.” Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in:
“Sarhoşluk veren her içki haramdır.” hadisi hakkında Hattâbi şöy¬le bir mütalaa dermeyan etmiştir; “Bu hadiste sarhoşluk veren şeyin azı da, çoğu da haram olduğuna delil vardır. Hangi neviden olursa olsun. Çünkü umum sigasıyle sarhoşluğu doğuran içkinin cinsine işaret edilmiştir. Bu söz “karın doyuran her yemek helâldir.” demeye benzer. Çünkü manası fiilen doyurmasa bile doyurmak şanından olan her yemek helaldir, demektir.” Hattâbi’nin bu mütalâasına karşı allâme Aynî şunları söylüyor:
“Hangi neviden olursa olsun sarhoşluk veren içkinin azı da, çoğu da haramdır. Sözü her içki hakkında geçerli değildir. Bu söz yalnız şa¬raba mahsustur. Çünkü İbni Abbas (Radıyallahu anh)’dan mev¬kuf ve merfû’ olarak rivayet edilen bir hadiste: “Muayyen olarak haram kılınan şaraptır. Her içkinin sarhoş edeni de haram kılınmıştır.” denil-mektedir ki, bu hadis şarabın sarhoş etsin, etmesin; azı da, çoğu da ha¬ram olduğunu, başka içkilerin ise ancak sarhoş ettiği zaman haram kılın¬dığını gösterir. Bu meydandadır. Ama Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in “Her sarhoşluk veren içki şaraptır. Ve her sarhoş eden içki ha¬ramdır...” buyurduğu rivayet edilmiştir dersen, ben de derim ki: Bu ha¬dise Yahya b. Maîn tân etmiştir. Sahih olduğunu teslim etsek bile esah kavle göre İbni Ömer’e mevkuftur. Bundan dolayıdır ki, Müslim onu zanla rivayet etmiş: (Ben onu ancak merfû’ ola¬rak biliyorum) demiştir. Merfû’ olduğunu da teslim etsek hadisin manası şudur: Çok içildiği zaman sarhoş eden içkinin hükmü, şarabın hükmü gibidir.
Bit’: Bal şerbetinden yapılan içkidir. Cevheri bu kelimenin bet’ şeklinde de okunduğunu söylemiştir. Yemenliler bunu içerlermiş. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e bal şarabının hükmü sorul¬duğu zaman:
“Sarhoşluk veren her içki haramdır.” diye cevap vermesi; O’nun cevami-ul-kelim (yani, sözü az, Özü çok) sözlerinden sayılır.
Konuyla ilgili rivayetlerden birinde: “Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e cevami-ul-kelim mühürleriyle verilmişti” deniliyor. Bundan murad bu az sözlere ifade ettirdiği çok manaların üzerine sanki mühür vuruyordu da bu manalar soranların gözünden kaçmıyordu, demektir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in:
“Ben namazdan sarhoş eden her müskiri yasak ediyorum.” sözün¬den murad: Sarhoş ettiği İçin namazdan alıkoyan her içkiyi haram edi¬yorum, demektir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Ebu Musa ile Muaz’a:
“Tebşir edin ve kolaylaştırın; öğretin, nefret ettirmeyin.” Buyurmuştur. Buradaki tebşirden murad hayırlı haber vermektir. Tebşirin zıddı inzardır. Ki, o da kötü haber vermek manasına gelir. Hadisten murad: “Halka Allahu Teâlâ’nın sevabını rahmet ve ihsanının genişliğini müjdele¬yin. Tehdit ve azab nevilerini sayıp dökerek onları korkutmayın ki, yeni Müslüman olanlarla bulûğ çağına yaklaşan çocuklar İslam’a yatışsınlar,” demektir. Gerçi bir şeyi emir, zıddının nehyini icabeder. O halde “Kolay-laştırın” emrinden sonra “Güçleştirmeyin” diye nehiyde bulunmanın ne faydası vardır? Gibi bir sual hatıra gelebilirse de bunun cevabı şudur: Evvela biz bu kaideyi teslim etmiyoruz. Etsek bile burada maksat zımnen anlaşılan bir şeyi te’kid için sarahaten beyandır. Şayet “Kolaylaştı¬rın” diyerek bununla iktifa etseydi; kelime nekre olduğu için bir defa kolaylaştırıp bir daha güçlük çıkaran kimseye uyardı. Fakat “Güçleştirmeyin” deyince bütün hallerde güçlük çıkarmak nefyedilmiş olur. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)'in:
“Bir kimse şarabı dünyada içer de ona devam ederek tevbe etmeden ölürse; ahirette onu içmez.” hadis-i şerifi o kimsenin Cennete giremeyeceğinden kinayedir. Çünkü cennete giren, cennet şarabından içecektir. Şu halde hadis-i şerif müstehil ile tevil edilir. Yani Ömrü sarhoşlukla geçip de tevbe etmeden ölen kimsenin cennete girmesi imkânsızdır. Yahut günahları affedilip cennete girse bile, cennetin şarabını canı çekmez manasına gelir. “El-Mebarik” adlı eserde denildi ki: Böylesi cennet şara¬bını arzu etmeyi unutmak yahut unutmasa bile arzu etmemek suretiyle hakikatte mahrum bırakılacaktır. Bu ise cennet nimetlerinin en şerefli¬sinden mahrum kalmak demek olacağından büyük bir eksikliktir.” de¬niliyor.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

İnsanlar Âdemin çocuklarıdır, Allah’ta Âdem’i topraktan yaratmıştır
عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَ النَّاسَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ فَقَالَ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَذْهَبَ عَنْكُمْ عُبِّيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ وَتَعَاظُمَهَا بِآبَائِهَا فَالنَّاسُ رَجُلَانِ بَرٌّ تَقِيٌّ كَرِيمٌ عَلَى اللَّهِ وَفَاجِرٌ شَقِيٌّ هَيِّنٌ عَلَى اللَّهِ وَالنَّاسُ بَنُو آدَمَ وَخَلَقَ اللَّهُ آدَمَ مِنْ تُرَابٍ قَالَ اللَّهُ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ " (الحجرات ـ ١٣) [رواه الترمذي (٣٢٧٠)]
174- İbni Ömer (Radıyallahu anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), Mekke fethi günü insanlara bir hutbe irat ederek şöyle buyurdu: “Ey İnsanlar! Allah cahiliyye gururunu ve atalarla övünmeyi sizden kaldırmıştır. İnsanlar iki guruptur; Allah katında değerli, doğru, Müslüman kişi ve Allah tarafından hor görülen isyankâr ve inanmayan kişi, bütün insanlar Âdemin çocuklarıdır. Allah’ta Âdem’i topraktan yaratmıştır ve Allah şöyle buyurmaktadır: “Ey insanlar! Doğrusu biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık. Sizi birbirinizi tanıyasınız diye, milletlere ve kabilelere ayırdık. Şüphesiz Allah katında şerefli ve itibarlı olanınız, en takva olanınızdır (yaşantısını, yolunu, yordamını Allah’ın kitabıyla bulmaya çalışanlarınızdır). Çünkü Allah, her şeyi bilendir, her şeyden haberdar olandır. (Hucurat suresi 13)”1
----------------------
1- Tirmizi 3280 Elbani: Bu hadis sahihtir der.
Allahu Teâlâ, insanlara, kendilerini bir tek nefisten yarattığını, eşini de ondan var ettiğini haber veriyor. O ikisi Hz. Âdem ve Havva’dır. Son¬ra onları milletlere ayırmıştır. Millet kelimesi kabileden daha geneldir. Kabileden daha aşağı mertebede; fasile, aşiret, imaret, fahiz ve başka bölünmeler vardır. Milletlerden maksadın Acem kabileleri, kabilelerden maksadın da Arap kabileleri olduğu söylenmiştir. Aynı şekilde İsrail oğulları boylarına da Sıbt adı verilmektedir. Ben bunları Ebu Ömer İbni Abdilberr’in el-İnbah isimli eseriyle, el-Kast ve’l-Ümem fî-Marifeti Ensabi’l-Arab ve’l-Acem adlı kitaptan toplayarak müstakil bir mukaddime¬de hulâsa ettim. Bütün insanlar Âdem ve Havva’ya varan yaratılışlarına nispetle şeref bakımından eşittirler. Onlar ancak dinî işlerde birbirle¬rinden üstündürler ki bu da, Allah’a itaat ve Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ne tâbi ol¬maktır. Bu sebepledir ki Allahu Teâlâ, gıybet ve insanların birbirlerini hor görmelerini yasakladıktan sonra onların beşeriyet özelliğinde birbirlerine eşit olduklarını tembihle şöyle buyurur: “Ey insanlar; doğrusu Biz, sizi bir erkekle bir dişiden yarattık. Ve birbirinizle tanışasınız diye sizi milletlere ve kabilelere ayırdık.” Böylece aralarında tanışma meyda¬na gelecek ve herkes kendi kabilesine dönecektir. Mücahit, “Birbirinizle tanışasınız diye.” ayeti hakkında der ki: Filan oğlu filan, şu şu kabile-dendir, denildiği gibi. Süfyan es-Sevrî şöyle diyor: Himyerliler köyleri¬ne, Hicaz Arapları da kabilelerine nispet edilirdi. Ebu İsa et-Tirmizi der ki: Bize Ahmed İbn Muhammed’in... Ebu Hüreyre’den onun da Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den rivayetine göre Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuş¬tur: Soylarınızdan sıla-i Rahimde bulunacaklarınızı öğrenip tanıyın. Şüphesiz sıla-i Rahm ailede sevgi, malda çoğalma ve ömürde artma¬dır. Hadisi rivayetten sonra Tirmizi: Gariptir, sadece bu kanaldan ri¬vayetini biliyoruz, demiştir.
Allahu Teâlâ: “Gerçekten Allah katında en değerliniz; O’ndan en çok korkanınızdır.” buyurur ki, sizler Allah katında soy sop ile değil, ancak takva ile birbirinizden üstün olursunuz. Bu hususta Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den birtakım hadisler varit olmuştur. Şöyle ki:
Buhari der ki: Bize Muhammed İbni Selâm’ın... Ebu Hüreyre’den rivayetine göre o, şöyle demiştir: Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e: İnsanların hangisi en şereflidir? diye so¬rulmuştu. En şereflileri, Allah katında en muttaki olanlarıdır, buyur¬du. Biz sana bunu sormuyoruz, dediler. İnsanların en şereflileri İbrahim Halilullah’ın oğlu Allah’ın peygamberinin oğlu Allah’ın peygam¬berinin oğlu Yusuf’tur, buyurdu. Sana bunu da sormadık, dediler. Arap kabilelerini mi soruyorsunuz, buyurdu. Onlar: Evet, dediler. İslam’ı an¬lamış olması şartıyla cahiliyye döneminde en hayırlılarınız İslam’da da en hayırlılarınızdır, buyurdu. Hadisi Buhari birçok yerde muhtelif ka¬nallardan olmak üzere Abd İbni Süleyman’dan rivayet etmiştir. Ayrıca Nesai de Tefsirde hadisi Ubeydullah İbni Ömer el-Ömerî kanalıyla ri¬vayet etmiştir. Müslim der ki: Bize Amr en-Nâkıd’ın... Ebu Hüreyre’den rivayetine göre Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur: Şüphesiz Allah sizin suretlerinize ve mallarınıza bakmaz. Fakat O, kalplerinize ve amellerinize bakar. Hadisi İbni Mace, Ahmed İbni Sinan’dan, o da Kesir İbni Hişam’dan rivayet etmiştir. İmam Ahmed’in Vekî’ kanalıyla... Ebu Zerr’den rivayetine göre Hz. Peygam¬ber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ona şöyle buyurmuştur: Bak; şüphesiz sen takva ile üstün olman durumu hariç kırmızı ve siyahtan daha hayırlı değilsin. Hadisi sadece İmam Ahmed rivayet etmiştir. Hafız Ebu Kasım et-Taberani der ki: Bize1 Ebu Übeyde Abdülvaris İbrahim’in... Habib İbni Hıraş’dan ri¬vayetine göre; o, Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i şöyle buyururken işitmiş: Müs¬lümanlar kardeştir; kimsenin kimseye takvadan başka üstünlüğü yok¬tur. Ebu Bekr el-Bezzar Müsned’inde Ahmed İbni Yahya kanalıyla... Huzeyfe’den rivayet ediyor ki, Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur: He¬piniz Âdemoğullarısınız. Âdem topraktan yaratılmıştır. Sonunda öyle bir kavim gelecek ki onlar babalarıyla övünecekler veya Allah katında bir kurtçuktan daha basit ve değersiz olacaklar. Ebu Bekr el-Bezzar ha¬disi rivayetten sonra der ki: Hadisin Huzeyfe’den rivayetini sadece bu kanaldan biliyoruz. İbn Ebu Hatim’in Rebî’ İbni Süleyman kanalıyla... İbni Ömer’den rivayetine göre o, şöyle anlatıyor: Mekke’nin fethi günü Allah Resulü Beytullah’ı devesi Kusva üzerinde tavaf etti. Rükünleri elindeki asa ile istilâm ediyordu. Mescitte devesini ıhtıracak bir yer bu¬lamadı da sonunda insanların yardımıyla indi. Devesini Batn’ul-Mesil denilen yere çıkardı ve deve orada ıhtırıldı. Sonra Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) biniti üzerinde onlara hitap edip Allah’a hamd etti ve layık olduğu şekil¬de O’na senada bulundu, daha sonra da şöyle buyurdu: Ey insanlar; şüphesiz Allah sizden cahiliye kibrini ve babalarıyla gururlanmayı gi¬dermiştir. İnsanlar iki sınıftır: Birisi iyi, muttaki ve Allah katında şe¬reflidir. Diğeri günahkâr, bedbaht ve Allah katında değersizdir. Şüphe¬siz ki Allahu Teâlâ: “Ey insanlar; doğrusu Biz, sizi bir erkekle bir dişiden yarattık. Ve birbirinizle tanışasınız diye sizi milletlere ve kabilelere ayır¬dık. Gerçekten Allah katında en değerliniz; O’ndan en çok korkanınızdır. Şüphesiz ki Allah; Alîm’dir, Habîr’dir.” (Hucurat /13) buyuruyor. Bu sözlerinden sonra Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu: Size bu sözümü söylüyor, kendim ve sizin için Allah’tan mağfiret diliyorum. Hadisi Abd İbni Humeyd de aynı şekilde Ebu Asım Dahhâk İbni Mahled’den, o ise Musa İbni Übeyde’den rivayet etmiştir. İmam Ahmed’in Yahya İbni İshak kanalıyla... Ukbe İbni Âmir’den rivayetine göre Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur: Hiç şüphesiz sizin şu soylarınız herhangi bir kimseye sövme sebebi de¬ğildir. Hepiniz Âdemoğullarısınız. Birbirinize benzersiniz. Hiç kimsenin din ve takva dışında kimseye üstünlüğü yoktur. Ağzı bozuk, cimri ve ahlâksız olması kişiye yeter. Hadisi İbni Cerir, Yunus kanalıyla... İbni Leyla’dan rivayet etmiştir. İbni Cerir’in rivayetinin lafzı şöyledir: İn¬sanlar Âdem ve Havva’dandır. Birbirlerine benzerler. Kıyamet günü Al¬lah sizin soylarınızı soplarınızı sormayacaktır. Şüphesiz Allah katında en şerefliniz, en muttaki olanınızdır. Hadis bu kanaldan rivayeti ile Kütüb-ü Sitte’de mevcut değildir.
İmam Ahmed der ki: Bize Ahmed İbni Abdülmelik’in... Dürre Binti Ebu Leheb’den rivayetine göre; o, şöyle anlatıyor: Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minberde iken birisi kalktı ve: Ey Allah’ın elçisi, insanların hangisi en hayırlıdır? diye sordu. Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu: İnsanların en hayırlısı onların en çok okuyanı, Allah’tan en çok korkanı, iyiliği en çok emredeni, kötülükten en çok men edeni ve en çok sıla-i rahimde bulunanıdır. İmam Ahmed’in Hasan kanalıyla... Hz. Aişe’den rivayetine göre o, şöyle demiştir: Takva sahibi olanın dışında dünyadan hiç bir şey ve hiç kimse Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in hoşuna gitmiş değildir. Hadisi sadece İmam Ahmed rivayet etmiştir.
Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları: 13/7420-7422

عَنْ عَبَّاسٍ أَنَّهُ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَأَنَّهُ سَمِعَ شَيْئًا ، فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ : " مَنْ أَنَا ؟ " فَقَالُوا : أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ ، فَقَالَ : " أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ فِرْقَةً ، ثُمَّ جَعَلَهُمْ فِرْقَتَيْنِ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ فِرْقَةً ، ثُمَّ جَعَلَهُمْ قَبَائِلَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ قَبِيلَةً ، ثُمَّ جَعَلَهُمْ بُيُوتًا فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ بَيْتًا ، فَأَنَا خَيْرُهُمْ نَفْسًا وَخَيْرُهُمْ بَيْتًا" [رواه الترمذي (٣٥٣٢)]
175- Abbas (Radıyallahu anh)’den:
Abbas (Radıyallahu anh) sanki bir şey işitmiş gibi kızgın vaziyette Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in yanına gelmişti. Bunun üzerine Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), minbere çıktı ve şöyle buyurdu: “Ben kimim?” Ashab: “Sen Allah’ın Resulüsün sana selam olsun” dediler. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: “Ben Abdulmuttalib oğlu Abdullah oğlu Muhammed’im. Allah mahlûkatını yarattı ve beni onların en hayırlılarından kıldı. Sonra insanoğlunu (Arap, Acem) iki guruba ayırdı. Beni onların en hayırlılarından kıldı. Sonra onları kabilelere ayırdı ve beni en hayırlı kabile olarak (Kureyş) içinde kıldı. Sonra onları ailelere ayırdı ve beni aile olarak onların en hayırlısı kıldı. Ben şahıs olarak ta onların en hayırlısı, aile olarak ta en hayırlısıyım. ”
Tirmizi 3532 Elbani: Mişkat’ul-Misbah ta 5757 Bu hadis sahihtir der.
Cemaatte rahmet ayrılıkta azap vardır
عن النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ قَالَ : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَ فَقَالَ : الْجَمَاعَةُ رَحْمَةٌ وَالْفُرْقَةُ عَذَابٌ . [رواه أبو عاصم في السنة (٨٩٥)]
176- Numan b. Bişr (Radıyallahu anh)’den:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hutbe irat etti ve şöyle buyurdu: Cemaatte rahmet ayrılıkta azap vardır.
İbni Ebu Asım 895, Elbani: Bu hadis hasendir der
Ben her Müslümana kendi nefislerinden daha yakın bir dostum
عن جابِرِ بنِ عبدِ اللَّهِ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا خَطَبَ احْمَرَّتْ عَيْنَاهُ، وعَلَا صَوْتُهُ، واشْتَدَّ غَضَبُهُ، حَتَّى كَأَنَّهُ مُنْذِرُ جَيْشٍ، يَقُولُ: صَبَّحَكُمْ وَمَسَّاكُمْ وَيَقُولُ: بُعِثْتُ أَنَا وَالسَّاعَةُ كَهَاتَيْنِ ويَقْرُنُ بَيْنَ إِصْبَعَيْهِ - السَّبَّابَةِ والْوُسْطَى . ويقولُ: «أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ خَيْرَ الْحَدِيثِ، كِتَابُ اللَّهِ ماجه ]، وخَيْرُ الْهُدَى، هُدَى مُحَمَّدٍ، وشَرُّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وكُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ، ثُمَّ يقولُ: أَنَا أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ، مَنْ تَرَكَ مَالًا فَلِأَهْلِهِ، ومَنْ تَرَكَ دَيْنًا أَو ضَيَاعًا، فإِلَيَّ وعليَّ . [رواه مسلم(٨٦٥) وابن ماجه (٤٥)]
177- Cabir b. Abdullah (radıyallahu anh)’tan
Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hutbe irat ettiği zaman gözleri kızarır, sesi yükselir: “Düşman sabah akşam, üzerinize hücum edecek, kendinizi koruyunuz”, diyerek ordusunu uyaran komutan gibi öfkesi artardı. Bu sefer de şehadet parmağıyla orta parmağını bir araya getirerek: “Ben peygamber olarak gönderildiğimde kıyametle aramızdaki mesafe şu iki parmak gibi yakındı”, buyurdu ve şimdi bilin ki:
“Sözün en hayırlısı Allah’ın kitabıdır. Yolların en hayırlısı Muhammed (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in yoludur. İşlerin en kötüsü din adına sonradan ortaya çıkarılan bidatlerdir. Her bidat da sapıklıktır”, dedi ve şöyle devam etti:
“Ben her Müslümana kendi nefislerinden daha yakın bir dostum. Kim ölürken bir mal bırakırsa, o mal varislerinindir. Her kim de borç, yetim ve dul bırakırsa, borcu bana ait olup muhtaç kimselerin işi de bana aittir.”1
--------------------------------
1- Müslim 867, İbni Mace 45 ve diğerleri
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in hutbe esnasındaki hiddeti hakkında Kâdı İyaz şunları söylemiştir: “Tehdit eden ve kor¬kutan kimsenin hükmü budur. Hiddetinin artmasından murad: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in hiddetli bir kimse sıfatı takınmasıdır. Bu şekilde hareketi; şeriata muhalif gördüğü bir hareketi yasak etmek için de olabilir. Vaizin sıfatı da böyle konuşacağı şeye uygun olmalı¬dır...”
Nevevî : “Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in fazla hiddet¬lenmesi ihtimal büyük bir inzar ve tehditte bulunacağı zamana mahsus¬tur.” diyor.
Hadisteki “sâat” kelimesi hem merfû’ hem de mensup olarak rivayet edilmişse de mensup rivayeti daha meşhurdur. Bu takdirde kelime mefulü ma’adır.
“Yakrunu” kelimesi de bazı rivayetlerde “yakrinu” şeklinde zapt edilmiştir. Fakat onun da meşhur ve fasih olan kıraati “yakrunu” dur.
Sebbabe: şehadet parmağı demektir. Bu kelime sebbetmek yani sövmekten alınmadır. Araplar söverken şehadet parmağı ile işaret ettikleri için ona bu isim verilmiştir.
Kâdı İyaz’ın beyanına göre Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in şehadet parmağı ile orta parmağını bir yere getirerek: “şunlar gibi...” buyurması ya birbirlerine pek yakın olduklarını temsildir. Yanı şu iki parmağın aralarında nasıl başka bir parmak yoksa kıyametle benim aramda da başka peygamber yoktur; demektir. Yahut aralarındaki müddetin yakınlığını takriben beyandır. Nitekim bir hadiste:
“Dünyanın Ömrü yedi basamaktır; ben yedinci basamakta gönderildim”
buyurulmuş; başka bir hadiste de: “İsrâfi1i gördüm. Sûru kap¬mış; üfürmek için kendisine izin verilmesini bekliyor.” denilmiştir.
“Emma ba’du” İmam Sibeveyh’e göre “her ne olursa olsun” manasına gelir. Bu tabir, sözün evveli ile sonunu bir birinden ayırmak için kullanılır. Ferrâ’ bunun “emma baden”, “emma ba’du” ve “emma ba’dün” şekillerinde okunmasını tecviz etmiştir.
“El-Muhkem” adlı eserde bunun: “Sana ettiğim duadan sonra...” manasına geldiği bildiriliyor. Bazıları: “geçen sözden sonra” yahut “bana ula¬şan haberden sonra” manasına geldiğini söylemişlerdir.
Bu sözü ilk defa kimin söylediği ihtilaflıdır. Tabarâni’nin merfû’ olarak rivayet etti Ebu Musa’l-Eş’arî hadisine göre Hz. Davud (Aleyhisselam)’dır. Birçok müfessirler bunun “fasl-ı. Hitap” olduğunu ve Hz. Davud (Aleyhisselam)’a verildiğini beyan etmişlerdir. Muhakkak ulemâya göre fasl-ı hitap: hakla batılın arasını ayırmaktır.
Mezkûr tabiri ilk defa Ya’rub b. Kahtan kullanmıştır; diyenler bulunduğu gibi, Kuss b. Sâide’nin söylediğini iddia edenlerde vardır. Bu gün “emma ba’du” tabiri hutbelerde hamd’ü sena ile hatibin söylemek istediği asıl mevzuun arasında ve tasnifatta kullanı-lır,
“Hüdâ” kelimesi Müslim’in “Sahih” inde ‘hâ’nın zammesi ile riva¬yet olunmuşsa da başka yerlerde ‘hâ’nın fethası ve dalın sükûnu ile “hedy” şeklinde zapt edilmiştir. Herevî, “hedy” i yol diye tefsir etmiştir. Bu tefsire göre hadisin manası: “yolların en güzeli Muhammedin yoludur.” demek olur.
Hüdâ: irşad ve delalet manasına, geldiği gibi bazen: kalpte iman halk etmek manasında da kullanılır: “gerçekten sen doğru yola hidayet edersin” ayet-i kerimesi birinciye,
“Şüphesiz ki sen dilediğine hidayet veremezsin; lâkin dilediğine Allah hidayet verir,” ayet-i kerimesi ikinci manaya misaldir.
“Kul kendi fiilinin ve bu meyanda imin ve hidayetinin halikıdır” di¬yen Kaderiyye taifesi “hidayet” kelimesinin her yerde dua ve irşad manasına geldiğini iddia etmişlerdir. Fakat Allahu Teâlâ Hazretlerinin:
“Allah Dar-ı Selama davet eder ve dilediğini doğru yola hidayet buyurur.” ayet-i kerimesi onların bu fasit mezhebini redde¬der. Çünkü ayet dua ile hidayetin bir olmadığını göstermektedir.
Bidat: eskiden örneği olmayıp yeni çıkarılan şey demektir. Bu kelime ekseriyetle dinde çıkarılan yenilikler manasında kullanılır Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in: “her bidat dalâlettir.” sözü bir âmm-i mah¬sustur. Bu ifade ile o: “ekseri bidatler dalalettir.” demek istemiştir
Ulemâ bidati: Vacip, mendup, haram, mekruh ve mubah olmak üzere beş kısma ayırırlar. Mesela:
1- Kelam ulemâsının usulünce deliller tertip ederek dinsizlere red cevabı vermek ve emsali vazifeler vacip;
2- İlmî kitaplar tasnif etmek, mektepler ve kışlalar yapmak gibi şeyler mendup;
3- Muhtelif yemekler ve çeşitli meşrubat kullanmak mubahtır. Ha¬ram ile mekruh belli oldukları için onlara misal vermeye lüzum görülme¬miştir.
Nevevî diyor ki: “Söylediklerim böylece bilindikten sonra an¬laşılır ki bu hadis âmm-ı mahsustur. Buna benzeyen sair hadisler de öy¬ledir. Hz. Ömer İbni Hattab (Radıyallahü anh)’in teravih hakkında: “Ne güzel bidat bu!” demesi bizim söylediklerimizi te’kid eder.”
Buna ilaveten Sünen-i İbni Mace Tercemesi ve Şerhinde Nevevî şöyle devam eder: “Cümlenin Ya ¬basında kullanılan ve umumilik ifade eden “Küllü” kelime¬si bu yoruma mani değildir. Zira aynı kelimenin kullanıldığı bazı ayet ve hadisler de tahsisli kullanılmıştır. Mesela Ahkaf suresinin 25. ayetinde geçen O azab rüzgârı her şeyi yani birçok şeyi helak eder, cümlesinde geçen kelimesi bu şekilde yorumlanır. Zira Hud (Aleyhisselam) ve müminler o rüzgârdan zarar görmediler.”
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Efendimizin:
“Ben her mümine kendi nefsinden ileriyim” sözü Allahu Teâlâ Hazretleri¬nin:
“Peygamber müminlere kendi nefislerinden ileridir...” ayet-i kerime¬sine uymaktadır. Buradaki evleviyetten murad: daha yakın yahut daha haklı olduğunu bildirmektir. Çünkü Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) müminlere daima din ve dünyalarına yarayacak, onları iki cihanda mesut edecek şeyleri emreder. Nefis ise tabiatı iktizası şerre daha meyyaldir. Onun içindir ki Hz. Yusuf (Aleyhisselam)
“Ben nefsimi temize çıkarmıyorum; zira nefis cidden kötülüğü emre¬dicidir.” demişti.
Ashab-ı Kiram hakikaten Resulü Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Efendimizi kendi nefislerinden ileri tutarlardı. Başta Uhud gazası olmak üzere bütün gaza ve seferlerdeki hareketleri bunu ispat eder.
İmam Nevevî bu hususta; şunları söylemiştir: “Ulemâmız di¬yor ki: Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir kimsenin yiyeceğini almaya muztar kalsa o kimsenin pek ziyade ihtiyaç bile olsa onu alabilir. Sahibinin hiç bir mumaneat göstermeyip yiyeceği ona vermesi icabeder. Yalnız bunun vukuu görülmemiştir.
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) “Her kim borç veya çoluk çocuk bırakırsa bunlar bana ait ve benim borcumdur.” buyurmakla kendinin her mümine kendi nefsinden ileri olduğunu tefsir ve izah buyurmuştur. Fil vaka İslamiyet’in ilk zamanlarında bir kimse borçlu ölür, de borcunu ödeyecek mal bırakmazsa Resulü Zişan (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz onun cenaze namazını kılmaz; bu suretle ashabının nazar-ı dikkat¬lerini celbederek ihmalkârlıktan onları men’ ederdi. Sonraları müyesser olan fütuhat sayesinde Müslümanların maddî vaziyetleri düzelince böylelerin borçlarını bizzat Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) üzerine al¬dı ve bil fiil ödemeye başladı.
Nevevî bu hususta da şunları söylemektedir: “Böyle bir borcu ödemek Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e vacip mi idi yoksa onu sırf lütfu kereminden mi ödüyordu? Bu husus ulemamız arasında ihtilaf¬lıdır. Esah olan kavle göre vaciptir. Bunun Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in hasaisinden olup olmadığında da ihtilaf etmişlerdir. Bazılarına göre onun hasaisindendir. Binaenaleyh geride hiç bir mal bırak¬madan borçlu olarak vefat eden kimsenin borcunu devlet reisinin Beytülmalden ödemesi lazım gelmez; velev ki Beytülmal Zengin olsun ve bun¬da daha mühim bir iş de bulunmasın.
“Fakat borç veya çoluk çocuk bırakırsa bana ait ve benim üzerimedir.” cümlesinde hem leffi neşr-i mürettep hem de icaz vardır. Cümleden murad: “çocuklarına bakmak bana ait, borcunu ödemek de benim üzeri¬me düşen bir vazifedir.” demektir.
Çocuklara Beytülmalden ilk defa nafaka veren Hz. Ömer (Radıyallahü anh) olmuştur. Ebu Bekr (Radıyallahu anh) Beytülmalden nafaka verme hususunda Müslümanlar arasında fark yapmaz ve: “Bunlar Allah için çalıştılar; binaenaleyh ecirleri de Allah’a aittir. Beytülmaldaki nafaka ise gelip geçici bir arazdır. Ondan iyiler de yer kötü¬ler de. Bu onların amellerinin karşılığı değildir.” dermiş.
Hz. Ömer (Radıyallahü anh) bilâkis Müslümanlar arasında tercihte bulunur: “Ben Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e karşı harp edenleri, onunla birlikte düşmanına karşı harb edenlerle bir tutamam.” dermiş. Çocuklara Beytülmalden yiyecek, yağ ve para verir; fakat meme¬deki çocuklara bir şey tahsis etmezmiş. Hatta bir akşam emmek isteyen bir sabiye rastlamış. Annesi onu emzirmiyormuş. Hz. Ömer (Radıyallahü anh) emzirmesini emredince. Kadın: “emzirirsem Ömer buna Bey-tülmalden bir şey vermez” demiş. Hz. Ömer (Radıyallahü anh): Hayır! Ömer ona nafaka takdir eder.” diyerek çocuğun emmesini temin et¬miş. Ondan sonra yeni doğan çocuklara senede yüz dirhem nafaka bağla¬mış.
Hadisi Şeriften Çıkarılan Bazı Hükümler:
1- Hatibin, hutbeyi büyük göstermek için sesini yükseltmesi, sözü¬nü düzgün ve konuşacağı mevzua uygun bir şekilde ayarlaması müstehaptır.
2- Vaazlarda, cuma ve bayram hutbelerinde ve keza tasnif edilen kitapların başlarında “emma ba’du ifadesini kullanmak müstehaptır. Buhari bunun müstehap olduğunu beyan hususunda bir bab tahsis etmiştir.
3- İmam Şafiî bu hadisle istidlal ederek: “Hutbede Allah’a hamdetmek farzdır. Başka bir kelime hamdin yerini tutamaz.” demiştir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hediye kabul ederdi
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَهْدَى رَجُلٌ مِنْ بَنِي فَزَارَةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَاقَةً مِنْ إِبِلِهِ الَّتِي كَانُوا أَصَابُوا بِالْغَابَةِ فَعَوَّضَهُ مِنْهَا بَعْضَ الْعِوَضِ فَتَسَخَّطَهُ فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ يَقُولُ ‏ "‏ إِنَّ رِجَالاً مِنَ الْعَرَبِ يُهْدِي أَحَدُهُمُ الْهَدِيَّةَ فَأُعَوِّضُهُ مِنْهَا بِقَدْرِ مَا عِنْدِي ثُمَّ يَتَسَخَّطُهُ فَيَظَلُّ يَتَسَخَّطُ فِيهِ عَلَىَّ وَايْمُ اللَّهِ لاَ أَقْبَلُ بَعْدَ مَقَامِي هَذَا مِنْ رَجُلٍ مِنَ الْعَرَبِ هَدِيَّةً إِلاَّ مِنْ قُرَشِيٍّ أَوْ أَنْصَارِيٍّ أَوْ ثَقَفِيٍّ أَوْ دَوْسِيٍّ ‏"‏ ‏.[ رواه الترمذي (٣٩٤٦) وبيهقي في الكبرى (١١٨٠١) وابو يعلى (٦٥٧٩) والبخاري في الأدب المفرد(٥٩٦) والحاكم (٢٣٦٥) وأحمد (٧٩٠٥)]
178- Ebu Hüreyre (radıyallahu anh)’den; şöyle demiştir:
Fezare oğullarından bir adam Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e: El Gabe vakasında ganimet olarak aldıkları develerden birini hediye etmişti. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), buna karşılık olacak bazı hediyeler vermişti. Fakat adam kızdı memnun olmadı. Sonra Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den minber üzerinden şöyle buyurduğunu işittim: “Arap’tan bazı kişiler var ki: Bunlardan biri bir hediye ediyor ben de gücümün yettiği kadarıyla ona karşılık veriyorum o da bunu beğenmiyor ve güceniyor. Allah’a yemin ederim ki, şu andan itibaren artık Kureyşli’den, Ensar’dan, Sekîfli’den ve Devsli’den başka Arap’ın hiçbirinden hediye kabul etmeyeceğim.”1
------------------------
1- Tirmizi 3946, Elbani: Bu hadis sahihtir der. Beyhaki kübra 11801, Ebu Ya’la 6579, Hüseyin Selim Esed: ricali sıkattır der. Buhari 596, Hâkim 2365, Zehebi: Müslimin şartı üzere sahihtir. Ahmet b. Hanbel 7905 Şuayip Arnavut: bu hadis hasendir, der.

Kibrin yasaklanması
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، أَنَّهُ قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ : يَأْخُذُ الْجَبَّارُ سَمَاوَاتِهِ وَأَرْضَهُ بِيَدِهِ ، وَقَبَضَ بِيَدِهِ فَجَعَلَ يَقْبِضُهَا وَيَبْسُطُهَا ، ثُمَّ يَقُولُ : " أَنَا الْجَبَّارُ أَيْنَ الْجَبَّارُونَ أَيْنَ الْمُتَكَبِّرُونَ ؟ " ، قَالَ : وَيَتَمَيَّلُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ ، حَتَّى نَظَرْتُ إِلَى الْمِنْبَرِ يَتَحَرَّكُ مِنْ أَسْفَلِ شَيْءٍ مِنْهُ ، حَتَّى إِنِّي أَقُولُ أَسَاقِطٌ هُوَ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ .[ رواه ابن ماجه (٣٤٤٩)]
179- İbni Ömer (Radıyallahu anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minber üstünde şöyle buyururken işittim:
Cebbar (olan Allah kıyamet günü) gökleri ve yerleri eline alır. Abdullah bin Ömer dedi ki:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) böyle buyururken avucunu kapadı sonra da açıp kapatmaya başladı.
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) sözlerine devamla şöyle buyurdu:
Sonra Allah buyurur ki: Cebbar benim, Melik benim. Hani cebbarlar nerede? Mütekebbirler nerede?
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu konuşmasını yaparken sağına ve soluna eğiliyordu. Hatta baktım minber altından öyle sallanıyor ki ben kendi kendime artık minber Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile beraber düşecek mi? diye (endişeleniyor)dum.1
-----------------------------------
1- İbni Mace 4265 İbni Ebu Asım, Elbani: sahihi İbni Mace de 3449 ve Zilal’de 546 Bu hadis sahihtir der. Müslim 2788. Ahmet b. Hanbel ise 5414, Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minber üzerinde: “Onlar Allah’ı hakkıyla tanıyıp bilemediler. Kıyamet günü bütün yeryüzü O’nun tasarrufundadır. Gökler O’nun kudret eliyle dürülmüş olacaktır. O, müşriklerin ortak koşmalarından yüce ve münezzehtir.” (Zümer 67) ayetini okudu ve ellerini öne, arkaya doğru hareket ettirerek şöyle buyurdu: diyerek hadisi nakleder. Şuayip Arnavut: Müslim’in şartı üzere isnadı sahihtir der.
Bu rivayetlerdeki iki el tabiri kudret manasına tevil olunmuştur. Çünkü biz insanlar işlerimizi ellerimizle görürüz. Bundan dolayı bize anlayacağımız şekilde hitap olunmuştur. Sağ ve sol el tabirleri misal tamamlanmak için zikredilmişlerdir. Çünkü biz kıymetli gördüğümüz şeyleri sağ elle, başkalarını sol elle tutarız. Bir de bizim nazarımızda sağ el solun göremediği işleri görür. Göklerin yerden daha büyük olduğu malumdur. Bu sebeple onları sağ ele, yerleri de sol ele izafe ederek istiareyi bizim zihinlerimize daha açık surette ifade etmiştir. Hakikatte Allahu Teâlâ bir şeyin Kendisine daha ağır, diğerinin daha hafif olmasıyla vasıflanamaz. Kâdı İyaz diyor ki: “Bu hadiste üç kelime var, hepsi toplamak manasına gelir. Bunlar: Kabzeder, dürer ve alır kelimeleridir.
Peygamber (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in parmaklarını yumup açması Allah’ın mahlûklarını toplamasını temsilen anlatmak içindir.”
Minberin titremesi Peygamber (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in bu işaretini yaparken hareketinden ileri gelmiş olabilir. Maamafih Kâdı İyaz işittiğinin heybeti sebebiyle kendiliğinden titremiş olabileceğine de ihtimal vermektedir. Nitekim hurma kütüğü de ağlamıştı. Neticede Kâdı İyaz şunları söylemiştir: “Bu hadislerde varit olan müşkil kelimelerden Peygamber (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in ne kastettiğini Allah bilir. Biz Allahu Teâlâ’ya ve sıfatlarına iman eder, ona hiç bir şeyi benzetmez, onu da hiç bir şeye benzetmeyiz. Onun misli yoktur. Hakkıyla işiten, gören odur. Resulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ne söylediyse haktır, doğrudur. Anlayabildiğimiz bir şey varsa Allah’ın lütfu keremiyledir. Anlayamadıklarımıza ise iman eder; ilmini Allahu Teâlâ’ya havale eyleriz.” “Nerede yeryüzünün melikleri?” suali bütün canlılar öldükten sonra sorulacaktır.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Benden çok hadis rivayet etmekten kaçının
عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ: إِيَّاكُمْ وَكَثْرَةَ الْحَدِيثِ عَنِّي، فَمَنْ قَالَ عَلَيَّ، فَلْيَقُلْ حَقًّا أَوْ صِدْقًا، وَمَنْ تَقَوَّلَ عَلَيَّ مَا لَمْ أَقُلْ، فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ.[رواه ابن ماجه (٣٥)]
180- Ebu Katade (radıyallahu anh)'den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu minber üzerinde iken şöyle buyurduğunu işittim:
“Benden çok hadis rivayet etmekten kaçının. Her kim benim üzerimde (benim ağzımdan) bir şey söylemek isterse hak veya doğru (bu tereddüt ravidendir) söylesin. Kim benim söylemediğim bir sözü kasten uydurup bana isnat ederse cehennemdeki yerine yerleşsin.1
--------------------------------
1- İbni Mace 35, Elbani: sahihi İbni Mace de 33 ve sahihinde 1753 hasendir der.
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) üzerine yalan uydur¬manın ağır ve çetin cezaları mucip olduğuna dair Sünen-i İbni Mace de bir bab’a alınmış bulunan 8 hadisin manaları hemen hemen aynı olduğu gibi metin¬leri arasında da pek çok fark yoktur. Fakat senedleri tamamen ayrıdır Müteaddit senedlerin bulunuşu ve özellikle çokluğu hadisin kuvvet bakımından değer üstünlüğünü gösterir. Merhum Müellif bu nedenle, takriben ayni manayı ifade etmekle beraber senedleri ayrı olan bu hadislerin hepsini zikretmiştir.
“Her kim bilerek benim ağzımdan yalan uydurursa cehennem¬deki yerini hazırlasın.” manasını ifade eden hadis-i şerif mütevatır hadislerdendir. İmam Şafii (Radıyallahu anh)’nin “Er-Risale” adlı eserinin şerhinde Sayrafî, bu hadisin 70 sahabi tarafından merfuan rivayet edildiğini yazar. Bunlar arasında “Aşere-i Mübeşşere =cennetle müjdelenen 10 sahabenin hepsi mevcuttur. Bu hadisin ravilerinin sayısını 200’e çıkaranlar da vardır.
Hadisin “cehennemdeki yerini hazırlasın” cümlesi bazı âlimlerce bed dua olarak yorumlanmıştır. Yani “Allah onu cehenneme yerleştirsin.” diğerlerine göre müfterinin hak etmiş olduğu akıbeti bildirir. Yani “O kimse cehenneme müstahak olmuştur. Ona hazır olsun.”
Hadisin gerekli açıklanması için 3 nokta üzerinde durmak is¬terim.
1. Yalanın mahiyeti
2. Peygamber üzerinde yalan uydurmak
3. Bu suçu işleyenin cehennemlik olması
1— Ehl-i Sünnete göre gerçeğe aykırı haber vermeye yalan denilir. Muhbir ister kasden ister sehven yalan söylesin. Yalan söy¬lemiş olması bakımından fark yoktur. Ancak hilaf-ı hakikat oldu¬ğunu bildiği halde kasden yalan söylerse günah işlemiş olur. Seh¬ven söylerse günaha girmez. Mu’tezile mezhebine göre hilaf-ı haki¬kat söylenen bir sözün yalan sayılabilmesi için kasden ve bile bile söylenmiş olması şarttır. Yanılarak söylenen gerçek dışı söz yalan sayılmaz. Ehl-i Sünnet mezhebinin görüşü delillerle isbat edilmiş ve mu’tezile’nin iddiaları reddedilmiştir. Bu husus konumuzun dı¬şında olup uzun izah istediği için ona girmeyeceğiz. Sadece şunu belirtmek isteriz:
Bu babda geçen hadisler de Ehl-i Sünnet mezhebinin görüşünü teyid eder. Çünkü kasıtlı ve kasıtsız söylenen hilafı-hakikat sözle¬rin her ikisi de yalan sayılmamış olsaydı ve Mu’tezile’nin iddia et¬tiği gibi gerçeğe aykırı bir sözün yalan sayılabilmesi için kasten söylenmiş olması şart olsaydı Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu hadislerde “Kim kasden yalan söylerse...” demiyecekti. Çün¬kü “Kasden” kelimesi zaid olurdu.
2— Peygamber (Sallallehü Aleyhi ve Sellem) üzerinde yalan uydurmak ve bile bile yahut da yanılarak yapılır. Yanılarak ya¬pılırsa belirtilen ağır cezaya mucip değildir. Çünkü Kitab, Sünnet ve İcma-ı Ümmetle sabittir ki, unutma veya yanılma ile işlenen ku¬surlar günah sayılmazlar. Fakat bile bile Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in ağzından yalan uydurmak, bilerek böyle uy¬durulmuş hadisi nakletmek, her ne suretle olursa olsun buna ara¬cı olmak ağır vebali ve büyük cezayı muciptir.
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in söylemediği bir sö¬zün veya yapmadığı bir işin ona isnad edilmesi “O’nun üzerinde ya¬lan uydurma” şumulüna girer. Demek ki kavli sünnette olduğu gi¬bi fiilî sünnette de gerekli titizliği göstermek zorunluğu vardır. Di¬ğer taraftan hiç bir konuda Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sel¬lem)’e uydurma hadis isnadı caiz değildir.
Dalâlet fırkalarından biri olan “Keramiye”ye göre Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in getirmiş olduğu dinin lehinde ve onun neşri yolunda irşad, teşvik, korkutma ve benzeri amaçlarla ha¬dis uydurmak caizdir. Fakat ahkâm hakkında caiz değildir. Bu gö¬rüşten hareketle onlar mevize konularında hadis uydurma cihetine gitmişlerdir.
Keramiye’nin iddiası tamamen yersiz ve mesnedsizdir. Her hangi bir insanın yapmadığı ve söylemediği bir şeyi ona isnad etmek yüce dinimize göre büyük günahlardan sayılırken Fahr-i Kâi¬nat efendimize uydurma söz ve fiil isnadı her ne maksadla olursa olsun nasıl caiz olabilir? Oysaki Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in ağzından çıkan, din ile ilgili her sözün ilâhî oluşu “O, havadan konuşmaz; Konuştukları, ancak kendisine bildirilen vahy’dir.” (Necm/3,4) ayeti ile tescil edilmiştir. İbni Mace’nin bu babında geçen hadislerin tümü her çeşit yalanı uydurmayı şiddetle yasaklar. Din ve Peygamber (Sal¬lallahü Aleyhi ve Sellem) aleyhinde veya lehimde diye bir ayırım yoktur. Müslim’in Mukaddime’sinin şerhinde Nevevi ve İbni Mace’in bu babının haşiyesinde Sindî derler ki: Keramiye’lerin bu iddiaları büyük bir gaflet ve apaçık bir ceha¬lettir. Arap lügatini bilen hiç bir kimsenin böyle bir iddiayı ileri sür¬mesi bağışlanamaz.
Daha geniş tafsilat isteyenler, Nevevi’nin şerhine müracat etsinler.
3— Kasden hadis uyduran veya uydurma olduğunu bildiği ha¬disi rivayet edenin cehennemlik olması hususu:
Sindî bu konuda Nevevî’den naklen diyor ki:
“Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) üzerinde kasden ya¬lan uyduranın hakettiği ceza cehennem’dir. Allahu Tâalâ di¬lerse cezasını çektirir, dilerse afveder. Böyleleri katiyyen afv edilmiyecekler, diye bir mana çıkmaz. Zaten küfürden başka her han¬gi bir günahı işleyen kişinin mutlaka cehennemde tazip edileceğine dair bir hüküm yoktur. Allah’ın dilemesine kalmış, O’nun bileceği bir sırdır. Bunlar cehennemde tazip edilseler bile cezalarını bitir¬dikten sonra cehennemden çıkacaklar. Çünkü dinimize göre yalnız küfür üzerinde ölenler ebedi cehennemliktirler. Ölürlerken zerre ka¬dar imanı olanlar bile neticede cehennemden kurtulmuş olurlar. Resulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) adına yalan uydurmanın büyük günah olduğu bu hadisten anlaşılıyor. Fakat bu suçu işle¬yen adam kâfir olmaz. İmamü’l-Haremeyn’in babası Ebu Muhammed el-Cüveynî bu iftirayı irtikâp eden kişi dinden çıkmış olur, demişti. Fakat İmamü’l-Haremeyn bu fetvayı zayıf gö¬rerek, babasından başka hiç bir âlimin böyle bir şey söylemediğini ve babasının yanıldığını ifade etmiştir.
Hadis uydurma suçunu işledikten sonra tevbe eden suçlunun tevbesi ve tevbeden sonra rivayeti makbul müdür?
Bu hususta âlimler ikiye ayrılmışlar: Bir kısmı hayır kabul de¬ğil, demişlerdir. Fakat sahih ve umumî kaidelere uygun olan kavle göre hem tevbesi hem rivayeti makbuldür. Çünkü kâfir bile tevbe eder¬se (iman ederse) onun tevbesi ve rivayeti makbuldür. Hadis uydur¬ma suçunu işleyen kişi kâfirden aşağı değildir.”
Sindî’nin Nevevî’den naklettiği bölüm burada bitti.
Bu Hadisten Çıkan Bazı Hükümler
Bu babda geçen hadislerden çıkan hükümler yukarıda verilen izahtan çıkarılabilir. Fakat özlü ve maddeler halinde belirtmekte fayda görüyorum:
1— Ehl-i Sünnet mezhebine göre bilerek veya bilmeyerek söy¬lenen hilaf-ı hakikat söz yalan sayılır. Bu hadisler, Ehl-i Sünnet’in görüşünü teyit eden delillerdendir.
2— Resulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) üzerinde kasden yalan uydurmak korkunç, şiddetle kaçınılması gereken büyük gü¬nahlardandır. Hadis uydurmayı mubah görmedikçe bu suçu işle¬mekle kişi dinden çıkmaz. Cumhurun görüşü budur.
3— Bir tane hadisi uyduran kişi fasık olur. Bütün rivayetleri reddedilir. Hiç bir hadisi ile ihticac yapılamaz. Şayet tevbe et¬se bile birçok âlime göre rivayetleri yine tutarsız sayılır. Fakat mutemet kavle göre nasuh tevbe ile tevbe ederse tevbe ve rivaye-ti kabul edilir.
4— Hadis uydurmak işi ister ahkâm ile ilgili olsun ister tergib terhib (korkutmak) mevize ve benzeri konularda olsun hepsi en büyük günahlardandır.
5— Hadis uydurmak büyük günah olduğu gibi uydurma ha¬disi bile bile rivayet etmek veya uydurma olduğundan şüphe edilen hadisi nakletmek de büyük günahtır.
Âlimler: “Hadis rivayet etmek isteyen adam önce tetkik etme¬lidir. Eğer sahih veya hasen ise “Kale Resulüllah (Sallallahü Aley¬hi ve Sellem) = Resûlullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle bu¬yurdu”, veya buna benzer kesin bir ifade kullansın. Hadisin zayıf olduğu ihtimali varsa kesinlik ifade etmeyen “rivayet edildiğine, an¬latıldığına, söylendiğine göre” ve benzeri bir tabir kullansın.” diye tavsiyede bulunmuşlardır.
6— Peygamber adına yalan uydurmanın yasaklığı hakkındaki hadislerin çoğunda “kasıtlı uydurma” kaydı mevcuttur. Bazıla¬rında ise yoktur. Olmayanlar da olanlar gibi yorumlanır. Aksi tak¬dirde sehven yapılan rivayetin de günah olması gerekecektir. Oysaki sehven yapılan işler muaftır.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 1/60-61

Mut’a nin kı¬yamet gününe kadar haram kılınması
عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ سَبْرَةٍ الْجُهَنِي عَنْ أَبِيهِ قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا قَضَيْىنَا عُمْرَتنَا قَالَ : لَنَا اسْتَمْتَعُوا مِنْ هَذِهِ النِّسَاءِ قَالَ : وَالْإسْتِمْتَاعُ عِنْدَنَا يَوْمَئِذٍ التَّزْوِيج فَعَرَضْنَا بِذَلِكَ النِّسَاء أَنْ نَضْرِبَ بَيْنَنَا وَ بَيْنَهُنَّ أَجَلاً قَالَ : فَذَكَرْنَا ذَلِكَ لِلنَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ : افْعَلُوا ذَلِكَ فَخَرَجْتُ أَنَا وَ بْنِ عَمِّ لِي مَعِيَ بُرْدَةٌ وَ بُرْدَهُ أَجُودُ مِنْ بُرْدِي وَ اَنَا أَشَبُّ مِنْهُ فَأَتَيْنَا امْرَأَةَ فَعَرَضْنَا ذَلِكَ عَلَيْهَا فَأَعْجَبَهَا شَبَابِي وَ أَعْجَبَهَا بُرْدِ ابْنِ عَمَّي قَالَتْ : بُرْدٌ كَبُرْدٍ فَتَزَوَّجْتُهَا وَكَانَ الْأَجَلُ بَيْنِي وَ بَيْنَهَا عَشْرًا فَلَبِثْتُ عِنَدَهَا تِلْكَ اللَّيْلَةَ ثُمَّ أَصْبَحْتُ غَادِيًا إِلَى رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ الْحِجْرِ وَالْبَابِ قَائِمٌ يَخْطُبُ النَّاسَ وَهُوَ يَقُولُ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ! إِنِّي قَدْ كُنْتُ أَذَـنْتُ لَكُمْ فِي الاسْتِمْتَاعِ فيِ هَذِهِ النِّسَاءِ أَلاَ وَإِنَّ اللَّهَ قَدْ حَرَّمَهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ. فَمَنْ كَانَ عِنْدَهُ مَنْهُنَّ شَيْءٌ فَلْيَخُلْ سَبِيلهَا. وَلاَ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا. [رواه ابن حبان (٤١٤٧) ومسلم (١٤٠٦) والنسائي (٣٣٦٨) وأحمد (٢٥٣٨)]
181- Rabi’ b. Sebra el Cühenî (radıyallahu anh) babasından rivayet ederek şöyle diyor:
Biz Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile beraber umremizi kaza etmek üzere yolculuğuna çıktık. Efendimiz (Sallallahü Aleyhi ve Sellem):
“(Nikâhlanmasına engel bulunmayan) şu kadınlarla Mut’a suretiyle evlenebilirsiniz” buyurdu. Bunun üzerine biz onların yanına vardık. Onlar ancak bizlere kendileri arasına belirli bir süre koydu¬ğumuz takdirde bizlerle evlenmeyi kabul edebileceklerini belirttiler. Bunun üzerine sahabeler bu durumu Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e anlattılar. Efendimiz (Sallallahü Aleyhi ve Sellem):
“Onlarla aranıza belirli bir süre koyunuz.” buyurdu. Sonra ben ve bir amcam oğlu çıkıp gittik. (Mehir olmaya elverişli mal olarak) amcam oğlunun beraberinde bir hırka vardı. Benim de yanımda bir hırka vardı. Onun hırkası benimkinden iyi idi. Ben de ondan daha gençtim. Nihayet bir kadının yanına vardık. (Ve evlenme teklifinde bulunduk.) Kadın (benimle evlenmeyi tercih ederek) : Bir hırka di¬ğer hırka gibidir, dedi. Bunun üzerine ben (hırkamı mehir vererek) onunla evlendim. Ve o gece onun yanında durdum. Ertesi gün git¬tim. Resûlullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Kâbe’nin kapısı ile hicr (rük¬nü) arasında ayakta hutbe irat etti ve şöyle buyuruyordu:
“Ey insanlar! Ben gerçekten Mut’a suretiyle evlenmeniz için siz¬lere izin vermiştim. Bilmiş olunuz ki: Şüphesiz Allahu Teâlâ bunu kı¬yamet gününe kadar haram kıldı. Artık kimin yanında Mut’a sure¬tiyle evlendiği kadınlardan varsa derhal ona yol versin (salıversin) ve onlara mehir olarak verdiğinizden bir şeyi (geri) almayınız”1
----------------------------
1- İbni Hibban 4147, Şuayip Arnavut: bu hadisin isnadı sahihtir der. Müslim 1406, Nesai 3368, Ahmet b. Hanbel 1534 Şuayip Arnavut: Müslim’in şartı üzere isnadı sahihtir der. İbni Mace 1962
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) mut’a’dan nehyetmiş ve:
“Dikkat edin! Mut’a şu gününüzden kıyamet gününe kadar haramdır; kim bir şey verdi ise onu (geri) almasın!” buyurmuşlar.
Hz. Sebra hadisinin muhtelif rivayetlerinden anlaşılıyor ki, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) nikâh-ı mut’a’yı bir zamanlar helâl kılmış, sonra onun hükmünü kaldırmıştır. Abdullah b. Zübeyr’in: “Allah bir takım insanların gözlerini kör ettiği gibi, kalplerini de kör etmiştir.” diyerek ta’rizde bulunduğu zat İbni Abbas (Radıyallahü anh)’dır. Hz. İbni Abbas’ın ahir ömründe gözleri görmez olmuştu. İbni Abbas (Radıyallahü anh) mut’a’nın Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) devrinde yapıldığını söylemesi üzerine Abdullah b. Zübeyr’in: “Bunu yaparsan seni taşlarınla recm ederim” mukabelesinde bulunması mut’a’nın nesh edildiğini kendisine bildirdikten sonra haram olduğunda asla şüphe kalmayan bu İşi yaparsan zina etmiş olursun ve seni taşlarla recm ederim manasına haml edilmiştir.
Bu Rivayetlerden Çıkarılan Hükümler:
1- Nikâh-ı mut’a’da veli ve şahit yoktur.
2- Hadis-i şerifte nâsih ve mensûh bir araya gelmiştir. Bunun bir misali de:
“Ben sizi kabirlerden ziyaretten nehyetmiştim; artık onları ziyaret edin” mealindeki hadistir.
3- Nikâh-ı mut’a kıyamete kadar haram kılınmıştır.
4- Nikâh-ı mut’a’da verilen mehir kadının malı olur, müddet bitmeden ayrılsalar bile erkeğin verdiği şeyi veya onun bir kısmını geri almak helâl değildir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat
Sebra (Radıyallahü anh)’in hadisini kısmen değişik lafızlar¬la Nesâi de rivayet etmiştir. Ebu Davud, Ahmed ve Beyhaki de bu hadisi çok kısa olarak rivayet etmişler-dir. Bu hadis, hicretin 10. yılı vuku bulan meşhur Veda haccı se¬ferinde Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in Mut’a’ya ruh¬sat verdiğine ve hemen sonra da haram kıldığına delalet eder.
Müslim ve Ahmed’in yine Sebra (Radıyallahü anh)’den rivayet ettikleri bir hadise göre Mekke fethi seferin¬de Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Mut’a’ya ruhsat ver¬miş ve hemen sonra da yasaklamıştır. Mekke fethi ise bilindiği gibi hicretin 8. yılma rastlar.
Hülâsa, hadislerden anlaşılıyor ki; Hicretin 7. yılı Hayber savaşında, 8. yılı Mekke fethi seferinde ve 10. yılı Veda haccı yolculuğunda Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) önce Mut’a için ruhsat vermiş ve hemen sonra da yasaklamıştır. Tekmile yaza-rının da belirttiği gibi bu hadisler arasında bir çelişki yoktur. Çün¬kü açık olan durum budur. Mut’a, ,Hayber savaşında mubah kılınmış, hemen sonra da yasaklanmış, bu yasak Mekke fethi zamanına kadar devam etmiş, fetih sırasında tekrar ruhsat veril¬miş, yine hemen sonra yasaklanmış ve Veda haccına kadar yasak devam etmiştir, son kez olarak Veda haccında ruhsat verilmiş ve arkasında haram kılındığı emri verilmiştir. Böylece haramlığı de¬vam edegelmiştir.
Hadislerin Fıkıh Yönü
Tekmile yazan şöyle der:
Mut’a nikâhına dair gelen hadisler, bunun haram olup hiç bir durumda caiz olmadığına delalet ederler. Sahabelerin cumhuru, tabii¬lerin cumhuru ve onlardan sonra gelen âlimlerin cumhuru böyle de¬mişlerdir. Hepsinin mezhebi budur, İslamiyet’in ilk devirlerinde yal¬nız yolcular için mubah kılınmış, sonra muhakkak hükmü nesh edilmiştir. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) vefat edeceği yıl Veda haccında mut’a’nın ebedi olarak haram kılındığını beyan buyurmuştur. H z. Ömer (Radıyallahü anh)’in hilâfeti dönemin¬de bu hususta icma oluşmuştur.
Mut’a’nın caizliğini savunan İbni Abbas (Radıyallahü anh)’ın da bu görüşten döndüğü sabittir. Tirmizi: İbni Abbas (Radıyallahü anh)’dan mut’a’ya ruhsat verdiği rivayet olunmuş ise de Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Selem)’in hadisi¬ni işitince görüşünden dönmüştür, der,
Muhammed bin Ka’b yolu ile rivayet edildiğine gö¬re İbni Abbas (Radıyallahü anhüma) şöyle demiştir. “İslamiyet’in ilk devirlerinde mut’a var idi. Adam hiç kimseyi tanıma¬dığı bir şehre giderdi. Eşyasını koruyacak, işini görüp kendisine ba¬kacak ve hizmet edecek bir kadınla ikâmet süresince evlenirdi. Karıları veya sağ el¬lerinin malik olduğu cariyeler müstesna. (Müminun / 6) ayeti inince İbni Ab¬bas (Radıyallahü anhüma) : ( Daimî nikâhla evlenilen) karı ve ca¬riyeden başka bütün kadınlar haramdır, demiştir.
İbni Abbas (Radıyallahü anh)’in bu eserinden de anla¬şıldığı gibi mut’a, anılan ayetle de haram kılınmıştır.
Bazı sahabeler mut’a’nın mübahlığını söylemişler ise de Peygam¬ber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in Veda haccında kesinlikle ve ebe¬di olarak haramlığını beyan buyurduğunu duyunca görüşlerini bı¬rakmışlardır.
Hattâbi: Mut’a nikâhının haramlığı tüm Müslümanların icma’ı gibidir. İslamiyet’in ilk dönemlerinde mubah idi. Sonra Peygam¬ber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Veda haccında harem kıldı. Bu itibarla bugün imamlar arasında bu hususta bir ihtilaf yoktur. Yalnız bazı Rafıziler muhalif kalmışlardır. İbni Abbas (Radıyallahü anh) uzun süre bekâr kalıp, evlenmeye maddi gücü yetmeyen ve çok büyük sıkıntı içinde kalan kimse için mut’a fetvasını bir ara vermiş ise de, sonra bundan vazgeçmiştir, der.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 5/444-445-446

Kadın mahremisiz sefere çıkmasın
عَنِ ابْنَ عَبَّاسٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَخْطُبُ : وَلَا تُسَافِرِ امْرَأَةُ ، إِلَّا بِذِي مَحْرَمٍ لَا يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ ، إِلَّا بِذِي مَحْرَمٍ . [رواه ابن حبان (٥٥٨٩) والبحاري (١٠٣٦) ومسلم (١٣٣٨)]
182- İbni Abbas (radıyallahu anh)’den:
Pey¬gamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i hutbe okurken dinledim:
Sakın bir adam yanında nikâhı haram akrabası bulunmayan bir kadınla baş başa kalmasın. Hiçbir kadın yanında mahremi bulunmadıkça sefere çıkmasın. Buyuruyordu.1
--------------------------
1- İbni Hibban 5589, Şuayip Arnavut: Müslim’in şartı üzere isnadı sahihtir der. Buhari 1036, Müslim, 1338 ve diğerleri
Bu hadisi Buhari “Kitabu Taksîr’is-Salat”ta rivayet etmiştir. Hadisin muhtelif rivayetleri vardır. Bunların bazılarında, kadının yalnız başına üç gecelik yola diğer bazılarında üç günlük, bir rivayette üç ge¬ceden fazla, başka bir rivayette iki günlük, diğer rivayette bir gecelik, bir rivayette de bir gün bir gecelik yola gidemeyeceği bildirilmektedir. Ebu Davud’un rivayetinde kadının yalnız başına bir berîd yani yarım günlük yola gidemeyeceği ifade buyurulmuştur. Üç gün rivaye¬tinden murad geceleriyle birlikte üç gün, üç gece rivayetinden murad da gündüzleriyle beraber üç gecedir.
Ulemânın beyanına göre rivayetlerdeki bu ihtilaflar soranlardan ve sorulan yerlerden neş’et etmiştir. Beyhaki “Sanki Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e kadının mahremsiz olarak üç gecelik yolu gidip gidemeyeceği sorulmuş da hayır cevabını vermiş; başka bir defa iki günlük yola, daha başka bir defa bir günlük yolu gidip gidemeyeceği sorulmuş, bunların hepsine hayır cevabını vermiştir. Berîd meselesi de öyledir. Şu halde herkes işittiğini rivayet etmiş demektir. Bir raviden muhtelif şe-killerde nakledilen rivayetleri de o ravi birkaç yerde işitmiş ve kimi öyle, kimi böyle rivayet etmiştir. Bunların hepsi sahihtir...” diyor.
Mahrem nikâhı ebediyyen haram olan demektir. Bazı rivayetlerde bu kelimenin yanında zûrahim de zikredilmiştir. Zûrahim, akraba de¬mektir. Zûrahim-i mahrem nikâhı haram olan akraba ve taallûkattır.
Ulemâ kudreti olan kadına haccın farz olduğu hususunda ittifak et¬mişlerdir. Kadının bu husustaki kudreti erkeğin kudreti gibidir. Yalnız mahrem meselesinde ihtilaf vardır. İmam-ı Azam’a göre ka¬dına hacc farz olmak için mahremi bulunması şarttır. Meğerki Mekke’ye üç konak mesafeden yakın olsun. Bu hususta hadis ulemâsından bir cemaat ile Ashab’ı Rey denilen Hanefi ulemâsı, Hasan-ı Basri ve İbrahim Nehaî, Sevrî ve A’meş de ona muvafakat etmişlerdir. Atâ’, Saîd b. Cübeyr, İbni Şirin, İmam Malik, Evzâi ve meş¬hur kavline göre Şafii kadının, sefer için mahremi bulunmasını de-ğil, emniyeti şart koşmuşlardır. Şafii ulemâsına göre emni¬yet koca, mahrem veya güvenilir kadınlarla sağlanır. Kadın ancak bu üç neviden biri ile haccedebilir. Güvenilir bir tek kadın bulmuş olsa onunla haccetmesi farz değildir. Lâkin caizdir. Şafiilerce sahih olan kavil budur. Yine Şâfiî1er’den bazılarına göre güvenilir bir¬kaç veya bir kadın bulursa hac etmesi lazım gelir. Bazen emniyet vasıtaları çok olur da kimseye muhtaç olmadan yalnız başına kafileyle birlikte gider ve emniyeti de sağlanır. Fakat Şafiilerce meşhur olan kavil birincisidir. Şafii ulemâsı kadının nafile hacc, ziya¬ret ve ticaret gibi farz olmayan seferleri hakkında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları bu gibi seferlere de itimatlı kadınlarla çıkabileceğini söylemiş ekserisi kocasız veya mahremsiz çıkamayacağına kâil olmuşlardır. Nevevî: “Sahih olan kavil de budur” diyor.
Kâdı İyaz’ın beyanına göre ulemâ, kadının hacla umreden başka seferlere mahremsiz çıkamayacağına ittifak etmişlerdir. Bundan yalnız dâr-ı harpten hicret edenler müstesnadır. –Dâr-ı harp küffar mem¬leketi demektir. – Müslüman kadını böyle bir yerden İslâm diyarına mahremsiz de hicret edebilir. Bununla öteki seferler arasındaki fark, ka¬dının dini ve nefsi hususunda emin olamadığı zaman küfür diyarında yaşamasının bil’ittifâk haram olmasıdır. Haccı geciktirmek bu manada değildir. Zira haccın imkân bulur bulmaz ifa edilmesi meselesi ulemâ arasında ihtilaflıdır. Bâcî: “Bence bu söylenenler genç kadın hak¬kındadır. Şehvete mahal olmayan ihtiyar kadın bütün seferlere dilediği şekilde kocasız ve mahremsiz olarak gidebilir.” demişse de Nevevî bu sözü beğenmemiş, kadının yaşlı da olsa şehvete mahal olduğunu, bu babda ulemânın (her düşene bir kapan bulunur.) dediklerini hatırlat¬mıştır.
Nevevî 631-676 Hanefilerin seferde namazların ikişer rekât kılınması için üç günlük yolu şart koşmalara hususunda bu hadisle istidlal ettiklerini söyledikten sonra: “Bu istidlal fasittir. Zira hadisler muhtelif şekillerde rivayet edilmişlerdir...” diyor. Gerçi rivayetler muh¬teliftir, fakat Hanefilerin istidlalleri fasit değildir. Bunu anla¬mak için onların Fıkıh kitaplarına müracaat kâfidir.
Atâ, Saîd b. Keysan ve Zahirîlerden bir taifeye göre kadının yalnız başına bir konaktan az mesafeye gitmesi caizdir. Bir konak veya daha fazla mesafeye mahremsiz gidemez. Delilleri “Kadın yanında kocası veya mahrem akrabası olmadıkça bir konaklık yere sefer edemez” hadisidir. Bu hadisi Beyhaki ile Tahavi Hz. Ebu Hüreyre’den, Ebu Bekre tarikiyle rivayet etmişlerdir.
Şabî, Tâvûs ve Zahirîlerden bazıları kadının yalnız başına uzak yakın hiç bir sefere çıkamayacağına kâil olmuşlardır. Bun¬ların delilleri de Tahavi’nin rivayet ettiği Ebu Hüreyre hadisidir. Mezkûr hadiste Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Kadın yanında mahremi olmadıkça sefere çıkamaz” buyurmuşlardır.
“Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den üç gün müddet kaydıyla rivayet olunan bütün eserler kadının mahremsiz olarak üç günlük yola gitmesinin haram kılındığında ittifak etmişlerdir. Üç günden az süren yolculuk hakkında ihtilaf vardır. Biz bu hususu ele aldık. Gördük ki mahremsiz üç günlük veya daha fazla sefere çıkmak bu eserlerin hepsiy¬le nehiy buyurulmuştur. Binâenaleyh bu bâbda seferi üç günle tahdid daha azını kadına, mahremsiz olarak mubah kılmak demektir. Eğer böy¬le olmasaydı Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in üç adedini zikret¬mesinde bir mana kalmaz, mutlak surette mahremsiz seferi nehiy bu¬yururdu.
Vakıa “Hz. Aişe’nin mahremsiz sefere çıktığı rivayet olunmuş. Bazıları bununla istidlal ederek kadına mahremsiz seferi tecviz etmiş¬lerse de bu zevatın Hz. Aişe hadisi ile istidlalleri doğru değildir. Aynî bunlara şu cevabı vermiştir: “Hz. Aişe ümmü’l-müminin olduğu için ona bütün Müslümanlar mahremdir. Kiminle sefer etse mahremiyle gitmiş demektir. Başka kadınlara nispetle Müslüman erkekleri bu hükümde değildir. Bu cevap Ebu Hanife tarafından verilmiştir.”
Tahâvî’nin rivayet ettiği İbni Abbas (Radıyallahü anh) hadisinde bir zatın Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e:
Zevcemle birlikte hacc etmek isledim. Fakat filân gaza için yazıl¬dım.” dediği; Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) de: “Sen zevcenle beraber hacc et” buyurduğu görülmektedir. Bu hadis kadının yalnız ba¬şına haccedemeyeceğine açık delildir. Zira kadının yalnız başına hacca gitmesi caiz olsa Resulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’o zata:
“Zevcenin sana ne ihtiyacı var. O Müslümanlarla birlikte hacca gider. Sen işine bak. Yazıldığın gazaya git” derdi.
Mahremden murad nikâhı ebediyyen haram olan kimselerdir.
Tembih: Zamanımızda Hanefi mezhebinden birçok kadınların hacca ve uzak yakın birçok yerlere kocasız ve mahremsiz gidip geldik¬leri görülmektedir. Hanefî mezhebine göre bunun caiz olmadığını kendilerine ayrıca hatırlatırız.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Dua ibadettir
عَنِ النُعْمَانَ بْنِ بَشِيرٍ, قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسَلَّم يَخْطُبُ يَقُولُ: " الدُّعاءُ هُوَ الْعِبَادَةُ,( وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ...) . (غافر:60) [رواه أحمد (١٨٤٥٩) وابو داود (١٤٧٩) والترمذي (٢٩٦٩) وابن ماجه (٣٨٢٨)]
183- Numan b. Bişr (radıyallahu anh)’den:
Pey¬gamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i hutbe okurken dinledim: “şüphesiz dua ibadettir” buyurdu Sonra:
“Rabbiniz buyurdu ki; Bana dua edin, size karşılığını vereyim…” (Mümin 60) ayetini okudu.1
---------------------------
1- Ahmet b. Hanbel 18459, Şuayip Arnavut: bu hadisin isnadı sahihtir der.
Ebu Davut 1479, Tikemizi 2969, İbni Mace 3828 Elbani: Bu hadis sahihtir der.
Bu hadisi; Tirmizi, Ebu Davud, Nesai, İbni Hibban, Hâkim ve Ahmed de rivayet etmişlerdir.
Hadisin zahirine göre ibadet ancak dua etmekten ibarettir. Âlim¬ler; ibadetin duaya inhisar ettirilmesi duanın önemini belirtmek için¬dir. Yani ibadet ismine en liyakatli ve en hakiki kulluk görevi dua¬dır. Çünkü Allahu Teâlâ’ya, tazarru ve niyazda bulunan bir kul, bütü¬nüyle Allah’a yönelir, başka varlıklardan tamamen yüz çevirir, bü¬tün ümidini O’na bağlar, O’ndan başka hiç bir şeyden korkmaz, kul¬luk görevini ifa eder. Allah’ın yüceliğini itiraf eder, verenin ve ala¬nın O olduğunu dile getirir ve her şeyin O’nun kudret ve dilemesine bağlı bulunduğunu içtenlikle ve samimiyetle ifade eder. Zaten yapı¬lan bütün ibadetlerin özü ve gerçek mahiyeti de budur. Resul-i Ek¬rem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in bu buyruktan sonra anılan aye¬ti okuması, dua etmenin Allah tarafından emredildiğini delillendirmek içindir. Şu halde dua bir ilâhi emrin yerine getirilmesidir. Bu itibarla dua etmek en azından müstehap bir ibadettir. Ayette geçen “İbadet” kelimesi bazı âlimlerce dua manasına yorumlanmıştır. Şu halde kibrinden ve gururundan dolayı dua etmeye tenezzül etmeyen bir kimse cehenneme girmeye müstahaktır.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 10/5-6.

Aranızda rakûb kime dersiniz
عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "مَا تَعُدُّونَ الرَّقُوبَ فِيكُمْ؟" قَالَ قُلْنَا: الَّذِي لَا يُولَدُ لَهُ، قَالَ: "لَيْسَ ذَاكَ بِالرَّقُوبِ وَلَكِنَّهُ الرَّجُلُ الَّذِي لَمْ يُقَدِّمْ مِنْ وَلَدِهِ شَيْئًا" قَالَ: "فَمَا تَعُدُّونَ الصُّرَعَةَ فِيكُمْ؟" قَالَ قُلْنَا: الَّذِي لَا يَصْرَعُهُ الرِّجَالُ، قَالَ: "لَيْسَ بِذَلِكَ، وَلَكِنَّهُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الْغَضَبِ" [رواه مسلم (٢٦٠٨) وأحمد (٢٣١٦٤)ِ ]
184- Abdullah b. Mesud (radıyallahu anh)’dan:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Aranızda rakûb kime dersiniz?” diye sordu. Biz: Çocuğu doğmayana! cevabını verdik.
“Rakûb bu değildir. Lakin rakûb çocuklarından hiç birini (kendinden önce) ahirete göndermeyendir.” buyurdu.
“Aranızda pehlivan kime dersiniz?” diye sordu. Bir:
Kendisini erkeklerin yenemediği kimseye! cevabını verdik. “O değildir. Lakin pehlivan kızgınlık anında kendini tutan kimsedir.” buyurdular.1
-----------------------------
1- Müslim 2608 Ahmet b. Hambel 23164
Rakûb: Esasen çocuğu yaşamayan manasına gelir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)
“Siz rakûbu çocukları ölen ve mahzun olan manasına alıyorsunuz. Ama rakûb bu değil, bilâkis kendi sağlığında çocuklarından hiç biri ölme¬yen ve evlat acısına katlanıp sevap kazanamayan kimsedir. Siz pehlivanı da kuvvetli kimseden ibaret biliyorsunuz. Hâlbuki şer’an pehlivan bu de¬ğil, kızdığı zaman kendini tutan kimsedir, övülecek faziletli pehlivan işte budur.” demek istemiştir.
Hadis-i şerif evladı ölüp de acısına katlanmanın ve sabretmenin fazi¬letine delildir. Yine bu hadis evlenmenin faziletine kâil olan Hanefîlerle bazı Şafiilerin mezheplerine zımnen delalet etmektedir.
Kızdığı zaman kendini tutmak, öfkesini belli etmemek de bu hadisin delalet ettiği hükümler cümlesindendir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

İfk hadisesi
عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: لَمَّا ذُكِرَ مِنْ شَأْنِي الَّذِي ذُكِرَ، وَمَا عَلِمْتُ بِهِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيَّ خَطِيبًا، فَتَشَهَّدَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قَالَ: أَمَّا بَعْدُ أَشِيرُوا عَلَيَّ فِي أُنَاسٍ أَبَنُوا أَهْلِي، وَايْمُ اللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي مِنْ سُوءٍ، وَأَبَنُوهُمْ بِمَنْ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ مِنْ سُوءٍ قَطُّ، وَلاَ يَدْخُلُ بَيْتِي قَطُّ إِلَّا وَأَنَا حَاضِرٌ، وَلاَ غِبْتُ فِي سَفَرٍ إِلَّا غَابَ مَعِي . [رواه البحاري (٤٤٧٩)والترمذي (٣١٨٠) وأحمد (٢٤٣٦٢)]
185- Aişe (radıyallahu anha)’dan, şöyle demiştir:
Hakkımda söylenenler söylendiği zaman benim bundan haberim yoktu. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kalkıp benim hakkımda bir hutbe vermişti. Bu hutbesinde Kelime-i şehadet getirmiş Allah’a gereği şekilde Hamd-ü sena ettikten sonra hutbesine şöyle devam etti: Şimdi ailemi itham eden bazı kimseler hakkında bana yol gösteriniz. Vallahi ben ailem hakkında hiçbir kötülük bilmiyorum ve olacağına da ihtimal vermiyorum. Bir kişiyi itham ettiler ki vallahi onun üzerinde de bir kötülük olacağına ihtimal vermiyorum. O kimse ben olmadan evime girmiş değildir. Hangi savaşa çıktımsa benimle beraber çıkmıştır.1
------------------------------
1- Müslim 2770, Buhari 4479,Tirmizi 3180, Elbani: Bu hadis sahihtir der. Ahmet b. Hanbel 24362 Şuayip Arnavut: Şeyhayn’in şartı üzere isnadı sahihtir der.
Müminlerin Annesi Hz. Aişe’ye İftira
Münafıklardan ifk olayına karışanlar Hz. Aişe’ye mahza yalan ve iftiradan İbaret bazı sözler söylemişler, bu, Allahu Teâlâ ve peygamberinin gayretine dokunmuş ve Allah Resulü’nün ırzını koruma ve Hz. Aişe’nin beraetine dair Allahu Teâlâ vahiy in-direrek: “Uydurulmuş bir yalanla gelenler, içinizden bir zümredir.” Onlar bir, iki kişi değildirler, bilakis bir topluluktur, buyurmuştur. Bu lanetin başında münafıkların başı olan Abdullah İbni Übeyy İbni Selül gelir. O haberi toplamış, taraftarları arasında yaymış ve nihayet Müslümanlardan bazısının zihnine girerek konuşmaya başlamışlar. Onlar¬dan bir kısmı da bunu mümkün olarak görmüş. İş, bu durumda yakla¬şık bir ay kalmış. Sonunda bu konuda Kur’an’dan ayetler nazil ol¬muştur. Bu olay sahih hadislerde anlatılmıştır.
İmam Ahmed der ki: Bize Abdürrezzak... Saîd İbni Müseyyeb, Urve İbni Zübeyr, Alkame İbni Vakkas ve Ubeydullah İbni Abdullah İbni Ukbe İbni Mesut’tan onlar da Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in eşi Aişe’den rivayet ettiler. Ki ifk olayına karışanlar onun hakkındaki sözlerini söyledikleri zaman, Allahu Teâlâ onun berî olduğunu Kur’an’da beyan buyurmuş¬tur. Bunların hepsi Hz. Aişe’den rivayetle hadisin bir bölümünü bana rivayet ettiler. Bazısı bu hadisi daha iyi ezberlemiş, daha güzel ve sa¬bit şekilde anlatmıştır. Ben onlardan her birerinden bana rivayet et¬miş oldukları hadisi ezberledim. Onların hadisleri birbirini doğrular du¬rumdadır. Naklederler ki Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in eşi Hz. Aişe şöyle an¬latmış: Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir sefere çıkmak istediğinde kadınları ara¬sında Kur’a çekerdi. Kur’ada kimin payı çıkarsa, Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) beraberinde onu çıkarırdı. Aişe şöyle anlatıyor: Çıktığı gazvelerden bi¬rinde aramızda Kur’a çekti. Kur’ada benim payım çıktı. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile beraber ben çıktım. Bu, hicap ayeti indikten sonra idi. Ben hevdecim içinde taşınır ve konak yerinde hevdec içinde indirilirdim. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) gazveyi bitirmiş, dönerken Medine’ye yaklaştık. Bir gece göç için (yola çıkmak için) seslenildi. Yola çıkma haberi verildi¬ğinde ben abdest bozmak üzere kalktım, yürüdüm, orduyu geçtim. İşi¬mi bitirince binitime yöneldim ve göğsümü yokladım bir de gördüm ki Zafar boncuğundan olan gerdanlığım kopmuş. Döndüm ve gerdan¬lığımı aradım. Gerdanlığı aramam beni oyaladı. Beni göçürenler gel¬mişler, hevdecimi yüklemişler ve binmiş olduğum devemi yürütüp git¬mişler. Benim içinde olduğumu sanıyorlarmış. Kadınlar o zamanda ha¬fif idiler. Ağırlıkları yoktu ve et de tutmazlardı. Zira onlar çok az ye¬mek yerlerdi. Dolayısıyla kavim hevdeci kaldırıp yüklediklerinde onun ağırlığı hususunda şüpheye düşmemişler, garipsememişler. Zaten ben yaşı küçük bir kız idim. Deveyi kaldırmışlar ve yürümüşler. Ordu yola koyulduktan sonra ben gerdanlığımı buldum. Konak yerlerine geldim ve gördüm ki orada (kimse kalmamış) ne çağıran ne de cevap veren yok. Daha önce bulunduğum yere yöneldim ve kavmim benim yoklu-ğumu fark edip bana döneceklerini sandım. Yerimde otururken gözle¬rim bana galebe çaldı ve uyudum. Safvan İbni el-Muattal es-Sülemi ez-Zekvani {Safvân ibn Muattal, Sülemli’dir, Zekvan’da ikamet etmiştir. Ebu Amr künye¬si ile meşhurdur. Kıdemli ve faziletli sahabedendir. Birçok gazvelerde hazır bu¬lunmuştur. On yedinci hicret yılında Ermenistan fethinde şehit olmuştur.} ordunun arkasını gözetliyor imiş. (Ordunun ardçılığını ya¬pıyormuş) . Gece yansından sonra yola çıkmış ve sabahleyin benim bu-lunduğum yere ulaşmış. Uyuyan bir insan karaltısı görmüş, bana gel¬miş ve beni gördüğünde tanımış. Benim üzerime hicap (örtü) konul¬madan önce (hicap ayetinin nüzulünden önce) beni görmüş imiş. Beni tanıdığı zaman İnnâ Lillâhi ve innâ İleyhi Râciûn demesiyle uyandım, cilbâbım ile yüzümü örttüm. Allah’a yemin olsun ki benimle bir kelime konuşmadı ve İnnâ Lillâhi ve İnnâ ileyhi Râciûn demesinden başka on¬dan bir kelime bile işitmedim. Nihayet binitini ıhtırdı, ayağına bastı ve ben de onun binitine bindim. Üzerinde benim olduğum biniti çekerek gitti ve nihayet öğle sıralarında konaklamış olan orduya yetiştik. Be¬nim durumum hakkında helak olanlar helak olmuştur. Onların elebaşılar Abdullah İbni Übeyy İbni Selül idi. Medine’ye geldim ve Medine’ye gelişimizde bir ay hastalandım. İnsanlar ifk ehlinin sözleri hakkında tahlillerde bulunuyorlarmış ve ben bunlardan hiç birini hissetmemiş¬tim. Izdırablar içerisinde iken beni şüphelendiren; hastalandığım za¬man daha önce Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ den görmüş olduğum yumuşaklık ve iyiliği görmemiş olmamdı. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) yanımıza giriyor Selâm veriyor, sonra da (adımı anmadan): “Hastanız nasıl?” diyor, sonra da ayrılıp gidiyordu. İşte bu hâl beni işkillendirip üzüyordu ama bir kötülük sezmiyordum. Nihayet bir gün nekahet devresinden çıktım. Helalarımız yapılmazdan önce Ümmü Mistah da benimle beraber çı¬kardı. Biz sadece geceden geceye (ihtiyaç gidermek için) çıkardık. Bu, evlerimizin yakınında helalar edinmemizden öncedir. Biz Arapların ilk âdetleri ve durumları evlerimizden uzakta abdest bozma şeklindeydi. Evlerimizde hela edinmek bize eziyet verirdi. Ben ve Ümmü Mistah çıktık, (ihtiyaç gidermek üzere) gittik. Ümmü Mistah, Ebu Ruhm İbni Muttalib İbni Abdi Menaf’ın kızıdır. Annesi Sahr İbni Amir’in kızıdır ve Ebubekir es-Sıddık’ın teyzesidir. Mistah İbni Üsase İbni Abbâd ibni Mut¬talib de Ümmü Mistah’ın oğludur. İşimizi bitirdikten sonra ben ve Ebu Ruhm’un kızı eve doğru yöneldik. Ümmü Mistah’ın ayağı, üzerindeki örtüye takıldı da: Kahrolasıca Mistah, dedi. Ben ona: Ne kötü söyledin. Bedirde bulunmuş bir adama sövdün, dedim. Ey kızcağızım, onun ne söylediğini işitmedin mi? dedi. Ben: Ne söyledi? diye sordum. Bana ifk ehlinin sözlerini haber verdi. Hastalığım kat kat arttı.
Evime döndüğüm zaman Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) yanıma girip selâm verdi, sonra: Nasılsınız? diye sordu. Ben: Ana babama gitmeme izin ve¬rir misin? dedim. Haber hakkında kesin bilgiyi ana babamdan almak istiyordum. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bana izin verdi de, ana babama geldim ve anneme: Anneciğim, insanlar ne konuşuyorlar? diye sordum. Kızca¬ğızım, meseleyi kendi kendine büyütme. Hangi güzel kadın kendisini seven bir kocanın yanında olsa, onun da kumaları bulunsa onun hak¬kında çok söz söylememeleri hemen hemen hiç olmaz, dedi. Ben: Suphanallah, insanlar bunu mu konuşuyorlar? dedim. O gece sabaha kadar ağladım. Gözyaşlarım hiç dinmedi ve asla uyumadım. Ağlayarak sa¬bahladım. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) vahiy gecikince ailesinden ayrılma ko¬nusunda istişare etmek üzere Ali ve Üsame İbni Zeyd’i çağırdı. Üsame İbn Zeyd Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ne ailesinin suçsuz olduğunu bildiğini söy¬ledi. Onlara karşı olan sevgisini bildiğine işaret etti. Ey Allah’ın elçisi, onlar senin ailendir. Biz hayırdan başka bir şey bilmiyoruz, dedi. Ali İbni Ebu Talib ise: Allah senin üzerine (bu işi, evlenme ve boşanma işi¬ni) daraltmamıştır. Onun dışında kadınlar çoktur. Eğer cariyesine soracak olursan sana doğru haberi verir, dedi. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Berîre’yi çağırıp; Ey Berîre, Aişe’den seni şüphelendirecek bir şey gördün mü buyurdu. Berîre ona: Seni hak ile gönderen Allah’a yemin ederim ki, yaşı küçük bir kız olmasından başka onu ayıplayabileceğim hiç bir durumunu görmedim. Ailesinin hamuru başında uyur da bir oğlak ge¬lip hamuru yer (haberi bile olmaz), dedi. {Berîre’nin bu samimi ve safça şehadetini Taberani şu tafsil ile rivayet etmiştir: Berîre: Ben Aişe’nin hizmetinde bulunduğum zamanlarda kusur sayılacak bir hareketini görmedim. Yalnız ben bir kere hamur yoğurmuştum. Kendisine şu hamuru gözetle de ben bunu pişirmek için ateş yakayım, dedim. Ben gittim, sonra Aişe gaflet etmiş, besi koyunu gelip hamuru yemişti, demiştir.}
Allah Resulü, (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kalktı ve Abdullah İbni Übeyy ibni Selül’un mazur görülmesini istedi. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minberden şöyle dedi: Ey Müslümanlar topluluğu, ailem hakkında eziyeti bana ulaşmış olan bir adamın bu kötü işine karşı¬lık verdiğimde beni kim mazur görecek? Allah’a yemin olsun ki ailem hakkında hayırdan başka hiç bir şey bilmiyorum. Öyle bir adamı zik¬redip andılar ki onun hakkında da hayırdan başka hiç bir şey bilmi¬yorum. Ailemin yanına ancak benimle beraber girerdi. Sa’d İbni Muaz el-Ensari kalktı {Sa’d İbni Muaz, Evs kabilesinin büyüğüdür. Evsler de Neccar oğullarındandır. Sa’d, hicretten evvel Mus’ab İbni Ümeyr Medine’ye geldiği zaman Müslüman olmuş kıdemli sahabelerdendir. Bedir ve Uhud gazalarında bulunmuş, Hendek harbinde aldığı bir ok yarası sebebiyle bir müddet sonra kan kaybından şehit olmuştur. Resulüllah’a karşı bu konuşmayı yapan sahabenin bir başkası veya Üseyd ibn Hudayr olduğu hakkında da rivayetler vardır...} ve: Ey Allah’ın elçisi, ben seni ondan kurtarırım. Eğer Evs (Kabilesi)’nden ise boynunu vururuz. Eğer kardeşlerimiz Hazrec’den ise bize emredersin, emrini yerine getiririz, dedi. Hazrec’in, reisi olan Sa’d İbni Übade kalktı. {Sa’d İbni Übade, Akabe Bey’atı’nda bulunmuş ilk sahabilerdendir. Gazvelerde Hazrec kabilesinin sancağını taşırdı. Hz. Aişe’nin şehadeti veçhile bu hâdise¬den evvel iyi bir kimse idi. Fakat Cahiliyet devrinden beri Araplar arasında ka¬bile gayreti hüküm sürdüğünden, Sa’d ibni Übade de Hazrecliler’i ve bu arada İbni Ubeyy gibi azgın bir münafık müdafaa edeyim derken haktan sapıyordu. Dikkate değer ki, bu İbni Übade, Peygamber’in vefatı üzerine Ebu Bekr’e bey’at etmekten çekinerek Şam tarafına gitmiş ve on beşinci hicret yılında Haran’da vefat etmiştir.}. O Salih bir kişi idi. Fakat kabilecilik hamiyeti onu (bilgisizce bir davranışa) itmişti. Sa’d İbni Muaz’a: Allah’a yemin olsun ki onu öldürmezsin ve öldürmeye de gücün yetmez, dedi, Sa’d İbni Muaz’ın amcası oğlu olan Üseyd İbni Hudayr kalktı { Üseyd İbni Hudayr, Akabe Bey’atı’nda bulunmuş kıdemli sahabelerdendir. Bedir ve sonraki gazvelerin hepsine katılmıştır. Hz. Ömer’in halifeliği zamanında yir¬minci hicret yılında Medine’de vefat etmiş, namazını Ömer kıldırmıştır. Tabutu Bakî’ kabristanına götürülürken bizzat Halife de tabutun bir kolunu omuzla-mak suretiyle ihtiram etmiştir.} Sa’d İbni Übade’ye: Yalan söyledin, Allah’a yemin olsun ki onu öldürürüz. Sen münafıksın ve münafıkları koruyorsun, dedi. Evs ve Hazrec kabi¬leleri ayaklandılar ve vuruşmaya kalktılar. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minber¬de dikiliyordu. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) onları sakinleştirmeye devam etti de sonunda sustular, Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) de sustu. Hz, Aişe devamla şöyle anlatır: O gün ağladım, gözyaşlarını dinmedi ve hiç uyumadım. Ana babam, ağlamanın ciğerimi parçalayacağını sanıyorlardı. Ebeveynim benim yanımda oturur ve ben ağlarken Ensar’dan bir kadın yanıma girmek için izin istedi. Ona izin verdim. Benimle beraber oturup ağladı. Biz bu halde iken birden Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) çıkageldi, içeri girdi, se¬lam verdi, sonra oturdu. Bu söylenenler söylendiğinden beri yanımda oturmamıştı. Bir ay geçmiş ve benim durumum hakkında ona vahiy gelmemişti. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) oturduğu zaman şehadet getirdi, sonra: Ey Aişe, senden bana şöyle şöyle (bir haber) ulaştı. Eğer sen suçsuz isen Allah seni berî kılacaktır. (Suçsuzluğunu beyan edecektir) eğer bir günah işlemişsen Allah’a istiğfarda bulun, sonra ona tevbe et. Mu-hakkak kul bir günahı itiraf eder, sonra tevbe ederse; Allah onun tevbesini kabul eder, buyurdu. Aişe şöyle anlatıyor: Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) konuşmasını bitirdiğinde gözyaşlarım dindi, o kadar ki ondan bir damla bile hissetmiyor¬dum. Babama: Benim, yerime Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ne cevap ver, dedim. Allah’a yemin olsun ki Allah Resulü’ne ne söyleyeceğimi bilmiyorum, dedi. Anneme: Benim yerime Allah Resulü'ne cevab ver, dedim. O da: Allah’a yemin olsun ki Allah Resulü’ne ne söyleyeceğimi bilmiyorum, dedi. Ben: Ben yaşı küçük bir kızım. Kur’an’dan çok şey ezberledim. Al¬lah’a yemin ederim ki bildiğim kadarıyla siz bu sözleri işittiniz. Sizin içi¬nize yerleşti ve bunları doğruladınız. Ben suçsuz olduğumu size söylemiş olsam —ki Allah biliyor ben muhakkak suçsuzum— siz; beni bu hususta doğrulamayacaksınız. Size bir işi itiraf etmiş olsam —Allah biliyor ki ben bu işten uzağım— beni doğrulayacaksınız. Allah’a yemin olsun ki benim ve sizin durumunuza Yusuf’un babasının: “Fe sabrun cemilen. Vallâhul-mustaânu alâ mâ tasıfûn = Artık bana (düşen) gü¬zel bir sabırdır. Sizin şu söylemekte olduklarınıza karşı yardımına sığınılacak, ancak Allah’tır” (Yusuf:18) demesinden başka misal bulamıyorum, dedim. Sonra döndüm ve yatağıma yattım. O zaman da vallahi benim mutlaka suçsuz olduğumu biliyordum ve yine biliyordum ki Allah benim suç¬suzluğumu mutlaka beyan edecektir. Fakat benim durumum hakkında Kur’an’da okunan bir vahiy indireceğini de sanmıyordum. Kendimce benim durumum, Allah’ın Kur’an’da okunacak bir emir indirmeyeceği kadar küçüktü. Fakat Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’nün uykusunda bir rüya gö¬receğini ve bu rüyası ile Allah’ın beni temize çıkaracağını umuyordum. Allah’a yemin olsun ki Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) oturduğu yerden ayrılmadı, ev halkından hiç kimse dışarı çıkmadı ki Allahu Teâlâ peygamberine va¬hiy indirdi. Vahiy sırasında onu kaplayan bir sıkıntı onu yakaladı. Üze¬rine indirilen sözlerin ağırlığı o kadar fazla olurdu ki kış gününde bile sıkıntıdan inci taneleri gibi ter dökerdi. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’nün ken¬disinden bu durum açıldığında gülümseyerek söylediği ilk kelime: Ey Aişe müjdeler olsun; Allah seni temize çıkardı, oldu. Annem bana: Kalk, ona git, dedi. Ben: Allah’a yemin olsun ki, ona kalkıp gitmem, Allah’tan başkasına da hamdetmem. Benim suçsuzluğuma dair vahiy indiren Allah’tır, dedim. Allahu Teâlâ: “Uydurulmuş bir yalanla gelenler içinizden bir zümredir...” ayetinden başlayarak on ayet indirdi. (en-Nur: 11-21). Bu ayetleri benim suçsuzluğumu beyan için Allah indirmiştir. Ebu Bekir (radıyallahu anh), akrabalığı ve fakirliği yüzünden Mistah’a infakta bulunurdu. Aişe hak¬kında söylediklerinden sonra: Allah’a yemin olsun ki asla ona hiç bir şeyle infakta bulunmayacağım, dedi. Bunun üzerine Allah Teâlâ: Allah’ın sizi bağışlamasını sevmez misiniz.” kısmına kadar “Sizden fazi¬letli ve varlıklı olanlar; yakınlarına, düşkünlere ve Allah yolunda hic¬ret edenlere vermekte kusur etmesinler.” (Nur, 22) ayetini indirdi de Ebu Bekir: Allah’a yemin olsun ki Allah’ın beni bağışlaması benim için en sevimlidir, dedi ve daha önce infak etmekte olduğu gibi Mistah’a infak etmeye başladı. Bundan asla vazgeçmeyeceğim, dedi.
Hz. Aişe der ki. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) benim durumumu Hz. Peygam¬ber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in hanımı Zeyneb Binti Cahş’a sormuş da: Ey Zeyneb, ne biliyorsun (veya ne gördün)? demiş. Zeyneb: Ey Allah’ın elçisi, kulağı¬mı ve gözümü korurum. Allah’a yemin olsun ki hayırdan başka bir şey bilmiyorum, demiş. Aişe şöyle diyor: “Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in hanım¬larından beni yücelten bir tek o olmuş ve Allah Teâlâ onu takva ile ko¬rumuş. Kız kardeşi Hamme Binti Cahş ise onunla mücadele etmeye baş¬lamış da helak olanlar içinde o da helak olmuş. İbni Şihab der ki: Bu zümrenin durumu hakkında bize ulaşan haber bundan, ibarettir. Hadisi Buharı ve Müslim Sahihlerinde Zührî’den rivayetle tahriç etmiş¬lerdir, İbni İshak da Zührî’den aynı şekilde rivayet eder ve der ki: Bana Yahya İbni Abbâd İbni Abdullah İbni Zübeyr babasından, o da Aişe’den; Abdullah İbni Ebu Bekr İbni Muhammed İbni Amr İbni Hazm el-Ensarî, Amre’den, o da Hz. Aişe’den biraz önce geçene benzer şekilde rivayet ettiler. En doğrusunu Allah bilir.
Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları: 11/5791-5804
Hz. Aişe hakkında kötü söze daldıklarında ve ifk olayı araların¬da zikrolunduğunda Allahu Teâlâ’nın müminleri tedip etmesi, edepli yolu onlara öğretmesidir. Buyurur ki: Müminlerin annesine yapılan is¬nadı işittiğiniz vakit mümin erkeklerle mümin kadınların kendilikle¬rinden hüsn-ü zanda bulunmaları, bu sözü kendilerine kıyas etmeleri gerekmez miydi? Eğer bu söz onlara yaraşmıyor ise müminlerin anne¬si evleviyetle ondan uzak olmalı değil miydi?
Bu ayetin Ebu Eyyub Halid İbni Zeyd el-Ensarî ve hanımı (radıyallahu anhüma) hakkında nazil olduğu da söylenir. Nitekim İmam Muhammed İbni İshak İbni Yesar babasından, o da Neccar oğulları erkeklerinden birisin¬den rivayet ediyor ki Ebu Eyyub Halid İbni Zeyd’in hanımı Ümmü Eyyub ona: Ey Ebu Eyyub, insanların Aişe (radıyallahu anha) hakkında söylediklerini işitmez misin? diye sormuş, o: Evet, bu yalandır. Ey Ümmü Eyyub sen bunu yapar mıydın? demiş. Ümmü Eyyub: Hayır, Allah’a yemin olsun ki yapmazdım, diye cevab vermiş. Ebu Eyyub da: Allah’a yemin olsun ki Aişe senden daha hayırlıdır, demiş. Allah Teâlâ (ifk olayı hakkında Kur’an’dan ayetler) indirdiğinde ifk hâdisesine dalanları zikrederek: “Uydurulmuş bir yalanla gelenler içinizden bir zümredir.” buyurmuş. Bunlar Hassan ve onun söylenen sözleri söyleyen arkadaşlarıdır. Sonra Ebu Eyyub ve hanımının söylediği gibi: “Onu işittiğiniz vakit mümin erkeklerle mümin kadınların hüsn-ü zanda bulunmaları lazım değil miydi...?” buyurmuştur.
Muhammed İbni Ömer el-Vâkıdî der ki: Bana İbni Ebu Habibe... Ebu Eyyub’un kölesi Eilah’dan rivayet etti ki Ümmü Eyyub, Ebu Eyyub’a: insanların Aişe hakkında söylediklerini işitmez misin? demiş, o: Evet işitiyorum. Bu yalandır. Ey Ümmü Eyyub, sen bunu yapar mıydın? demiş. O da: Allah’a yemin olsun ki hayır, diye cevab vermiş. Ebu Eyyub: Allah’a yemin olsun ki Aişe seriden daha hayırlıdır, demiş. Kur’¬an’dan (ifk olayı ile ilgili ayetler) indiği zaman Allahu Teâlâ ifk olayı¬na karışanları zikredip peşinden de Ümmü Byyub’a bazı sözler söyledi¬ği zaman Ebu Eyyub’u kasdederek: “Onu işittiğiniz vakit mümin erkek¬lerle, mümin kadınların kendiliklerinden hüsn-ü zannda bulunup: Bu, apaçık bir iftiradır, demeleri gerekmez miydi?” buyurmuştur. Bu söz¬leri söyleyenin Übeyy ibn Kâ’b olduğu da söylenir.
“Mümin erkeklerle, mümin kadınların (hüsn-ü zannda bulunma¬ları, müminlerin annesinin hüsn-ü zanna ehil ve layık olduğunu bilerek) hüsn-ü zannda bulunmaları gerekmez miydi?” Bu, onların içleri (gönül¬leri) ile ilgilidir. Dilleri ile de: “Bu, (müminlerin annesine) apaçık bir iftiradır, demeleri gerekmez miydi?” Meydana gelen olay, şüphe celb edecek bir olay değildir. Zira müminlerin annesi Safvân İbni Muattal’ın biniti üzerinde açıkça, öğle vakti, bütün ordunun gözleri önün¬de, Allah Resulü de aralarında iken gelmiştir. Şayet durumda bir şüp¬he olaydı bu açıkça olmaz, herkesin gözü önünde gelmezlerdi. Bilakis onların gelmeleri —şayet takdir buyurulmuş olsaydı— gizlice olurdu. Böylece meydana çıkıyor ki ifk olayına dalıp bunları konuşanların söy¬ledikleri ve müminlerin annesine isnat ettikleri mahza yalandır, ahmakça, günahkârca bir hayâsızlıktır, kazanmayacak bir alış verişe gir¬mektir.
Allahu Teâlâ buyurur ki: “Söylediklerine karşı getirdikleri haberin doğruluğuna şehadet edecek dört şahit getirmeleri gerekmez miydi? Mademki onlar şahitleri getiremediler, öyleyse Allah katında, Allah’ın hükmünde yalancıların, günahkârların ta kendileridirler.»
Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları: 11/5804-5805
{Buhari bu hadisi uzun ve kısa metinlerle Salih’inin birçok yerlerinde getirmiş¬tir: Bir metin Şehadetler Kitabı’nda da geçmiştir. Müslim de Tevbe Kitabı’nda Uzun bir metin ile İfâde edilmiştir. bu mühim hadisten pekçok hükümler ve faideler çıkarılmıştır.} Metin söyledir:
Peygamber (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in zevcesi Aişe şöyle demiş: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Bir sefere çıkmak istediği vakit kadınlarının arasında kur’a çekerdi. Kur'a kime düşerse, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) onunla birlikte sefere çıkardı.
Aişe şöyle demiş: Yapacağı bir gaza için aramızda kur’a çekti de, o gazada kur’a bana isabet etti. Ben de Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile birlikte çıktım. Bu iş tesettür ayeti indirildikten sonra oldu. Ben hevdecimin içinde (deveye) bindiriliyor, gideceğimiz yere onun içinde indi¬riliyordum. Nihayet Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) gazasını bitirip geri döndüğü ve Medine’ye yaklaştığımız zaman bir gece yürüyüşü bildir¬di. Yürüyüşü bildirdikleri vakit ben hemen kalktım; yürüdüm, hattâ or-duyu geçtim. Hacetimi gördüğümde eşyanın yanına yöneldim. Göğsüme dokundum, bir de baktım ki, Zafar boncuğundan yapılan gerdanlığım kopmuş. Derhal dönerek gerdanlığımı aradım. Onu aramak beni alıkoydu Benim hevdecimi yükleyen cemaat hevdecimi yüklemiş ve gitmişler. Onu benim bindiğim deveme yüklemişler. Benim de içinde olduğumu zannetmişler.
Aişe demiş ki: O zaman kadınlar hafif İdiler. Şişmanlamamışlar, kendilerini et kaplamamışti. Yiyecek namına ancak bir parça bir şey yiyorlardı. Cemaat hevdeci deveye yükler ve kaldırırken ağırlığını yadırgamamışlar. Ben küçük yaşta bir kız idim. Deveyi sürerek yürümüşler. Ben gerdanlığımı ordu gittikten sonra buldum. Bir de bulundukları yere geldim ki, orada ne çağıran var, ne cevab veren. Bulunduğum yerime vardım. Zannettim ki, cemaat beni arayacak ve yanıma dönecekler. Yerimd otururken uykum geldi. Ve uyuya kalmışım. Safvan b. Muattal Es-Sülemi sonraları Zekvani ordunun arkasında mola vermişti. Gecenin sonunda yol çıkmış, benim bulunduğum yerde sabahlamış ve uyuyan bir insan karartısı görmüş. Hemen yanıma gelmiş ve beni gördüğü vakit tanımış, hakikaten bana tesettür farz kılınmazdan önce beni görüyordu. Beni tanıdığı vakit onun istircaiyle uyandım. Ve hemen çarşafımla yüzümü örttüm Vallahi benimle bir kelime konuşmadı. İstircaından başka ondan bir kelime işitmedim. Devesini çöktürdü; Ön ayağına bastı, ben de deveye bindim. Ve devemi yederek yola koyuldu. Nihayet orduya öğlen zamanı sıcak bastığında konakladıktan sonra yetiştik. Artık benim hakkımda helak olan helak olmuştu. Bu işin büyük kısmını Abdullah b. Übey b. Selul üzrine almıştı. Müteakiben Medine’ye geldik. Medine’ye geldiğimiz vakit ben bir ay hasta oldum. Halk iftiracıların sözlerini dile doluyorlarmış Ben bundan bir şey hissetmiyordum. Ama hastalığım esnasında Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den eskiden rahatsızlandığımda gördüğüm lütfu görememek beni şüphelendiriyordu. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) sadece içeriye girer, selâm verir, sonra:
“Nasılsınız?” derdi. Bu da beni şüphelendirirdi. Ama bir kötülük his¬setmezdim. Nihayet iyileştikten sonra dışarı çıktım. Benimle beraber Ümmü Mistah da Menasî tarafına doğru çıktı. Bu yer bizim helâmızdı. Yal¬nız geceden geceye çıkardık. Bu hâdise helaları evlerimize yakın yapma¬mızdan önce idi. Ayakyolu hususunda âdetimiz ilk Arabların âdeti idi. Helaları evlerimizin yanına yapmaktan eziyet duyardık. Ben ve Ümmü Mistah yürüdük. Bu kadın Ebu Ruhm b. Muttalib b. Abdi Menaf’ın kızı¬dır. Annesi de Sahr b. Âmir’in kızı Ebu Bekri Sıddık’ın teyzesidir, Ümmü Mistah’ın oğlu Mistah b. Üsase b. Abbâd b. Muttalib'dir. Sonra ben ve Binti Ebu Ruhm hacetimizi gördükten sonra, benim evime doğru yönel¬dik. Derken Ümmü Mistah çarşafına bastı ve: Mistah belasını bulsun! dedi. Ben kendisine: Ne fena söyledin! Bedr’de bulunmuş bir adama sövüyor musun? dedim. Be kadın, sen onun ne söylediğini işitmedin mi? dedi. Ne söylemiş? dedim. Bunun üzerine bana iftiracıların söyledikle¬rini haber verdi. Ve hastalığım kat kat arttı. Evime döndüğüm vakit ya¬nıma Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) girdi ve selam verdi. Sonra: “Nasılsınız?” diye sordu. Bana ebeveynimin yanına gitmeye izin verir misin? dedim, o an¬da ben haberi onlardan iyice anlamak istiyordum. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bana izin verdi. Ben de ebeveynimin yanma gittim. Ve anneme: Ey anneciğim! Âlem ne konuşuyor? dedim. Annem: Ey kızcağızım, sakin ol! Vallahi pek az güzel kadın vardır ki, ken¬disini seven bir adamla evli olsun, ortakları da bulunsun da, onun aley¬hinde çok lâf etmesinler, dedi. Sübhanallah! Hakikaten halk bunu söylediler mi? dedim. Artık o gece ağladım. Gözümün yaşı dinmeden ve gözüme uyku girmeden sabah¬ladım. Sonra (yine) ağlayarak sabahladım. Vahyin arası kesildiği zaman Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ailesinden ayrılmak husufunda isti¬şarede bulunmak üzere Ali b. Ebi Tâlib ile Üsame b. Zeyd’i çağırdı. Üsame b. Zeyd, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e ailesinin beraetini bil¬diğini ve onlara karşı beslediği sevgiye işaret ederek:
Ya Resulallah! Onlar senin ailendir. Biz hayrdan başka bir şey bilmiyoruz, dedi. Ali b. Ebi Talib’e gelince o: Allah senin başını dara sokmaz, ondan başka kadınlar çoktur. Cariyeye sorarsan sana doğruyu söyler, dedi. Bunun üzerine Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Berîre’yi çağırarak: “Ey Berîre! Aişe’den seni şüpheye düşürecek bir şey gördün mü?”: diye sordu. Berîre ona: Seni hakla gönderen Allah’a yemin ederim ki, ondan kendisini ayıplayacağım hiç bir şey görmedim. Şu kadar var ki, o genç yaşta bir tazedir. Ailesine yoğurduğu hamur üzerinde uyur da, koyun gelip o ha¬muru yer, dedi. Bunun üzerine Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kal¬karak minber üzerine çıktı ve Abdullah b. Übey b. Selül’den Özür almak istedi. Aişe demiş ki: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minberde iken şunu söyledi:
“Ey Müslümanlar cemaati! Ehl-i Beytim hakkında ezası son dereceyi bulan bir adamdan benim özrümü kim alacak? Vallahi ben ailem hakkın¬da hayrdan başka bir şey bilmem. Öyle bir adamı zik¬redip andılar ki onun hakkında da hayırdan başka hiç bir şey bilmi¬yorum. Ailemin yanına ancak benimle beraber girerdi.” Bunun üzerine Sa’d b. Muaz El-Ensarî ayağa kalkarak:
Senin Özrünü ondan ben alırım ya Resulallah! Şayet Evs kabilesindense boynunu vururuz kardeşlerimiz Hazrec’den ise emir buyurursun, biz de senin emrini yaparız, dedi. Müteakiben Sa'd b. Ubade kalktı. Bu zat Hairec kabilesinin reisi ve iyi bir adam idi. Lakin hamiyyet kendisini cahilleştirmişti. Sa’d b. Muaz’a:
Hata ettin! Allah’a yemin ederim ki, onu Öldüremezsin, öldürmeye kadir de değilsin! dedi. Arkasından Üseyd b, Hudayr kalktı. Bu zat Sa’d b. Muaz’ın amcası oğluydu. Sa’d b. Übade’ye:
— Hata ettin! Allah’a yemin ederim ki, onu mutlaka öldürürüz. Sen gerçekten münafıksın. Münafıklar namına mücadele ediyorsun, dedi. Ve iki kabile (yani) Evs ve Hazrec ayaklandılar. Hatta çarpışmaya niyetlen¬diler. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ise minberin üzerinde ayakta duruyordu. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Seslem) onları yatıştırmaya de¬vam etti. Nihayet sustular. O da sustu. Aişe demiş ki: Ben o gün ağladım. Gözyaşım dinmiyor, gözüme uyku girmiyordu. Sonra ertesi gece de ağ¬ladım. Gözyaşım dinmiyor, gözüme uyku girmiyordu. Annem, babam bu ağlamak ciğerimi parçalayacak sanıyorlardı. Onlar benim yanımda oturu¬yor, ben de ağlıyorken ensardan bir kadın yanıma girmek için izin istedi Kendisine izin verdim. Kadın oturup ağlamaya başladı. Biz bu minva üzere iken yanımıza Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) girdi. Ve selam verdi. Sonra oturdu. Hakkımda söylenenler söyleneli beri benim yanıma; oturmamıştı. Bir ay beklemiş, benim hakkımda kendisine hiç bir şey vah yedilmemişti. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) oturduğu vakit teşehhüd getirdi. Sonra şunu söyledi:
“Bundan sonra! Ey Aişe hal şu ki, senden bana şöyle şöyle sözler geldi. Eğer suçsuzsan Allah seni beraet ettirecektir. Şayet bir günah işledinse Allah’a istiğfar et! Ona tevbe eyle! Çünkü kul bir günahı itiraf eder de sonra tevbekâr olursa, Allah onun tevbesini kabul eder.” Aişe demiş ki: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) sözünü bitirince gözyaşım din¬di. Hatta ondan bir damla hissetmez oldum. Babama:
Benim namıma Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), söyledik¬leri hakkında cevab ver! dedim. Babam:
Vallahi Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e ne söyleyeceğimi bilmiyorum, dedi. (Bu sefer) Anneme:
Benini namıma Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e cevab ver!
dedim, O da:
Vallahi Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e ne söyleyeceğimi bilmiyorum, dedi. Bunun üzerine ben genç yaşta bir taze olduğum ve Kur’an’dan çok şey bilmediğim halde:
Vallahi ben iyi anladım ki, siz bu söyleneni işitmişsiniz. Hatta kalelerinize yerleşmiş. Ve ona inanmışsınız. Size ben suçsuzum desem — ki. Allah suçsuz olduğumu bilir— bu hususta bana inanmazsınız. Size bir şey itiraf etsem —ki, Allah suçsuz olduğumu bilir— beni tasdik eder¬siniz. Vallahi ben kendimle size verecek misal bulamıyorum. Ancak Yu¬suf’un babasının dediği gibi benim işim güzel sabırdan ibarettir. Sizin söy-ledikleriniz üzerine yardım dilenecek (zat) Allah’tır, dedim.
Aişe şöyle demiş: Sonra yan dönerek döşeğime yattım. Hâlbuki ben vallahi o anda suçsuz olduğumu ve Allah’ın beni beraet ettireceğini bili¬yordum. Lâkin vallahi hakkımda okunan vahy (Kur’an) indirileceğini zannetmiyordum. Benim halim kendimce Allah (Azze ve Celle)’nin hakkım¬da okunan bir şeyle konuşmasından daha aşağı idi. Lâkin Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın uykuda rüya göreceğini; o rüya ile Allah’ın beni berat ettireceğini umuyordum. Vallahi Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) meclisinden ayrılmış; ev halkından hiç bir kimse dışarı çık¬mamıştı ki. Allah (Azze ve Celle) Peygamberi (Sallallahü Aleyhi ve sellem)’e vahy indirdi. Kendisini vahy anında basan şiddet yine bastı. Üzerine in¬dirilen kelamın ağırlığından soğuk günde (alnından) inciler gibi ter dökülüyordu. Resulüllah (Sallallahü Alevhi ve Sellem) vahy hâli açıldığı vakit kendisi gülüyordu. Konuştuğu ilk söz şu oldu: “Müjde ya Aişe! Allah seni beraat ettirdi.” Bunun üzerine annem bana:
Kalk, onun yanına git, dedi. Ben: Vallahi onun yanına kalkıp gidemem. Allah’tan başka kimseye de hamdedemem! Benim beraatımı indiren O'dur, dedim.
Aişe demiş ki: Allah (Azze ve Celle): “Şüphesiz ki, iftirayı getirenler sizden bir cemaattir.” (ayetinden başlayarak) on ayet indirdi. İşte Allah (Azze ve Celle) bu ayetleri benim beraetim hakkında indirmiştir. Ebu Bekr Mistah’ın karabetinden ve fakirli¬ğinden dolayı Mistah’a nafaka verirdi: Vallahi Aişe hakkında söylediği lâkırdılardan sonra artık ona ebediyen bir şey vermem! dedi. Bunun üzerine Allah (Azze ve Celle) :
“Sizden fazilet ve varlık sahibi olanlar akrabaya yardımda bulunma¬yacağına yemin etmesin...” ayetini “Allah’ın size mağfiret buyurmasını dilemez misiniz?” kavli kerimine kadar indirdi.
Hıbban b. Musa demiş ki: “Abdullah b. Mübarek: Allah’ın kitabında en ümid bahş ayet budur, dedi.”
Ebu Bekr: Vallahi ben Allah’ın beni mağfiret buyurmasını dilerim, demiş ve Mistah’a evvelce vermekte olduğu nafakayı tekrar vermeye başlamış: Bunu ondan ebediyyen kesmem, demiş.
Aişe demiş ki: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) zevcesi Zeyneb binti Cahş’a benim meselemi sordu: “Ne bildin (yahut) ne gördün?” dedi. O da:
Ya Resulallah! Kulağımı ve gözümü korurum. Vallahi hayrdan başka bir şey bilmemi cevabını verdi. Aişe şöyle demiş: Hâlbuki Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in zevcelerinden benimle boy ölçüşen oydu. Allah onu vera’ ve takva ile ko-rudu. Kız kardeşi Hamne binti Cahş ise onunla mücadele etmeye başladı ve helak olanlar meyanında kendisi de helak oldu.
Zührî: “Bu cemaatin meselesinden bize gelen işte budur!” demiş.
İfk: Yalan demektir. Bazıları yalanın en çirkini manasına geldiğini söylemişlerdir. Bu kelime esas itibariyle bir şeyi tersine çevirmek ma¬nasına gelir. Burada da Hz. Aişe (Radıyallahu anha) haiz olduğu iffet ve şeref itibariyle hamd’ü senaya lâyık iken, ona iftira atanlar bunu tersine çevirerek kendisine bühtanda bulunmuşlardır. Hz. Aişe’nin kur’a çe¬kerek iştirak ettiği bu gaza Benî Müstalik gazâsıdır. Kendisi o zaman henüz on beş yaşını doldurmamıştı. Ordudan bir parça geri kal¬mayla üzerine en çirkin iftirayı atanlar: Başta münafıkların reisi Ab¬dullah b. Übey olmak üzere Zeyd b. Rifâa, Has¬san b. Sabit, Mistah b, Üsase, Hamne binti Cahş ve yardımcılarıdır. Bunlardan Mistah, Hz. Aişe’nin akrabasıdır. Mistah, çadır direği manasına gelir. Bu kelime onun lakabıdır. İsmi Avf’dır. Hâdise hadis-i şerifte tafsilatıyla anlatılmıştır. Neti¬cede masum olan Ümmü’l-Müminin Aişe (Radıyallahu anha) validemizin beraeti hakkında Teâlâ Hazretleri birbiri ardınca tam on sekiz ayet indirmiştir.
Teıse yahut Tease: Ayağı kaydı, helak oldu, kendisine kötülük lazım geldi, uzak oldu ve yüzü üstü düştü manalarına gelir.
Ey hentahu kelimesi kadınlara mahsus bir nidadır. Bazılarına göre ey kadın, diğer bazı ulemâya göre ey şaşkın kadın, manasına gelir.
Hadimdeki Özür almaktan murad; bazılarına göre yardımda bulunmak¬tır. Hz. Zeyneb'in : “Ben kulağımı ve gözümü korurum...” sözünden maksadı işitmemişken işittim demekten; görmemişken gördüm demekten korunurum demektir.
Kadın elbisesi açmamak tabiri kadınlarla cinsi münasebette bulun¬mamaktan kinayedir.
Hz. A1i’nin: “Ondan başka kadınlar çoktur...” sözü Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) için maslahat ve nasihat icabı söylenmiş bir söz¬dür. Yoksa —Hâşâ— Hz. Aişe hakkında söylenenlere inanmış de¬ğildir.
Ayetler indikten sonra annesinin Hz. Aişe’yi Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)'e göndermesi, ona teşekkür etsin ve başından Öpsün, diyedir. Aişe (Radıyallahu anha) ise Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)'i bu söylentilere kulak astığından dolayı zımnen muahezede bulunmak için bunu yapmamıştır. Aişe (Radıyallahü anha) kendisine bir günah işleyip işlemediği sorulunca üzüntüsünün şiddetinden Yakup (Radıyallahu anh) in ismini hatırlayamamış, bundan dolayı ona Yusuf’un babası demiş¬tir. Bu cihet Buhari’nin rivayetinde tasrih edilmiştir.
İfk hadisinden ulemâ birçok faildeler çıkarmışlardır. Şöyle ki:
1- Bir hadisi parça parça birkaç kişinin rivayetinden alarak topluca rivayet etmek caizdir.
2- Kadınlar arasında kur'a çekmek sahihtir.
3- Erkeğin karısıyla sefere çıkması caizdir.
4- Kadınların gazaya gitmeleri caizdir.
5- Kadınların hevdece binmeleri caizdir. (Hevdec içerisine kadınlar oturmak için tahtadan yapılan ve develere yüklenen odacıktır.)
6- Seferde erkeklerin kadınlara hizmet etmeleri caizdir.
7- Askerin yola çıkması kumandanın iznine bağlıdır.
8- Kadınların seferde de gerdanlık takmaları caizdir.
9- Mahrem olmayan bir kadını hayvana veya vasıtaya bindiren se zaruret olmadıkça onunla konuşmamalıdır.
10- Yemeklerde ihtiyaçtan fazla yiyip şişmanlamamak gerekir.
11- Bir ihtiyaçtan dolayı ordunun bazı efradının geriye kalması ca¬izdir.
12- Başı sıkılana, yolunu kaybedene yardımda bulunmak müstehaptır.
13- Ecnebi kadınlara karşı terbiyeli davranmak, bilhassa zarurette onlarla baş başa kalındığı zaman Hz. Safvan’ın yaptığı gibi, edep ve terbiyeye riayet etmek gerekir,
14- Musibet anında istirca müstehaptır. (İstirca): Biz Allah’tan geldik ve biz ancak ona döneceğiz manasına gelen: İnnâ Lillâhi... Ayetini okumaktır.
15- istenmeden yemin etmek caizdir.
16- Hastanın halini sormak müstehaptır.
17- Bir hacet için dışarı çıkan kadının yanında başka bir kadın bu¬lundurması müstehaptır.
18- Sübhanallah lafzıyla taaccüp caizdir.
19- Mühim işlerde yakınları ve dostlarıyla istişarede bulunmak müstehaptır.
20- Mühim işler zuhurunda hükümdarın hutbe okuması caizdir.
21- Hadis-i şerif, Hz. Safvân ile Sa’d b. Muaz ve Üseyd b. Hudayr’ın faziletlerine delildir.
22- Fitne ve kavgaları yatıştırmak için acele koşmak müstehaptır.
23- Sözü büyüklere havale etmek müstehaptır.
24- Nimetler yenilendikçe şükründe yenilenmesi müstehaptır.
25- Hadis-i şerif, Hz. Aişe’nin ve babası Ebu Bekr (Radıyallahu anhüma)ın faziletlerine delildir.
26- Akraba, kötülük de yapsalar kendilerine yardımda bulunmak müstehaptır,
27- Kötülük yapan kimseyi affetmek müstehaptır.
28- Hadis-i şerif Ümmü’l-Müminin Zeyneb (Radıyallahu anha)’in faziletine delildir.
29- Batıl amelde bulunan mutaassıp bir kimseye sitemde bulunmak caizdir,
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)'in ibadeti
عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: صَنَعَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمْرًا فَتَرَخَّصَ فِيهِ، فَبَلَغَ ذَلِكَ نَاسًا مِنْ أَصْحَابِهِ، فَكَأَنَّهُمْ كَرِهُوهُ وَتَنَزَّهُوا عَنْهُ، فَبَلَغَهُ ذَلِكَ، فَقَامَ خَطِيبًا فَقَالَ: مَا بَالُ رِجَالٍ بَلَغَهُمْ عَنِّي أَمْرٌ تَرَخَّصْتُ فِيهِ، فَكَرِهُوهُ وَتَنَزَّهُوا عَنْهُ، فَوَاللهِ لَأَنَا أَعْلَمُهُمْ بِاللهِ، وَأَشَدُّهُمْ لَهُ خَشْيَةً . [رواه مسلم (٢٣٥٦) والبيهقي في الكبرى (٥١٩٨) وابو يعلى (٤٩١٠) وأحمد (٢٤٢٢٦)]
186- Aişe (radıyallahu anha)’dan, şöyle demiştir:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir iş yaptı da o işe ruhsat verdi. Az sonra bu, ashabından bazı kimselerin kulağına vardı. Galiba onlar bundan hoşlanmadılar. Ve ondan çekindiler. Derken Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bunu duydu. Ve hutbe irat etmek üzere ayağa kalkarak:
“Bir takım adamlara ne oluyor ki, benim ruhsat verdiğim bir iş kulaklarına varıyor da ondan hoşlanmıyorlar ve çekiniyorlar! Vallahi ben onların Allah'ı en iyi bileni ve ondan en çok korkanıyım!” buyurdular.1
----------------------------------
1- Müslim 2356, Beyhaki Kübra’da 5198, Ebu Ya’la 4910, Ahmet b. Hanbel 24446
Bu hadisi Buhari “Edeb” ve “İ'tisâm” bahislerinde; Nesâi “Kitâbu’l-Yevm ve’lleyle” de tahric etmişlerdir.
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in burada ne yaptığı malum de¬ğildir. Ancak Ashab-ı Kiram kendi yaptıklarının daha doğru olduğunu zannederek bu işde ona uymaktan çekinmişlerdir. Onların bu halini duyan Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) yemin ederek ken¬dinin Allah’ı onlardan daha iyi bildiğini, kendi Allah korkusunun onlarınkinden çok daha fazla olduğunu bildirmiştir. Bundan murad: “Bu işden çekinmek sizin zanettiğiniz gibi Allah’a daha yakınlık sayılmaz. Al¬lah’a yakın olmak, onun emirlerine uymak ve ondan korkmakla olur. Yoksa hayâlâtla ve emretmediği şeyleri yapmağa çalışmakla bir şey elde edilmez.” demektir.
Bu Hadisleden Çıkarılan Bazı Hükümler:
1- Hadis-i şerif Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e uymaya teş¬vik, ibadet hususunda derine dalmaktan nehiy bir şüpheden dolayı mu¬bahı terketmeyi zem etmektedir.
2- Şeriatın haram kıldığı şeyler umursanmadığı zaman gadab ca¬izdir.
3- Allah’a yaklaşmak, onu daha ziyade bilmeye ve ondan daha zi¬yade korkmaya sebebdir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Peygamber(Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in Müslümanlara duası
عَنِ ابْنَ زُغْبٍ الْإِيَادِيّ حَدَّثَهُ ، قَالَ : نَزَلَ عَلَيَّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حَوَالَةَ الْأَزْدِيُّ ، فَقَالَ لِي : وَإِنَّهُ لَنَازِلٌ عَلَيَّ فِي بَيْتِي بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَوْلَ الْمَدِينَةِ عَلَى أَقْدَامِنَا لِنَغْنَمَ ، فَرَجَعْنَا وَلَمْ نَغْنَمْ شَيْئًا ، وَعَرَفَ الْجَهْدَ فِي وُجُوهِنَا ، فَقَامَ فِينَا ، فَقَالَ : اللَّهُمَّ لَا تَكِلْهُمْ إِلَيَّ فَأَضْعُفَ ، وَلَا تَكِلْهُمْ إِلَى أَنْفُسِهِمْ فَيَعْجِزُوا عَنْهَا ، وَلَا تَكِلْهُمْ إِلَى النَّاسِ فَيَسْتَأْثِرُوا عَلَيْهِمْ , ثُمَّ قَالَ : لَيُفْتَحَنَّ لَكُمْ الشَّامُ , وَالرُّومُ , وَفَارِسُ ، أَوْ الرُّومُ , وَفَارِسُ حَتَّى يَكُونَ لِأَحَدِكُمْ مِنَ الْإِبِلِ كَذَا وَكَذَا ، وَمِنْ الْبَقَرِ كَذَا وَكَذَا ، وَمِنْ الْغَنَمِ ، حَتَّى يُعْطَى أَحَدُهُمْ مِائَةَ دِينَارٍ فَيَسْخَطَهَا, ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رَأْسِي أَوْ هَامَتِي ، فَقَالَ : يَا ابْنَ حَوَالَةَ ، إِذَا رَأَيْتَ الْخِلَافَةَ قَدْ نَزَلَتْ الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ ، فَقَدْ دَنَتْ الزَّلَازِلُ وَالْبَلَايَا وَالْأُمُورُ الْعِظَامُ ، وَالسَّاعَةُ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ إِلَى النَّاسِ مِنْ يَدَيَّ هَذِهِ مِنْ رَأْسِكَ . [رواه ابو داود (٢٥٣٥)]
187- ...İbni Züğb el-Eyadî dedi ki:
Abdullah b. Havale el Ezdi (bir gün misafirim olarak) yanıma gelip bana (şunları) anlattı: (Bir defasında) Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bizi yaya olarak ganimet elde etmeye göndermişti. Biz de hiç bir şey ele geçiremeden dönüp geldik. (Çektiğimiz) yorgunluğu yüzlerimizden anladı. Bunun üzerine ayağa kalkıp bizim İçin;
“Ey Allah’ım! Onları(n işini) bana bırakma. Çünkü ben onlar(a yardım)dan acizim. Onları(n işini) kendilerine de bırakma. Çünkü (kendi) nefislerinin ihtiyaçlarını temin)den (kendileri de) acizlerdir. Onları insanlara da bırakma. Çünkü insanlar (kendilerini) onlara tercih ederler.” diye dua etti. Sonra da elini başımın üzerine koydu. (Ravi İbni Züğb burada tereddüt edip) Yahut da, (Abdullah b. Havale, Rasulüllah elini), tepeme koydu (demiş olabilir) dedi. (İbni Havale sözlerine şöyle devam etti): Sonra (Hz. Peygamber) buyurdu ki:
“Halifeliğin Şam’a intikal ettiğini gördüğün vakit (içtimaî) sarsıntılar ve bunalımlar ve önemli hadiseler yaklaşmış olacaktır. İşte o gün kıyamet (alametlerinin ortaya çıkması), insanlara, elimin senin başına olan yakınlığından daha yakındır.1
----------------------------------
1- Ebu Davut 2535 Elbani: Bu hadis sahihtir der.
Bu hadisi Abdullah b. Havâle’den rivayet eden Abdullah b. Züğb’ün sahabi olup olmadığı ihtilaflıdır. Kendisi Şam’lıdır. Ebu Davud ondan kıyametle ilgili tek bir hadis rivayet etmiştir.
Taberani ise ondan; “Kim bilerek bana yalan isnad ederse cehennem¬deki yerine hazırlansın” anlamında bir hadis rivayet etmiştir. Abdullah b. Züğb’ün hadisi bizzat Rasul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den işittiği açıkça ifade edilmekte¬dir. Abdullah b. Havale ise, Ezd kabilesindendir. Rasul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’le bizzat görüştüğü kesinlikle bilinmemektedir. Hadis-i şerif, hilâfetin emevi hanedan¬lığı payitahtına ve Medine’den Şam’a intikal etmesiyle, kıyamet alâmetle¬rinin ortaya çıkmaya başlayacağını ifade etmekte ve dolayısıyla halifeliğin saltanata dönüşerek İslam âleminde sosyal bunalımların, patlamaların ve kargaşalıkların ortaya çıkacağını dile getirmektedir. Gerçekten de öyle olmuştur. Bu bakımdan bu hadis-i şerif Resulü Zişan Efendimizin gaybtan haber veren mucizelerindendir. Kıyametin ne zaman kopacağını ancak Allah bilir. Yalnız Hz. Peygamber, kıyametin kopmasına yakın bazı hadise¬ler olacağını haber vermiştir. Bunlara eşrât-ı saat (kıyamet alametleri) denir.
Kıyametin Alâmetleri:
Kıyametin alâmetleri küçük ve büyük olmak üzere iki kısma ayrılır:
Küçük alametler, din konusundaki bilgisizliğin her tarafa yayılması, alkollü içkilerin çokça içilmesi, zina gibi fuhuş olaylarının çoğalması, öl¬dürme hadiselerinin artması, kadın nüfusunun erkek nüfusundan çok faz¬la olması, refahın artması, ehliyet ve liyâkatin ortadan kalkması, hürmet ve dostluğun yok olması, haksızlıkların artması, din dahil her şeyde Allah rızasının yerini dünyevî çıkarların alması gibi hususlardır.
Kıyametin büyük alâmetleri ise şunlardır:
1. Müminleri nezleye tutulmuş gibi bir hale getiren ve kâfirleri sar¬hoş eden bir duhan (duman)ın zuhuru.
2. Deccal adındaki bir şahsın çıkıp tanrılık davasında bulunması, son¬ra kaybolup gitmesi.
3. Ye’cüc ve Me’cüc adlı iki kabilenin yeryüzüne dağılarak bir müd¬det yeryüzünü fesada çalışmaları.
4. Hz. İsa’nın gökten İnip bir müddet Hz. Peygamberin şeriatı ile amel etmesi.
5. Dabbetü’l-arz adlı bir yaratığın çıkması.
6. Hicaz’da büyük bir ateşin ortaya çıkması.
7. Doğuda Batıda ve Arap Yarımadasında birer yer parçasının çökmesi.
8. Güneşin geçici olarak Batıdan doğması.
Kıyamet kötü insanlar ve kâfirler üzerine kopacaktır. Zira Hz. Pey¬gamber bu konuda şöyle buyurmuştur: “Kıyamet ancak kötü insanlar ve kâfirler üzerine kopacaktır.” Kıyametin kopma zamanında müminler daha evvel ruhları alınarak ahirete göçmeleri temin edilecek ve kıyamet özellikle kâfirlerin başlarında patlayacaktır.
Sünen-i Ebu Davud Terceme ve Şerhi, Şamil Yayınevi:

Tevazu gösteriniz
عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍ أَخِي بَنِي مُجَاشِعٍ، قَالَ: قَامَ فِينَا رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ خَطِيبًا، فَقَالَ: إِنَّ اللهَ أَمَرَنِي وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ هِشَامٍ، عَنْ قَتَادَةَ، وَزَادَ فِيهِ وَإِنَّ اللهَ أَوْحَى إِلَيَّ أَنْ تَوَاضَعُوا حَتَّى لَا يَفْخَرَ أَحَدٌ عَلَى أَحَدٍ، وَلَا يَبْغِي أَحَدٌ عَلَى أَحَدٍ . [رواه مسلم (٢٨٦٥)]
188- İyaz b. Hımar (radıyallahu anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyh1 ve Sellem) bir gün hutbesinde şöyle buyurdu:
“Dikkat edin ki, Rabbim bana öğrettiklerinden bilmediklerinizi bugün size Öğretmemi emretti.
Sonra Şunu da ziyade etti:
“Şüphesiz ki, Allah bana sizin tevazu göstermenizi bildirdi. Ta ki, kimse kimseye karşı böbürlenmesin, kimse kimseye tecavüzde bulunmasın!”1
---------------------------
1- Müslim 2865 “Şüphesiz ki, Allah bana süzin tevazu göstermenizi bildirdi. Ta ki, kim¬se kimseye karşı böbürlenmesin, kimse kimseye tecavüzde bulunmasın!”
O, hadisinde şun da söylemiştir : “Onlar sizin aranızda tabiilerdir. Ne aile ararlar, ne de mal.”
Katâde diyor ki; Ben Mutarrife: Bu olur mu ya Eba Abdillah? dedim.
Evet! Vallahi ben onlara cahiliyyet devrinde eriştim. Bir adam mahallenin koyunlarını güdüyor, kendisine ancak onların cariyesi verili¬yor, ona yakınlık ediyordu, dedi.
“Bir kula verdiğim her mal helâldir...” cümlesinden murad: Arabların kendilerine haram kıldıkları sâibe, bâhire gibi şeyleri inkârdır. Bun¬lar onların haram itikad etmesiyle haram olmazlar, demektir.
Hunefâ’: Hanifin çoğuludur. Hanîf müslüman demektir. Bazıları bu ke¬limenin günahlardan temiz mnasına geldiğini, bir takımları da doğru ve hidâyeti kabule müheyya demek olduğunu söylemişlerdir,
Allahu Teâlâ’nın yeryüzü halkına bakarak Arabına, Acemine şiddetle buğz etmesi Rusulülah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in gönderilmesinden ön¬ce olmuştur. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i imtihan buyurması risâleti tebliğ, cihad ve hak yolunda sabır gibi şeyler hususunda, ümmetini imtihan ise, iman edip etmeyecekleri, taatta bulunup bulunmıyacakları hususundadır. Bu imtihan her şeyden meydana çıkarak kullar tarafından bilinsin diyedir. Yoksa Teâlâ Hazretleri hâşa imtihana muhtaç değildir. O her şeyi vukuundan Önce bilir.
Zebr: Akıl demektir. Bazıları bu kelimenin mal manasına geldiğini, bir takımları da itimad edilecek şey demek olduğunu söylemişlerdir.
Ebu Abdillah, Hz. Mutarrif’in künyesidir. Mutar¬rif (Radıyallahu anh) cahiliyyet devrine yetişmemişse de “yetiştim” sö¬züyle her halde devrin sonlarına ve eserlerine yetiştiğini kasdetmiş ola¬caktır.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Altın ve gümüş kabdan içmenin yasaklanması
عَنْ عَبْدَ اللهِ بْنَ عُكَيْمٍ، قَالَ: اسْتَسْقَى حُذَيْفَةُ مِنْ دِهْقَانِ بِالْمَدَائِنِ ، فَأتَاهُ بِشَرَابٍ فِي إِنَاءٍ مِنْ فِضَّةٍ فَحَذَفَهُ بِهَا فَهَبَنَا حُذَيْفَةُ أَنْ نُكَلِمَهُ فَلَمَّا سَكَنَ الْغَضَبُ عَنْهُ، قَالَ:أَعْتَذِرُ إِلَيْكُمْ مِنْ هَذَا إِنِّي كُنْتُ تَقَدَّمْتُ إِلَيْهِ أَنْ لَا يَسْقِيَنِي فِي هَذَا، ثُمَّ قَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فِينَا خَطِيبَا قَالَ: لَا تَشْرَبُوا فِي إِنَاءِ الْفِضَّةِ وَلاَ الذَّهَبِ ، وَلَا تَلْبَسُوا الْحَرِيرَ وَ الدِّيبَاجَ ، فَإِنَّهُ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَ لَكُمْ فِي الْآخِرَةِ .[ رواه ابن حبان (٥٣٣٩) وأحمد (٢٣٤٤٩) والبخاري (٥١١٠)ومسلم (٢٠٦٧)وابو داود (٣٧٢٣) والترمذي (١٨٧٨) والنسائي (٥٣٠١) والدارمي (٢١٣٠) وغيرهم]
189- Abdullah b. Ukeym (radıyallahu anh)’den:
Huzeyfe ile beraber Medâin’de bulunuyorduk. Huzeyfe su istedi de ona köy muhtarı gümüşten bir kap içinde içecek getirdi. Huzeyfe kızdı, onu atıverdi. Öfkesi geçince bize döndü ve şunu söyledi. Sizden özür dilerim, ben bu adama daha önce bana bu kabdan su vermemesini emrettim. Çünkü Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bize hutbe irat etti ve şöyle buyurdu: “Altın ve gümüş kabdan su içmeyin! Diba (atlas) ve ipeği de giymeyin! Çün-kü bunlar dünyada onların (kâfirlerin); ahirette ise sizindir.” bu-yurdu.1
-------------------------------
1- İbni Hibban 5339, Şuayip Arnavut: Bu hadisin isnadı sahihtir der. Ahmet b. Hanbel 23449, Buhari 5110, Müslim 2067, Ebu Davut 3723, Tirmizi 1878, Nesai 5301, Darimi 2130 ve diğerleri
Bu hadisi Buhari “Et'ime”, “Eşribe” ve “Libas” bahislerinde Ebu Davud ile Tirmizi ve İbni Mâce “Kitabu’l-Eşribe’de; Nesâi “Kitabu’z-Zîne”de muhtelif ravilerden tahric et¬mişlerdir.
Dihkan: Köyün, muhtarı ve reisi manasınadır. Farsçaden alınma bir kelimedir. Dühkan şeklinde de okunabilir. Asım’ın arabî olduğunu id¬dia edenler de vardır.
Hz. Huzeyfe’nin elinden gümüş kabı atması Mecusî’ye birkaç defa bu kabla su getirmemesini tenbin ettiği içindir. Bu cihet Buharinin rivayetinde tasrih edilmiştir. Huzeyfe (Radiyallahu anh) bu hareketiyle : “Ben kendisine bana bu kabla su getirmemesini defalarca tenbih etmiş olmasam bunu yapmazdım” demek istemiştir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat IX, 414-415.
Bu hadiste altın ve gümüş kapların dünyada kâfirlerin olduğu bildirilmektedir. Bundan maksad, anılan kapların kâfirler için kullanılmasının helâl olması değil, kâfirlerin bunları kullanmakta olduk¬ları, fakat müslümanların bunları kullanmaktan sakınmalarının gerektiği ve bu nedenle ahirette müslümanların bu kabları kullanacakları, kâfirlerin ise ahirette bundan mahrum kalacaklarını belirtmektir. Müslümanlar, haram¬dır diye altın ve gümüş kaplan kullanmaktan sakındıkları için buna mükâ¬fat olarak ahirette kullanacaklardır. Kâfirler ise diğer günahları işledikleri gibi altın ve gümüş kapları kullanmak günahını işlediklerinden dolayı ahirette bu nimetten de mahrum bırakılacaklardır. Tuhfe yazarının beyanına göre el-İsmailî böyle yorum yapmıştır. Hafız da, “Bu hadiste, dünyada bu nevi kapları kullanan müslümanlarrı ahirette bu kapları kullanma nimetin¬den mahrum bırakılacağına işaretin bulunması mümkündür. Nasıl ki dün¬yada içki içen bir müslüman ahirette cennet şarabından mahrum bırakılır” demiştir.
Sünen-i Ebu Davud Terceme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 13/347.
Bu Hadisten Çıkarılan Bazı Hükümler
1. Altın ve gümüş kaplardan yiyip içmek haramdır. Bunu irtikâb edenler tazır olunurlar. (Tazır, miktarı şer’an belli olmayıp hâkimin takdirine bırakılan cezadır. Fena bir bakış ve azarlamadan başlayarak derece dedece ta ölüme kadar çıkabilir.)
2. Hükümet reisi bazen bizzat kendisi tazir yapabilir.
3. Kumandan veya herhangi bir büyük, hikmeti anlaşılmayan iyi bir iş yaparsa, onun delil ve sebebine tenbihde bulunması gerekir.
4. Küffâr yalnız dünyadaki altın, gümüş ve ipek gibi şeylerden istifade ederler, ahirette bunlardan nasipleri yoktur. Müslümanlara gelince onlar için cennette ipekler, altınlar ve gözlerin görmediği, kulakların duymadığı, insa¬nın hatır ve hayaline sığmayan nice ikram ve ihsanlar vardır.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat IX, 414-415.

Yarım hurma ile de olsa cehennemden korunun
عَنْ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ: قَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ، فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ . [رواه ابن حبان (٢٨٠٤) والبخاري (١٣٥١) ومسلم (١٠١٦) والنسائي (٢٥٥٢) والدارمي (١٦٥٧) وأحمد (٤٢٦٥)وغيرهم]
190- Adiyy b. Hatim (Radıyallahü anh)’den, şöyle demiş: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kalktı; “Cehennemden korunun.” buyurdu. Sonra yüzünü çevirdi ve korundu. Hatta biz onu görüyor zannına kapıldık. Sonra:
“Yarım hurma ile de olsa cehennemden korunun. Onu da bulamayan güzel bir sözle cehennemden korunsun.” buyurdular.1
------------------------------
1- İbni Hibban 2804, Şuayip Arnavut: şeyhayn’in şartı üzere isnadı sahihtir der. Buhari 1351, Müslim 1016, Nesai 2552, Darimi 1657, Ahmet b. Hanbel 4265 ve diğerleri
Bu hadisi Buhari “Zekât” bahsinin bir-iki yerinde ve “Kitabu'r-Rukaak” da tahric ettiği gibi imam Ahmed, İbni Huzeyme ve İbni Ebi’d-Dünya da muhtelif ravilerden tahriç etmişlerdir.
Hadisde geçen “Tercüman” kelimesi “Tercüman şeklinde de okun¬muştur.
Tercüman”: Başkasının sözünü tefsir ve izah eden kimsedir.
Aynî diyor ki: “Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in:
Sağına bakacak; ahirete gönderdiği şeylerden başka bir şey göremiyecek... ilâh... buyurması: Temsil kabilindendir. Çünkü insan başı da¬ra geldiği vakit sağına soluna bakınarak yardımcı arar.”
Bazıları: Bundan murad: “Kaçacak yol araması olabilir. Cehen¬nemi gören kimse ondan kurtulmak için kaçacak bir yol arar fakat Allah’ın takdir buyurduğu cehennem yolundan başka bir şey göre¬mez.” demişlerdir.
Eşâha kelimesinin manası hakkında birçok sözler söylenmiştir. İmam Halil b. Ahmed ile diğer bir takım ulemâya göre bu kelime: Uzaklaştırdı, çevirdi; manalarına gelir. Ekseri ule¬mâya göre: Korundu ve bir işte ciddiyet gösterdi, demektir.
Bazıları: gelen; diğer bazıları: Kaçan, mansına geldiğini; bir ta¬kımları da: Arkasındakine mani olarak, sana doğru gelen, demek ol¬duğunu söylemişlerdir.
Nevevî’ye göre: Burada bu manaların hepsi kastedilmiş olabilir. Yani Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) sanki cehenne¬mi görüyormuş gibi korunmuş yahut cidden izaha çalışmış veya ko¬nuşarak muhatabına yönelmiş yahut kaçan kimse gibi çekinerek ce¬hennemden korunmayı tavsiyede bulunmuştur.
Güzel sözden murad: Nasihat ve talim gibi şer’an taat sayılan sözlerdir.
Bu Hadisden Çıkarılan Bazı Hükümler:
1- Müslüman az da olsa sadaka vermeye gayret etmelidir. Zira sadakanın azı dahi cehennemden kurtulmaya sebep olur.
2- Güzel söz, cehennemden kurtulma sebeplerinden biridir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Merhamet üzerine
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ يَقُولُ : " ارْحَمُوا تُرْحَمُوا ، اغْفِرُوا يَغْفِرِ اللَّهُ لَكُمْ ، وَيْلٌ لأَقْمَاعِ الْقَوْلِ ، وَيْلٌ لِلْمُصِرِّينَ الَّذِينَ يُصِرُّونَ عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ " . [ رواه أحمد (٧٠٤١) والبخاري (٣٨٠)]
191- Abdullah İbni Amr İbni’l-As (Radıyallahü anhüma) , Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in, minberden şöyle buyurduğunu dinlemiştir:
Merhamet edin ki, merhamet olunasınız. Bağışlayın ki, Allah sizi bağışlasın. Yazıklar olsun söz hunilerine, (huni gibi, sıvıları akıtıp da kendine bir şey bırakmayan söz dinleyicilerine) ve yazıklar olsun bile bile (kötü) işleri üzerine ısrar eden kimselere!
Ahmet b. Hanbel 7041, Şuayip Arnavut: Bu hadisin isnadı hasendir der. Buhari Edeb’ül-Mufred 380, Elbani: Bu hadis sahihtir der.
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in bazı kabileler dua etmesi
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ عَلَى الْمِنْبَرِ: غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا، وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ، عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ . [رواه البخاري (٣٣٢٢) ومسلم (٢٥١٨)]
192- Abdullah İbni Ömer (Radıyallahü anhüma)’den şöyle demiştir: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minber üzerinde şöyle buyurdu:
Allah Gıfar kabilesini mağfiret etsin, Eşlem kabilesini de Allah selamette kılsın (barış içinde yaşatsın) Usayye (kabilesi ferdleri) ise Allah’a ve O’nun Rasulü’ne isyan ettiler.1
-----------------------------
1- Buhari 3322, Müslim 2518 Gifar ile Eşlem kabileleri hakkındaki bu duayı Hz, Ebu Zerr'in faziletleri babında da görmüştük.
Hattâbi diyor ki: “Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in bu iki kabileye dua etmesi müslümanlığı harbsiz darbsız kendi arzulariyle kabul ettikleri içindir. Cahiliyye devrinde Gıfâr kabilesi hacıları soymakla itham olunurdu. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) onlardan bu lekeyi silerek, geçmiş suçlarının affolunduğunu bildirmek istemiştir.” Hadisdeki “Saleme” fiili harbetmeyip barış içinde yaşadılar manası¬nadır. Bazıları bunun bir dua olduğunu, bir takımları vakıa haber verdi¬ğini söylemişlerdir.
Kastalâni: “Şu cinasın güzelliğine bak! (Gıfar; Allah ona mağfiret buyursun, Eşlem; Allah ona selâmet versin!) Kulağa ne kadar tatlı, kalbe ne kadar tesirli, tekellüften ne kadar uzak!.. Bu latif tesadüflerdendir. Nasıl olmasın, hevadan konuşmayan bir zattan sâdır olmuştur! Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ‘in fesahati ulaşılmaz yüksekliktedir.” diyor.
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in Usayye hakkındaki söz¬leri ihbardır. Bunları duaya hamletmeye imkân yoktur. Bu kabile Bi’ri Maune hadisesinde hafızları şehid etmiş, böylece hakikaten Allah ve Resulüne isyanda bulunmuşlardı.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Müslümanlar az amelle çok ecir alırlar
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بن عمر قال: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ : " إِنَّمَا بَقَاؤُكُمْ فِيمَا سَلَفَ قَبْلَكُمْ مِنَ الأُمَمِ كَمَا بَيْنَ صَلاةِ الْعَصْرِ إِلَى غُرُوبِ الشَّمْسِ ، أُعْطِي أَهْلُ التَّوْرَاةِ التَّوْرَاةَ فَعَمِلُوا بِهَا حَتَّى انْتَصَفَ النَّهَارُ ، ثُمَّ عَجَزُوا ، فَأُعْطُوا قِيرَاطًا قِيرَاطًا ، وَأُعْطِيَ أَهْلُ الإِنْجِيلِ الإِنْجِيلَ ، فَعَمِلُوا بِهِ حَتَّى صَلُّوا الْعَصْرَ ، ثُمَّ عَجَزُوا ، فَأُعْطُوا قِيرَاطًا قِيرَاطًا ، ثُمَّ أُعْطِيتُمُ الْقُرْآنَ ، فَعَمِلْتُمْ بِهِ حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ ، فَأُعْطِيتُمْ قِيرَاطَيْنِ ، فَقَالَتْ أَهْلُ التَّوْرَاةِ وَالإِنْجِيلِ : رَبَّنَا هَؤُلاءِ أَقَلُّ عَمَلا وَأَكْثَرُ أَجْرًا ، فَقَالَ : هَلْ ظَلَمْتُكُمْ مِنْ أُجُورِكُمْ شَيْئًا ؟ قَالُوا : لا ، قَالَ : فَإِنَّهُ فَضْلِي أُوتِيهِ مَنْ أَشَاءُ " . [رواه البخاري (٧٠٢٩) والترمذي (٢٨٧١) وأحمد (٤٥٠٨) وابن حبان (٦٦٣٩) وابو يعلى (٥٤٥٤)]
193- İbni Ömer (Radıyallahü anhüma)’den şöyle demiştir:
Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minber üzerinde ayakta şöyle buyurduğunu işittim: “Geçmiş toplumlara nazaran sizin bu dünyadaki yaşama süreniz ikindi namazı ile güneş batması arasındaki zaman kadardır. Sizin hakkınızdan bir şeyler kestim mi? dedi. Onlar da hayır dediler, o halde bu benim ikramımdır onu dilediğime veririm buyurdu.” “Sizden evvel gelen ümmetlere nispetle sizin (dünyadaki) yaşama süreniz, (bütün güne nispetle) ikindi namazından güneşin batmasına kadar olan müddet gibidir. Tevrat ehline Tevrat verildi. Onunla çalıştılar. Lakin gün yarıyı bulunca çalışmaktan aciz kaldılar. Fakat kendilerine yine birer kırat (olan gündelikleri) verildi. İncil ehline de İncil verildi. Onlar da ikindi namazı vaktine kadar (onunla) çalıştıktan sonra, onlar da aciz oldular. Onlara da birer kırat (olan gündelikleri) verildi. Sonra size Kur’an verildi. Güneşin batmasına kadar çalıştınız ve size ikişer kırat olarak (gündelik) verildi. Bunun üzerine Tevrat ehli ile İncil ehli: Ey Rabbimiz, onlar az çalışıp çok ücret aldılar (onlara ikişer kırat, bize ise birer kırat verdin; hâlbuki biz daha çok çalıştık,) derler. Aziz ve Celil olan Allah da: Sizin gündeliğinizden bir şey kestim mi? diye sorar. Onlar: Hayır (kesmedin), derler. Allah: o halde bu benim ikramımdır onu dilediğime veririm buyurdu.”
Buhari 8029, Tirmizi 2871, Ahmet b. Hanbel 4508, İbni Hibban 6639, Ebu Ya’la 5454 ve diğerleri
Üsame b. Zeyd (Radıyallahü anhüma)’i müdafaa
عَنِ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ: بَعَثَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْثًا، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ، فَطَعَنَ النَّاسُ فِي إِمْرَتِهِ، فَقَامَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: إِنْ تَطْعَنُوا فِي إِمْرَتِهِ، فَقَدْ كُنْتُمْ تَطْعَنُونَ فِي إِمْرَةِ أَبِيهِ مِنْ قَبْلُ، وَايْمُ اللهِ إِنْ كَانَ لَخَلِيقًا لِلْإِمْرَةِ، وَإِنْ كَانَ لَمِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَيَّ، وَإِنَّ هَذَا لَمِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَيَّ بَعْدَهُ .[ رواه مسلم (٢٤٢٦)البخاري (٣٥٢٤) والترمذي (٣٨١٦) وأحمد (٤٧٠١)وغيرهم]
194- İbni Ömer (Radıyallahü anhüma)’den:
Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), bir askerî kuvvet gönderdi ve bunların başına Üsame b. Zeyd (Radıyallahü anhüma)’i komutan tayin etti. Müslümanlar onun komutanlığından pek hoşlanmadılar. Bunun üzerine Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ayağa kalkarak şöyle buyurdu: “Siz onun komutanlığından hoşlanmıyorsunuz daha önce babasının komutanlığına da dil uzatmıştınız. Allah’a yemin olsun ki komutanlığa gerçekten layık idi ve bana insanların en sevimlilerindendi. Kendisinden sonra bu oğlu da bana insanların en sevimlilerindendir.”1
------------------------------------
1- Müslim 2426, Buhari 3524, Tirmizi 3816, Ahmet b. Hambel 4701 ve diğerleri
Bu hadisi Buhari “Kitabu Fadâili Ashabı’n-Nebi”'de tahriç et¬miştir.
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Hz. Zeyd’i birkaç seriyye üzerine kumandan tayin etmişti. Bunların en büyüğü Mute ordusu¬dur. Halk onun hakkında dedikodu yapmış sonunda; Hz. Zeyd’in bu işe lâyık olduğunu anlamışlardı. Bilahare ölüm döşeğinde iken Şam taraflarındaki Belka’ya gönderilmek üzere bir ordu teçhiz etti ve bu orduya Hz. Zeyd’in oğlu Üsame’yi kumandan tayin buyurdu. Bu orduda Ebu Bekr, Ömer ve Ebu Übeyde gibi ashabın büyükleri de bulunuyordu. Hz. Üsame’nin yaşı henüz on sekiz veya yirmi idi. Bu sefer onun hakkında da dedikodular başladı. Aynî, Ay¬yaş b. Ebî Rabia’nın dedikoducular arasında olduğunu kaydet¬miştir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) orduyu teşyi ettikten sonra dünyadan gitti. Onun yerine halife olan Hz. Ebu Bekr bu orduyu Hz. Üsame’nin kumandasında harbe gönderdi.
Bu Hadisten Çıkarılan Bazı Hükümler:
1- Azatlı kölenin ordu kumandanı tayin edilmesi caizdir.
2- Yaşça küçük olanların büyüklere kumandan ve vali tayin edilmesi ve keza daha âlâsı varken ondan aşağı mertebedeki birinin iş basma ge¬çirilmesi caizdir.
3- Bu hadisler Hz. Zeyd’le oğlu Üsame’nin faziletlerine de¬lildirler.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Kimse kocası evde bulunmayan kadının yanına girmesin
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْن عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ: أَنَّ نَفَرًا مِنْ بَنِي هَاشِمٍ دَخَلُوا عَلَى أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ ، فَدَخَلَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ - وَهِيَ تَحْتَهُ يَوْمَئِذٍ - فَرَآهُمْ ، فَكَرِهَ ذَلِكَ ، فَذَكَرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ : لَمْ أَرَ إِلَّا خَيْرًا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَرَّأَهَا مِنْ ذَلِكَ . ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ : لَا يَدْخُلَنَّ رَجُلٌ بَعْدَ يَوْمِي هَذَا عَلَى مُغِيبَةٍ إِلَّا وَمَعَهُ رَجُلٌ أَوْ اثْنَانِ . [رواه مسلم (٢١٧٣) وأحمد (٦٥٩٥) وابن حبان (٥٥٨٥) والنسائي في الكبرى (٩٢١٧) وغيرهم]
195- Abdullah İbni Amr İbni’l-As (Radıyallahü anhüma)’den:
Beni Haşim’den birkaç kişi Esma binti Ümeys’in yanına girmişler. Derken Ebu Bekir’i Sıddîk (Radıyallahü anh), da girmiş. Esma o gün onun nikâhı altında imiş. Ebu Bekir (Radıyallahü anh) bu zevatı görmüş ve bundan hoşlanmamış. Bunu Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e anlatmış ve: “Ama hayırdan başka bir şey görmedim” demiş. Bunun üzerine Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem):
“Şüphesiz ki, Allah Esma’yı bundan beri kılmıştır.” buyurmuş. Sonra Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minber üzerinde ayağa kalkarak: “Bu günümden sonra sakın bir adam beraberinde bir veya iki kişi olmadan, kocası evde bulunmayan bir kadının yanına girmesin!” buyurmuşlar.1
---------------------------
1- Müslim 2173, Ahmet b. Hanbel 6595, İbni Hibban 5585, Nesai Kübra 9217 vd.
Muğîbe: Kocası evde olmayan kadın, demektir. Kocasının şehir hâ¬ricinde uzak bir yere gitmesiyle evinden çıkıp şehir içinde bulunması ara¬sında hükmen bir fark yoktur. Nitekim bu kıssada Hz. Ebu Bekr evinde bulunmamış, fakat şehirden de dışarı çıkmamıştır. Nevevî diyor ki: “Hadisin zahirine bakılırsa beraberinde iki üç kimse bulunan bir adam kendisine ecnebi sayılan bir kadınla bir yerde bulunabilecektir. Ulemâmıza göre meşhur olan kavil ise bunun haram olmasıdır. Şu halde hadis salâh ve doğruluklarından dolayı kendilerinden kötülük beklenme¬yen bir cemâat, bir kadının yanma girebilir diye tevil olunur. Kâdi İyaz da bu tevile benzer bir işarette bulunmuştur.”
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Allah’tan faydalı ilim isteyin
عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ الله قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ـ ‏ "‏ سَلُوا اللَّهَ عِلْمًا نَافِعًا وَتَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ عِلْمٍ لاَ يَنْفَعُ ‏"‏ ‏. [رواه ابو يعلى (١٩٨٠) وابن ماجه (٣٨٤٣)]
196- Cabir b. Abdullah (Radıyallahü anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minber üzerinde şöyle buyurdu: Allah’tan faydalı ilim isteyin, faydasız ilimden Allah’a sığının.1
-------------------------
1- Ebu Ya’la 1980, İbni Mace 3843 Zevaid’de şöyle denilmiştir: Bunun senedi sahih olup raviler güvenilir zatlardır. Ravi Üsame bin Zeyd, el-Leysî el-Müzeni olan Üsame’dir. Müslim bu ravinin hadislerini rivayet etmiştir. Elbani: Bu hadis hasendir der.
Cabir (Radıyallahü anh)’in hadisi Zevaid nev’inden olup Al¬lah’tan yararlı ilim dilemeyi ve yararsız ilimden Allah’a sığınmayı emreder.
İlimden yararlanmak; onunla amel etmek ve bilginin ge¬reğini yapmak yoluyla gerçekleşir. Yararlı ilim, dünya hayatı ve ahiret hayatı bakımından faydalı olan ilimdir. Hadis, din hayatına göl¬ge düşüren dünya ilmini talep etmemenin gerekliliğine delalet eder. Mesela sihir ilmi de bir ilimdir. Fakat Kur’an-ı Kerim’de belirtildiği gibi sihir ilmi yararlı ilimlerden sayılmamıştır, bilâkis za¬rarlı olduğu bildirilmiştir. Hâlbuki sihir ilmi bir takım maddî çıkarlara ve kişisel menfaatlara vasıta olabilir. Şu halde yarardan maksat şah¬si çıkar değildir. İlmin yararlarının ölçüsü İslamiyet’tir.
Sahibine; dünya hayatı bakımından meşru yarar ve ahiret ha¬yatı bakımından sevap kazandırmayan bir ilim, sahibi için azaptan başka bir şey değildir, özellikle dini ilimler edinip de bununla amel etmeyen, tutum ve davranışları ilmine ters düşen bir kimsenin ahirette şiddetli azaba müstahak olacağına dair birçok ayet ve hadis mevcuttur. Allah cümlemizi korusun.
Allah’tan korkmayan, O’nun emirlerini dinlemeyen ve şer’i hü¬kümlere boyun eğmeyen bir kalp, sahibini dalâlete ve türlü felâkete götürür.
Dünya malına düşkün, kanattan yoksun, Allah’ın verdiği rızık nimetini az görüp rıza göstermeyen ve doymak bilmeyen bir nefis de sahibine huzur vermez, bilâkis onu her türlü harama ve gayri meş¬ru kazançlara sürükler.
Allah katında kabule şayan görülmeyen bir dua işitilmez sayıl¬mıştır. Bilindiği gibi Allahu Teâlâ her şeyi işitir. Fakat kabul buyurmadığı bir duayı işitmemiş gibi sayar.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 10/18-19.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ : قَالَ رَجُلٌ وَرَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ : يَا رَسُولَ الله مَا يُقْتَلُ مِنَ الدَّوَابِّ ؟ قَالَ : الْغُرَابُ وَالْحِدَأَةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُور . [رواه ابو يعلى (٥٨١٠)]
197- İbni Ömer (Radıyallahü anh)’den şöyle demiştir:
Rasulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) minder üzerinde iken bir adam: Ya Resulallah! Hangi hayvanlar öldürülür dedi. Rasulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): “karga, çaylak, yırtıcı hayvanlar” buyurdu
Cerir derki; Eyyüp Nefi’ye yalan? Dedi Nafi’: onun ikisinde ihtilaf yok dedi.
Ebu Ya’la 5810 Hüseyin Selim Esed: isnadı sahihtir der.
Mescide gelmeden önce sarımsak yemenin keraheti
عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَجُلاً سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الضَّبِّ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ فقال : لاآكُلُهُ وَلَا أَنْهَى عَنْهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَلَا يَأْتِيَنَّ الْمَسْجِدَ . [رواه أحمد (٤٦١٩) والبخاري ( ٨١٥) ومسلم (٥٦٢ ، ٥٦٥)]
198- İbni Ömer (Radıyallahü anh)’den:
Rasulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) minder üzerinde iken bir adam keler yemeyi sordu. Rasulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem):
“Ne yerim, ne de onu yasaklarım!” buyurdu ve şöyle devam etti: “Kim şu bitkiden, yani sarımsaktan yerse kesinlikle mescitlere gelmesin.”1
-----------------------
1- Ahmet b. Hanbel 4619, Şuayip Arnavut: Şeyhayn’in şartı üzere isnadı sahihtir der.
Buhari 815, Müslim 562 ve diğerleri… Müslim’in başka bir rivayetinde 565, şu ilave vardır:
“Ey cemaat! Allah'ın bana helâl kıldığı bir şeyi haram etmek benim elimde değildir. Fakat ben bu sebzenin kokusundan hoşlanmıyorum.”
Hadiste sarımsağa “şecere” adı verilmiştir. Şecerenin Türkçe karşılığı ağaçtır. Fakat Araplar sapı bulunan her nebat’a şecere; kökeni bulunan nebat’a da “necim” derler. Bazıları yere kök salan ve üzeri kesildiği halde yeniden filiz süren şeye şecer denildiğini; böyle olmayan nebatata ise necim adı verildiğini söylerler. Sebzevatın umumuna Araplar “bakl” ve “bukûl” derler.
Rivayetlerin umumundan anlaşılıyor ki sarımsak ve soğan gibi kerih kokusu olan sebzelerden birini yedikten sonra mescide ve o hükümde olan başka bir yere gitmek mekruhtur. Bazıları pırasanın hadiste zikredilmediğini, onu yemenin soğana kıyas suretiyle mekruh olduğunu söylemişlerse de bu iddia doğru değildir. Babımız hadislerinin bazı rivayet¬lerinde pırasa da zikredilmiştir. Zaten zikredilmese bile maksat insan¬lara ve meleklere eziyet veren bütün kerih kokulu sebzelerdir. Binaena¬leyh zikredilmediği halde turp dahi hükümde dâhildir.
Bu Rivayetlerden Çıkarılan Bazı Hükümler:
1- Çiğ sarımsak yiyerek mescide gelmek haram değil mekruhtur. Mekruh olması kerih kokusundan dolayıdır. Haram olmaması: “Her kim bundan yerse...” cümlesinden anlaşılmaktadır. Birde hadisin bir rivaye¬tinde Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem):
“Sen ye! Çünkü ben senin münacat etmediğin kimselerle münacat etmekteyim.” buyurmuştur. Bu hadis sarımsak yemenin mubah olduğunu açık olarak ifade etmektedir.
Münacat: Gizlice konuşmak manasınadır. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in buradaki münacatından maksat meleklerle görüşme¬sidir.
Pişmiş sarımsak yemek mekruh değildir. Bu babda Hz. (Radıyallahü anh)’dan rivayet edilen bir hadiste: “Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) sarımsak yemekten nehy buyurmuştur; ancak olursa o başka!” denilmiştir. Pişmiş sarımsak yemekte beis olmadığını gösteren başka rivayetler de vardır. Zaten sarımsak pişirilince hemen hemen kokusu kalmaz.
2- Sarımsak gibi kerih kokan soğan, pırasa ve turp gibi şeylerde sarımsak hükmündedirler. Bunların hükmü bütün ehl-i sünnet ulemâsına göre kerahettir. Yalnız Zahiriler haram olduğuna kaildirler. Çünkü bu gi¬bi sebzeleri yemek cemaati terk etmeye sebep olur. Hâlbuki cemaata de¬vam etmek Zahirîlere göre farz-ı ayın’dır. Diğer tabirle zahirilerin kavli şöyle takrir edilebilir: Cemaata devam etmek farz-ı ayın’dır. Bu farzın tamamı ise ancak kerih kokan sebzeleri yememekle olur. Bir farz ne ile tamam olursa o şey de farzdır. Şu halde kerih kokulu sebzeleri ye¬memek de farzdır. Fakat Zahirîlerden İbni Hazm (384 - 456) ke¬rih kokulu sebzelerin yenmesi helâl olduğunu söylemiştir.
3- Sarımsak ve emsali sebzeleri yiyen mescide gelmemelidir. Bu nehy umumu ile bayram, cuma, cenaze ve düğün daveti gibi bütün ce¬maatlara şamildir.
Kâdı İyaz keraheti cemaatin içinde sarımsak yemeyenler bu¬lunduğu zamana tahsis etmişdir. Cemaatin hepsi sarımsak yemişlerse bir yere toplanmaları mekruh değildir. Fakat unutmamalıdır ki insanlara ezi¬yet veren kerih kokular meleklere de eziyet verir. Binaenaleyh bütün cemaat sarımsak yedikleri takdirde birbirlerinin ağız kokusundan rahatsız olmazlarsa da melekler rahatsız olacağı için onlara hürmeten ce¬maat halinde de sarımsak ve emsalini yemekten kaçınmalıdır.
Sarımsak yemek mescitlerle o manadaki yerlere giderken mekruhtur. Ve sadece Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in mescidine mah¬sus değildir.
Çarşı ve pazar gibi yerlere giderken sarımsak yemek mekruh değil¬dir. Zira bunlar mescid hükmüne girmezler.
4- Hadiste sarımsakla soğanın zikredilmesi çok yenildikleri için¬dir. Binaenaleyh yukarıda da söylediğimiz gibi kerih kokusu olan bütün sebzeler hükümde dâhildirler. Ulemâdan bazılarına göre ağızı kokan ya¬hut vücudunda yarası olupta kokan veya kasap, balıkçı gibi sanatı icabı üstü başı kokan kimselerin hükmü de sarımsak yiyenin hükmü gibidir. Hatta bazıları daha ileriye giderek sözleri ile cemaata eziyet veren kim-seleri de aynı hükümde saymışlardır. Hz. Abdullah İbni Ömer buna fetva verirmiş.
5- Ulemâdan bazıları cemaata devamın farz olmadığına bu hadis¬lerle istidlal etmişlerdir. Zira sarımsak ve emsali sebzeleri yemek caizdir. Şu halde cemaatle namazın terkedilmesi de caiz olmak gerekir. Çünkü caizin lazımı da caizdir.
6- Sarımsak, soğan gibi şeyleri yemek cemaati terk hususunda özür sayılırlar.
7- El-Mühelleb bu hadisler arasındaki münacat rivayeti ile istidlal ederek meleklerin insanlardan efdal olduklarını söylemişse de doğru değildir. Çünkü bir şeyin bazı fertlerinin diğerlerinden üstün ol¬ması, cinsin üstün olmasını icap ettirmez.
8- Bazıları bu rivayetlerle istidlal ederek sarımsak gibi kerih ko¬kulu sebzelerin Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) efendimize haram olduğunu söylerler. Fakat bu da doğru değildir. Çünkü Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)in: “Ey cemaat! Allah’ın bana helâl kıldığı bir şeyi haram etmek benim elimde değildir. Şu var ki sarımsak benim kokusundan hoşlanmadığım bir sebzedir.” buyurması sarımsağın ona haram kılınmadığını sarahaten göstermektedir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 13/460

Cuma günü duaların kabul olduğu saat
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قال: سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ : إِنَّ فِي الْجُمْعَةِ لَسَاعَةٌ. وَأَشَارَ بِكَفِّهِ كَأَنَّهَا يُقَلِّلُهَا لَا يُوَافِقُهَا عَبْدٌ مُسْلِمٌ قَائِمٌ يُصَلِّي، يَسْأَلُ اللهَ شَيْئًا، إِلَّا أَعْطَاهُ إِيَّاهُ. [رواه أحمد (٧٧٥٦) والبخاري ( ٨٩٣) ومسلم (٨٥٢) وابو داود (١٠٤٨)]
199- Ebu Hüreyre (Radıyallahü anh)’den:
Resulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’i minber üzerinde iken işittim:
“Hakikaten cumada öyle bir saat vardır ki, eliyle onun azlığına, işaret etti de şayet bir Müslüman kul namaz kılarken o saate rastlar da, Allah’dan bir şey isterse Allah, ona dilediğini mutlaka verir.” buyurdu.1
------------------------------------
- Ahmet b. Hanbel 7756, Şuayip Arnavut: Şeyhayn’in şartı üzere isnadı sahihtir der.
Buhari 893, Müslim 852 Ebu Davut 1048 de: O vakti son saatte, ikindiden sonra arayınız. Elbani: Bu hadis sahihtir der.
Bu hadisi Buhari “Kitabu’l-Cuma” da tahric etmişdir.
Hadisi: Ebu Hüreyre, İbni Abbas, Ebu Musa (Radıyallahü anhüm) ile Muhammed b. Şirin, Ebu Seleme İbni Abdurrahman, Hemmam, Muham¬med b. Ziyad, Ebu Saîd-i Makburî, Said İbni Müseyyeb, Atâ' b. Ebî Rabâh, Ebu Rafi', Ebu’l-Ahves, Ebu Bürde, Mücahit ve Yakup b. Abdurrahman hazeratı da rivayet etmişlerdir. İbni Abbas hadisini Nesai “Yevm ve Leyle” bahsinde tahric etmişdir. Ebu Musa hadisini Darekutni “El-İlel” nam eserinde rivayet eder. İbni Şirin rivayetini Buhari “Talâk” bahsinde tahric etmişdir.
.Ebu Seleme hadisini Ebu Davud tahric etmişdir. Mezkûr hadiste Hz. Ebu Hüreyre: “Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem):
Üzerine güneş doğan en hayırlı gün cuma günüdür... Buyurdular”. demiştir. Hadis uzundur. Ayni hadiste:
“O günde öyle bir saat vardır ki eğer bir Müslüman kul namaz kılar¬ken o saate rastlar da, Allah’tan bir hacet dilerse, Allah mutlaka ona, o haceti verir.” ifadesi de vardır. Mezkûr hadisi Tirmizi ile Nesai de muhtelif ravilerden tahric etmişlerdir:
Hemmam b. Münebbih ile Muhammed b. Ziyad rivayetlerini Müslim tahric etmişdir.
Ebu Said-i Makburî ile Saîd İbni Müseyyeb rivayetlerini Nesâi “Yevm ve Leyle” bahsinde tahric etmişdir.
Hz. Ebu Hüreyre’nin bu anlattıkları gösteriyor ki: Namazdan murad: Dua; ayakta bulunmaktan maksat da: Devamdır. Onun için bazı rivayetlerden “ayakta” kaydı düşmüştür.
Ebu Ömer İbni Abdilberr (368-463): “Bu ziyade Malik, Verkaa’ ve daha başkalarından rivayet eden Ebu Zinâd’dan bellenmiştir. Muhammed İbni Veddah mez¬kûr ziyadenin hadisten atılmasını emrederdi. Çünkü söylediğimiz işkâlı, mucib olmaktadır. Lâkin buna arz ettiğimiz şekilde cevap verilmiştir.” diyor.
Eliyle işaret ederek icabet saatinin azlığını gösteren bizzat Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’dir. Nitekim Ebu Musab’ın, imam Malik’ten naklettiği rivayette tasrih edilmiştir.
Taklil ile tezhid’in ikisi de: azlığını beyan etmek, manasına gelirler.
Taberânî’nin “El-Evsat” da Hz. Enes’ten rivayet ettiği hadiste: “İcabet saati şu kabarcıktır.” buyurularak bir tutam olduğu gösterilmiştir.
Aynî’nin beyanına göre ulemâ icabet saati hakkında muhtelif vecihlerden söz etmişlerdir. Şöyle ki:
a) Saat kelimesinin hakikati: Zamanın bir cüz-i mahsustur. Bazen günle gecenin yirmi dört cüzünden birine, bazen de mecaz yolu ile her¬hangi bir zaman cüzüne ıtlak olunduğu gibi, şimdiki zamana da saat denildiği vardır.
İlm-i uncum ve hendese ile meşgul olanlar gece ile gündüzü on ikişer kısma bölerek her parçaya saat adını verirler. Bu takdirce saat, yerine gö¬re bazen uzun bazen kısa olur.
b) İcabet saatinin zamanımıza kadar devam edip etmediği ihtilaflı¬dır. Ulemâdan bazılarına göre bu saat, Resûlüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) devrinde mevcut idi. Sonradan kaldırılmıştır. Bu kavli İbni Abdilberr hem rivayet etmiş hem de çürütmüştür. İbni Abdilberr Abdürrezzak’ın rivayet ettiği Ebu Hü¬reyre hadisi ile istidlal eder. Hadisi rivayet eden Hz. Muaviye’nin kölesi Abdullah şöyle demiştir: “Ebu Hüreyre’ye:
Cuma günündeki icabet saatinin kaldırıldığını söylüyorlar; dedim.
Onu söyleyen yalan yapmış! Cevabını verdi.
Şu halde bu saat ileride göreceğim her cumada devam ediyor mu? diye sordum; Ebu Hüreyre: Evet! cevabını verdi.” Hadisin isnadı kuvvetlidir.
İbni Abdilberr: “Bütün haberler, bu minval üzere mütevatir olmuşlardır.” diyor.
Buna mukabil Hâkim’in Sahih’inde rivayet ettiği Ebu Seleme hadisinde şöyle denilmektedir:
«Dedim ki: Ya Eba Saîd! Ebu Hüreyre bize cuma günündeki icabet saatinden bahsetti. Senin bu saat hakkında malûmatın var mı Ebu Said:
Biz, bu saati Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e sorduk da:
Ben onu biliyordum ama sonradan kadir gecesi gibi o da bana unutturuldu., buyurdu.”
İbni Zencuye’nin, Muhammed b. Kâ'b El-Kurazî’den rivayetine nazaran ikindiden sonra Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in mescidi içinden bir köpek geçmiş. Bunu görünce saha¬beden bir zat:
Ya Rabbi! Şunu öldür! Diye dua etmiş ve köpek hemen ölmüş. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz:
«Yemin olsun ki bu zat duaların müstecâb olduğu saate rastladı!” buyurmuşlar.
c) İcabet saati baki olduğuna göre acaba her cuma varmıdır yoksa senenin yalnız bir cumasına mı münhasırdır? Bunda da ihtilaf edilmiştir. Kâ’bü’l-Ahbâr’a göre icabet saati, senede bir gündür.
Hz. Ebu Hüreyre her cuma günü icabet saati olduğunu söylemiş ve: “Kâ'b Tevrat’ı okumuş” dedikten sonra: “Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) doğru söylemiştir.” cümlesi ile sözüne nihayet vermiş; Hz. Kâ’b da onu dediğine gelmiştir.
Bu hadisi Ebu Davud ile Nesâi ve Tirmizi rivayet etmişlerdir.
d) İcabet saatinin vakti hakkında pek çok sözler söylenmiştir. Şöy¬le ki:
1) Bu saat Kadir gecesi gibi gizlidir. Cuma gününün neresinde olduğu belli değildir. İbni Kudâme’nin kavli budur Mezkûr kavil Hz. Kâ’bü’l-Ahbâr’dan rivayet olunur. Bu saatin gizlenmesindeki hikmet, onu bulmak maksadı ile bütün günü ibadetle geçirtmektir. Nitekim Allahu Teâlâ Hazretleri sulehâya hüsn-ü zan olunsun diye veli kul¬larının kimler olduğunu gizlemiştir.
2) İcabet saati: Her cuma bir olmayıp, yer değiştirir. İmam Gazali (450-505) : “Bu babda söylenenlerin en güzeli budur.” demiştir. İbni Asâkir ile diğer bir takım ulemâ kat’i olarak buna kaildirler.
3) İcabet saati: Cuma sabahı müezzinin ezan okuduğu saattir. Bunu İbni Ebî Şeybe söylemiştir.
4) Tanyerinden başlayarak güneş doğuncaya kadar devam eder. Bu kavli İbni Asâkir, Mücahit tarîki ile Hz. Ebu Hüreyre’den rivayet etmişdir. Bir rivayette:
“Ve ikindiden, güneş kavuşuncaya kadardır.” ibaresini de ziyade etmişdir. Bazıları buna imamın minberden inerek, namaz için tekbir alın¬caya kadar.” ibâresini de ziyade etmişlerdir. Şu halde icabet saati hakkın¬da Hz. Ebu Hüreyre’nin üç vakit gösterdiği anlaşılıyor. Filhakika Ebu Hüreyre (Radıyallahü anh)’in:
“Cuma günündeki icabet saatini şu üç vakitte arayın!..” dediği riva¬yet olunur. Yani onun kavline göre cuma günü icabet saati, tanyerinden güneş doğuncaya kadar, ikindiden güneş batıncaya kadar ve imam min¬berden inerek namaz için tekbir alıncaya kadar aranacaktır.
5- İcabet saati güneşin doğmasını takip eden zamandır. Bu kavli Muhibb-i Taberî rivayet etmişdir.
6- Güneş doğarken’dir. Bu kavli imam Gazali “İhyâû’l –Ulûm” da rivayet eder.
7- Günün üçüncü saatinin sonundadır.
8- Zevalden başlayarak, bölge yarım arşın uzayıncaya kadar devam eder. Bu kavli de Muhibb-i Taberî rivayet etmişdir. Bazı¬ları aynı kavli tercih etmekle beraber icabet saatinin, her şeyin gölgesi bir arşın oluncaya kadar devam ettiğini söylerler. Bu kavli Kâdı İyaz, Kurtubi ve Nevevî rivayet etmişlerdir.
9- İcabet saati: Güneş zevalden sonra bir karıştan bir arşın olun¬caya kadar devam eder. Bu kavli İbni Münzir ve İbni Abdilberr kuvvetli bir isnatla Hz. Ebu Zerr’den rivayet et¬mişlerdir.
10- İcabet saati: müezzin cuma ezanını okuduğu zamandır. Bu kavli İbni Münzir, Hz Aişe’den rivayet etmişdir. Aişe (Radıyallahü anha):
“Cuma günü arefe günü gibidir. Onda gök kapıları açılır ve onda öyle bir saat vardır ki, o saatte kul, Allah’dan bir şey dilerse dilediğini ona mutlaka verir.” demiş; kendisine bu saatin ne zaman olduğu sorulunca:
Müezzin cuma ezanını okuduğu zamandır.” cevabını vermiştir.
11- İcabet saati: Zevalden başlayarak, namaza girinceye kadar de¬vam eder. Bu kavli İbni Münzir, Ebu’s-Sevvar’dan rivayet etmiştir.
12- Zeval’den başlar, imamın minbere çıkışına kadar devam eder.
13- Zevalden başlar; güneş kavuşuncaya kadar devam eder. Bu kavil Hasan-ı Basri’den rivayet olunmuştur.
14- İmamın minbere çıkmasından başlar; namaza başlayıncaya ka¬dar devam eder. İbni Münzir bu kavli de Hasan-ı Basri’den rivayet etmişdir.
15- İcabet saati: İmamın minbere çıktığı zamandır. Bu kavil de Hasan-ı Basri’den rivayet olunmuştur.
16- İmamın minbere çıkmasından başlar, namaz eda edilinceye ka¬dar devam eder.
17- İcabet saati cuma günü alış verişin haram, olduğu saatten baş¬lar, helâl kılındığı saate kadar devam eder. Bu kavli Said b. Mansur ile İbni Münzir Sabi’den rivayet etmişlerdir.
18- Cuma ezanından başlar, namaz bitinceye kadar devam eder. Bu kavil Hz. İbni Abbas’tan rivayet olunmuştur.
19- İmamın minber üzerine oturmasından başlar, namaz eda edi¬linceye kadar devam eder. Bunu Müslim ile Ebu Davud, Hz. İbni Ömer’den rivayet etmişlerdir.
20- İcabet saati: Ezan okunurken, imamın hutbe esnasında cemaa¬ta Allah’ı hatırlattığı zaman ve bir de kamet getirildiği sıradadır. Bu kavil Avf b. Mâlik-i Eşcaî (Radıyallahü anh)’dan rivayet olunmuştur. Bazıları bu kavle pek cüz’i kelime farkları ile kâil olmuş¬lardır.
21- İcabet saati: İmamın hutbeye başlamasından, onu bitirinceye kadardır. Bu kavil zayıf bir isnatla Hz. İbni Ömer’den rivayet olunmuştur.
22- İcabet saati: Hatibin minbere varması ile hutbeye başlamasının arasındadır. Bu kavli de imam Gazali (450-505) “İhyâû’l-Ulûm” da rivayet etmişdir.
23- İki hutbe arasında hatip oturduğu zamandır.
24- Hatib minberden indiği zamandır.
25- Cuma namazına kamet getirildiği zamandan başlar, imam mihraptaki yerine duruncaya kadar devam eder.
26- Kametten başlar, namaz tamam oluncaya kadar devam eder. Bu kavli Tirmizi ile İbni Mace merfû’ olarak rivayet et¬mişlerdir. Mezkûr hadiste ashab-ı kiram’ın: “Bu saat ne zamandır ya Resulallah?” dedikleri. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in de:
“Kametten başlayarak, namaz bitinceye kadar devam eder.” buyurduğu beyan edilmiştir. Hadisin isnadı kuvvetlidir.
27- İcabet saati: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in cuma namazını kıldığı saattir. Bu kavli İbni Asâkir sahih bir isnatla İbni Şirin’den rivayet etmişdir.
28- İcabet saati: İkindi namazından başlayarak, güneş batıncaya ka¬dar devam eder.
29- İcabet saati: Cuma günü kılınan ikindi namazındadır. Bu kav¬li Abdürrezzak mürsel olarak Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)den rivayet etmişdir.
30- İkindi namazından başlar; ihtiyarî vaktin sonuna kadar devam eder. Bu kavli de imam Gazâ1i “İhyâü’l-Ulûm” da rivayet et¬mişdir.
31- İcabet saati: Mutlak surette ikindiden sonradır.
32- Güneşin sararması ile başlar; kavuşuncaya kadar devam eder.
33- Güneşin yarısı battıktan tamamen kavuşuncaya kadardır. Bu kavli Taberani “El-Evsat” da; Darekutni “El-İlel” de ve Beyhaki “Şuab” ile “Fedâilü’l-Evkât” da Ali b. Hüseyin’den rivayet etmişlerdir.
Görülüyor ki: icabet saatinin vakti hususundaki kaviller pek çoktur. Bizim bazılarını birleştirerek bir rakam ile gösterdiğimiz kaviller de ay¬rı ayrı sayılmak şartı ile bu babda tam kırk kavil olduğu meydana çıkar. Maamafih mezkûr kavillerin birçoklarını birleştirmek mümkündür.
Muhibb-i Taberî: “Bu hususta en sahih hadis, Ebu Musa hadisi; en meşhur kavil de Abdullah b. Selâm’ın kavlidir.” diyor.
Ebu Musa hadisinin en sahih hadis olduğuna imam Müslim ile Beyhaki, İbni Arabî ve daha birçok hadis ulemâsı kaildirler.
Kurtubi: “Bu hadis, hilaf yerinde nass’tır. Binaenaleyh başkasına bakılmaz.” demiştir. Aynı hadis için Nevevî: “Sahih olan hatta doğru olan hadis budur.” demektedir.
Bir takımları Abdullah b. Selam’ın kavlini tercih et¬mişlerdir. Hatta Tirmizi, imam Ahmed b. Hanbel’in: “Hadislerin ekserisi bu kavle uymaktadır.” dediğini rivayet eder.
Arz ettiğimiz vecihle Ebu Musa hadisini Müslim rivayet etmişdir.
Abdullah b. Selam hadisini: İbni Mace; Ebu Ümame hadisini: Yine İbni Mace; Sa’d İbni Übade hadisini: İmam Ahmed ile Bezzar;
Cabir hadisini: Ebu Davud ile Nesâi; Ali İbni Ebî Talib hadisini: Bezzar; Ebu Said hadisini: İmam Ahmed b. Hanbel;
Hz. Fâtıma (Radıyallahü anha) hadisini: Taberani “El-Evsat” da;
Meymûne binti Sa'd hadisini: Yine Taberani “El-Kebir” inde rivayet etmişlerdir.
Bazılarına göre bu babda en sahih hadis: Ebu Hüreyre ha¬disidir. Hakikatte Ebu Hüreyre hadisi ile Ebu Musa ha¬disi arasında ihtilaf ve tebayün yoktur. İhtilaf Ebu Musa hadisi ile icabet saatinin ikindiden sonra yahut ikindinin son saatinde olduğu¬nu bildiren diğer hadisler arasında mevcuttur. Bunların arasını bulmak için ya cemi’ yahut tercih yoluna gidilir. İcabet saatinin yer değiştirdiği kabul edilmek sureti ile rivayetlerin arasını bulmak mümkündür. Böyle denilmezse tercihe başvurulur. Şüphesiz ki icabet saatinin ikindiden son¬ra olduğunu gösteren hadisler hem daha çok hem de muttasıl oldukları cihetle daha ziyadedir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Arap’ın beyitlerinin en şairanesi
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , أَنَّهُ قَال عَلَى الْمِنْبَرِ : أَشْعَرُ بَيْتٍ قَالَتْهُ الْعَرَبُ : أَلَا كُلُّ شَيْءٍ مَا خَلَا اللَّهَ بَاطِلُ . وَكَادَ أُمَيَّةُ بْنُ أَبِي الصَّلْتِ أَنْ يُسْلِمَ . رواه أحمد (٩٠٧٢) والبخاري ( ٣٦٢٨) ومسلم (٢٢٥٦)
200- Ebu Hüreyre (Radıyallahü anh)’den:
Peygamber (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) minber üzerinde şöyle buyurdu: “Arap’ın beyitlerinin en şairanesi Lubîd’in şu sözüdür: “Dikkat et ki Allah’dan başka her şey batıldır…” Umeyye b. Ebi’s-Salt ise az daha Müslüman oluyordu.” buyurdular.1
--------------------------
1- Ahmet b. Hanbel 9072, Şuayip Arnavut: Sahihtir, isnadı zayıftır der.
Buhari 3628: “…أصدق كلمة قالها الشاعر، كلمة لبيد” Gerçekten bir şairin söyleyeceği en doğru söz Lebid’in şu sözüdür…
Müslim 2256: “…أشعر كلمة تكلمت بها العرب كلمة لبيد: ألا كل شيء ما خلا الله باطل” Arap’ın söylediği sözlerin en şairanesi Lebid’in şu sözüdür… Lebid: İbni Rabiate’l-Âmirî dir.
Bu hadisi Buhari “Eyyâmü’l-Cahiliyye” ve “Edeb” bahislerin¬de tahric etmiştir. Lebid İbni Rabiate’l-Ârnirî, Ashab-ı kiramdandır. Aynî’nin beyanına göre yüz elli dört sene yaşa¬mış; Hz. Osman’ın hilafeti devrinde vefat etmiştir. Kendisi Muhadramînin (yani hem cahiliyet, hem de İslamiyet devirlerinde yaşamış olan şairlerin) en büyüklerindendir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in Lebid’in sözünü bir şairin söyleyebileceği en doğru söz diye vasıflandırması:
“Yeryüzünde olan her şey fanidir.” (Rahman/26) Ayet-i kerimesine uyduğu içindir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Altını altınla gümüşü gümüşle
عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ وَزْنًا بِوَزْنٍ . [رواه أحمد (١٨٩٩) والبخاري ( ٢٠٦٦) ومسلم (١٥٩٠)]
201- Ebu Said el Hudri (Radıyallahü anh)’den:
Resulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’i minberde iken şöyle buyurduğunu işittim; Altını altınla gümüşü gümüşle misli misline (ölçüsü ölçüsüne satın)1
------------------------------
1- Ahmed b. Hanbel 1899, Şuayip Arnavut: Sahih ligayrihidir ve isnadı hasendir der.
Buhari 2066, Müslim 1590 sahih-i Buhari ve Müslim’de bu hadis daha açıktır şöyle ki:
“Altını altınla satmayınız, ancak ikisi müsavi miktarda olarak satınız. Gümüşü de gümüşle satmayın, ancak ikisi müsavi olarak satın Altını gümüş ile gümüşü de altın ile (fazlalıkla veya müsavi) nasıl isterseniz (peşin olarak) öyle satınız”
Bu hadisi Buhari ile Nesai “Buyû ” bahsinde muhtelif ravilerden tahric etmişlerdir. Hadiste geçen “misli misline” tabirinden murad: İkisinin de miktarca birbirine müsavi olmalarıdır. Cinsler deği¬şince istedikleri gibi alıp satmalarını emir buyurması ibâha ifade eder; yani istediğiniz gibi alıp satabilirsiniz demektir.
Bu hadis riba mallarının peşin ve birbirine müsavi olmak şartıyla birbiri mukabilinde satılabileceğine; cinsler değişik olursa, peşin teslim edilmek şartıyla istenildiği şekilde satılabileceğine delildir
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

عَنْ أَنَسٍ أَنَّ أَبَا طَلْحَةَ أَتَي النَّبِيَ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ،وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، مَاذَا تَرَى نزلَتْ هَذِهِ الْآيَةِ ؟ قَالَ : إِنَّ اللهَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ : {لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحَبُّونَ}(آل عمران 92) وَإِنَّهُ لَيْسَ لِي مَالٌ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَرْضِي بِبِيرُحَاءِ وَ إِتَّي أَتقربُ بِهَا إِلَى اللهِ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ : فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَخ بَخ بِيرُحَاء خَيْرٌ رَابِحٌ فَقَسَّمَهَا بَيْنَهُمْ حَدَائِقَ . [رواه أحمد (٣ / ١٣٧) والبخاري ( ٢٦٠٧)]
202- Enes İbni Mâlik (Radıyallahü anh)’den: Ebu Talha peygamber’(Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’e geldi, peygamber’(Sallallahu Aleyhi ve Sellem) minber üzerinde idi, şöyle dedi:
Ya Resulallah! Şüphesiz Allah “Siz sevdiklerinizden infak etmedikçe birr’e ulaşamazsınız.” buyuruyor. Mallarımın arasında bana Bîruhâ’ (Mescidin karşısında bulunan bir hurma bahçesi)’dan daha sevimli olanı yoktur. Bîruhâ’, Allah için sadakadır. Ben bununla Allah yakın olmayı umarım.
Rasulüllah: (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): “Bu ne güzel, ne güzel! Bîruhâ’ kazanç getiren bir maldır. Ben bu bahçeyi yakınların arasında bölüştürmeni uygun görüyorum” buyurdu.
Ahmed b. Hanbel 137/3 Şuayip Arnavut: şeyhaynin şartı üzere isnadı sahihtir der. Buhari 2607 ve diğerleri.

Ben bazı kimselere atıyye veriyor, bazı kimselere de vermiyorum
عَن عَمْرُو بْنُ تَغْلِبَ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَاهُ شَيْءٌ فَأَعْطَاهُ نَاسًا وَتَرَكَ نَاسًا وَقَالَ جَرِيرٌ أَعْطَى رِجَالًا وَتَرَكَ رِجَالًا قَالَ فَبَلَغَهُ عَنْ الَّذِينَ تَرَكَ أَنَّهُمْ عَتِبُوا وَقَالُوا قَالَ فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَحَمِدَ اللهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنِّي أُعْطِي نَاسًا وَأَدَعُ نَاسًا وَأُعْطِي رِجَالًا وَأَدَعُ رِجَالًا قَالَ عَفَّانُ قَالَ ذِي وَذِي وَالَّذِي أَدَعُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ الَّذِي أُعْطِي أُعْطِي أُنَاسًا لِمَا فِي قُلُوبِهِمْ مِنْ الْجَزَعِ وَالْهَلَعِ وَأَكِلُ قَوْمًا إِلَى مَا جَعَلَ اللهُ فِي قُلُوبِهِمْ مِنْ الْغِنَى وَالْخَيْرِ مِنْهُمْ عَمْرُو بْنُ تَغْلِبَ قَالَ وَكُنْتُ جَالِسًا تِلْقَاءَ وَجْهِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِكَلِمَةِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُمْرَ النَّعَمِ : [رواه أحمد (٢٠٦٧٢) والبخاري ( ٧٠٩٧)]
203- Amr İbni Tağlib (Radıyallahü anh)’den: Peygamber (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’e bir mal geldi de ondan birtakım kimselere verdi de, diğer bazılarına vermedi. Sonra atiyyesiz bıraktığı kimseler gücenip şikâyet ettikleri haberi kendisine ulaştı. Bunun üzerine minbere çıkıp Allahu Teâlâ’ya hamd ve sena etti. Sonra (da):
“Ben bir kimseye atiyye veriyor, bir kimseye de atiyye vermiyorum.” Affan derki; şöyle buyurdu: “Şu bir hakikat ki; Atiyye vermeyip terk etmekte olduğum kimse bana atiyye vermekte olduğum kimseden daha sevimlidir. Ben birtakım kimselere kalplerinde sabırsızlık ile hırs ve tamah’ olduğu için kendilerine mal veririm. Bazı kimseleri de Allahu Teâlâ’nın, kalplerinde yarattığı gönül zenginliği ve cibilli hayra havale ederim (de mal vermem). Amr İbni Tağlib de bunlardan biridir”
Ravi Amr İbni Tağlib: Resulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in hemen karşısında oturuyordum. Resulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in bu (taltifkârâne) sözüne bedel benim kırmızı develerim olmasını arzu etmem, demiştir.1
----------------------------
1- Ahmet b. Hanbel 20691, Şuayip Arnavut: Buhari’nin şartı üzere isnadı sahihtir, ricali güvenilirdir. Ricali sahabi Amr İbni Tağlib hariç ki; (o da Nümeyri’dir ve Buhari’nin ricalindendir ) hepsi şeyhaynin ricalidir der.
Buhari 7097 ve diğerleri

Allah’dan daha kıskanç kimse yoktur
عَنْ أَسْمَاء أَنَهَا سَمِعْتُ رَسُول اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ : إِنّهُ لَيْسَ شَيْءُ أَغْيَرُ مِنَ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ . [رواه أحمد (٢٧٠١٤) والبخاري ( ٤٣٦١) ومسلم (٢٧٦٠)]
204- Esma (Radıyallahü anha)’den:
Resulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’i minberde iken şöyle buyurduğunu işittim; “Allahu Teâlâ’dan daha kıskanç kimse yoktur.”1
----------------------------
1- Ahmet b. Hanbel 27014, Şuayip Arnavut: şeyhayn’in şartı üzere isnadı sahihtir der. Buhari’nin rivayetinde 4361: Allah’dan daha kıskanç kimse yoktur. Bundan dolayı kötülüklerin açığını kapalısını haram kılmıştır. Ve keza Müslim’de 2762
Bu rivayetleri Buhari “Kitabu’n-Nikâh”, “Küabu’t-Tevhid” ve “Kitabu’t-Tefsir”de; Tirmizi “Kitabu’d-Deavât”da; Nesâi “Kitabu’t-Tefsir”de tahric etmişlerdir.
Gayret: Kıskançlık demektir. Allahu Teâlâ’ya nispetle gayret ise: Bir şeyi mümin kuluna menetmesi ve haram kılmasıdır. Nevevî diyor ki: “Bunun hakikati kullar için maslahattır. Çünkü kullar Allah’a sena ederler. O da onlara sevap verir. Bu suretle kullar faydalanırlar. Allahu Teâlâ Hazretleri ise bütün âlemlerden ganidir. Ona kulların medh’ü senası fay¬da vermediği gibi, onu terk etmeleri de bir zarar vermez.”
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Yetim ve kadının malının kötüye kullanımının yasaklanması
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ أَحْرَجُ مَالَ الضَّعِيفَيْنِ: الْيَتِيمِ وَالْمَرْأَةِ . [رواه وابن حبان (٥٥٦٥) وابن ماجه (٣٦٧٨) والحاكم (٢١١)]
205- Ebu Hüreyre (Radıyallahü anh)’den;
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) minberin üzerinde şöyle buyurdu:
“Ben şu iki zayıfın hakkının zayi edilmesinden (insanları) şiddetle sakındırırım, )menederim(: Yetim ve kadın.”1
-------------------------
1- İbni Hibban 5565, Şuayip Arnavut: İsnadı hasendir der.
İbni Mace 3678, Elbani: İsnadı hasendir der.
Zevaid'de şöyle denilmiştir: Bunun senedi sahih olup ravileri güvenilir zatlardır. Nevevî de böyle der. Hâkim 211: Müslim’in şartı üzere isnadı sahihtir der. Zehebî de aynı görüştedir.

Selam’ı aranızda yaygınlaştınız, yemek yediriniz.
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَامٍ، قَالَ : لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ المَدِينَةَ انْجَفَلَ النَّاسُ إِلَيْهِ، وَقِيلَ : قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَجِئْتُ فِي النَّاسِ لِأَنْظُرَ إِلَيْهِ، فَلَمَّا اسْتَبَنْتُ وَجْهَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَرَفْتُ أَنَّ وَجْهَهُ لَيْسَ بِوَجْهِ كَذَّابٍ وَكَانَ أَوَّلُ شَيْءٍ تَكَلَّمَ بِهِ أَنْ قَالَ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ، أَفْشُوا السَّلَامَ، وَأَطْعِمُوا الطَّعَامَ، وَصَلُّوا وَالنَّاسُ نِيَامٌ تَدْخُلُونَ الجَنَّةَ بِسَلَامٍ . [رواه ابن ماجه (١٣٣٤ ، ٣٢٥١) والدارمي (١٤٦٠) وأحمد (٢٣٨٣٥) والحاكم (٤٢٨٣)]
206- Abdullah b. Selam (Radıyallahü anh)’den şöyle demiştir;
Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), Medine’ye geldiklerinde insanlar ona doğru koşuştular. O’nu görmek için ben de halkın arasına katıldım. O’nun yüzünü gördüğüm an onun yalancı bir kimse olmadığını bildim. Konuştuğu ilk söz şöyle olmuştu: “Ey İnsanlar! Selam’ı aranızda yaygınlaştınız, yemek yediriniz. İnsanlar uykuda iken namaz kılınız ki, selametle Cennete giresiniz.”1
------------------------
- Tirmizi 2485, Tirmizi: Bu hadis sahihtir. Elbani: sahihtir
İbn Mace 1334- 3251, Darimi 1460, Ahmet b. Hanbel 23835, Şuayip Arnavut: isnadı sahih, ricali güvenilirdir. Ricali Şeyhayn’in ricalidir der. Hâkim 4283: Şeyhayn’in şartı üzere isnadı sahihtir der. Zehebî de aynı görüştedir.
Abdullah İbni Selam (Radıyallahü anh), Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i görür görmez mübarek yüzünün bir yalancı yüzü olmadığını sezmiştir. İbadetine düşkün ve gece nama¬zına devam eden müminlerin yüzleri nurlu olur da Fahr-ı Kâinat efendimizin büyüklüğü, yüceliği, üstün risalet nuru O’nun mübarek yüzünden fışkırmaz mı? Ne mutlu o nurlu yüzü görmek şerefine mazhar olmuş olan Ashab-ı Kiram’a. Ey Yüce Allah! Bizlere de ölüm¬den sonra o mübarek yüzü görmek nimetini ve şefaatini nasip eyle.
Hadiste Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), müminlerin selamlaşmayı yaygınlaştırmasını, yemek yedirmesini (bilhassa fakir¬leri kollamasını) ve gece namazına kalkmasını emretmiş ve bunları yapanların, selamlanarak cennete gireceklerini müjdelemiştir.
Hadisin : “Selamla cennete girersiniz cümlesinden maksat melekler tarafından selamlanarak veya birbirinizle selamlaşarak veyahut selametle cennete girersiniz. .
Sindî bu hadisin Furkan suresinin 63, 64. 67 ve 75. ayetlerine uygun olduğunu şöyle anlatır:
Hadisin; Selamlaşmayı yaygınlaştırınız. “ve cahiller onlara takıldıkları zaman selametle derler.” ayetine işarettir. Hadisin: “ve onlar ki mallarını harcadıkları zaman ne israf ne de darlık ederler. Bunun arasında mutedil bir, hal de bulunmuş olurlar.” Ayetine işarettir. Hadisin: “ve gece namazını kılınız...” cümlesi : “ve onlar ki secde edici ve ayakta ibadet edici olarak Rableri için gecelerler.” ayetine işarettir. Hadisin : “Selamla cennete girersiniz...” cümlesi; “işte onlar, sabırlarına karşılık, yüksek köşklerle mükâfatlanacaklar ve ora¬da bir sağlık ve selamet duasıyla karşılanacaklardır.” ayetine işarettir.
Sünen-i İbni Mace Tercemesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 4/114-115
Hadiste bulunan “Selâmın ifşası”; Selamlaşmayı yaygınlaş¬tırmak ve işitilecek bir ses tonu ile yapmaktır. Nevevî: Sünne¬tin yerine gelebilmesi için verilen Selam’ın verildiği kişi tarafından işitilmesi gerekir, işitilmediği takdirde selâm veren kişi sünneti ifa et¬miş sayılmaz, der.
Hadislerden Çıkan Bazı Hükümler
1. Müminin rastladığı mümine selâm vermesi sünnettir. Se¬lam, tanınan kişilere tahsis edilmemelidir. Kişinin tanıdığı ve tanı¬madığı herkese selâm vermesi, yüce dinimizin emrettiği tevazu, yani alçak gönüllülüğün ve ihlaslı olmanın bir gereğidir. Hadiste emredi¬len selamın yaygınlaşması ancak şu şekilde gerçekleşir. Selamın ta-nınan kimselere tahsisi ve tanınmayan kimselerin esirgenmesi kıya¬metin belirtilerindendir. Nitekim Tahavi ve başkasının İbni Mesud (Radıyallahü anh) den rivayet ettikleri bir hadiste:
"Selamın tanınan kimselere tahsis edilmesi kıyametin belirtile¬rindendir" buyurulmuştur.
2. Yetimlere, fakirlere ve benzeri muhtaçlara yemek yedirmek Cennet’e selametle girmeye vesile olan hayrattandır, müminin hayırlı hasletlerindendir.
3. Akrabalarla iyi ilişki kurmak, bunu devam ettirmek ve onla¬ra iyilik etmek de Cennete selametle girmeye vesile olan hayırlı iş¬lerdendir.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 9/7-8.

Allah, Tayyib’dir. Tayyib’den başka bir şey kabul etmez.
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّ اللهَ طَيِّبٌ لَا يَقْبَلُ إِلَّا طَيِّبًا، وَإِنَّ اللهَ أَمَرَ الْمُؤْمِنِينَ بِمَا أَمَرَ بِهِ الْمُرْسَلِينَ، فَقَالَ: {يَا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا، إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ} [المؤمنون: 51] وَقَالَ: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ} [البقرة: 172] قَالَ : ذَكَرَ الرَّجُلَ يُطِيلُ السَّفَرَ أَشْعَثَ أَغْبَرَ، يَمُدُّ يَدَيْهِ إِلَى السَّمَاءِ، يَا رَبِّ، يَا رَبِّ، وَمَطْعَمُهُ حَرَامٌ، وَمَشْرَبُهُ حَرَامٌ، وَمَلْبَسُهُ حَرَامٌ، وَغُذِيَ بِالْحَرَامِ، فَأَنَّى يُسْتَجَابُ لِذَلِكَ ؟ "[ رواه مسلم (١٠١٥) والترمذي (٢٩٨٩) والدارمي (٢٧١٧) وأحمد (٨٣٣٠)]
207- Ebu Hüreyre (Radıyallahü anh) şöyle demiştir:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Ey İnsanlar! Şüphesiz ki Allah, Tayyib’dir. Tayyib’den başka bir şey kabul etmez. Allah, müminlere de Resullere emrettiği şeyleri emir ederek: (Ey Resuller! Helâl olan şeylerden yiyin ve salih amellerde bulunun. Çünkü ben. Sizin yaptıklarınızı pekâlâ bilirim (Müminun /51) (Başka bir ayette): (Ey iman edenler! Size verdiğimiz rızıkların helâl hoş olanlarından yiyin. (Bakara / 172) buyurmuştur.” dedi.
Sonra şunları söyledi: “Bir kimse (Hak yolunda) uzun sefere çıkar, saçları dağılmış, toza toprağa bulanmış bir halde ellerini semaya uzatarak: Ya Rabbi, Diye dua eder. Hâlbuki yediği haram, içtiği haram, giydiği haram (hâsılı) kendisi haramla beslenmiş olursa böylesinin duası nasıl kabul edilir?”1
---------------------------
1- Müslim 1015, Tirmizi 2989, Tirmizi: Bu hadis hasen gariptir der. Elbani: hasendir der. Darimi 2717, Hüseyin Selim Esed: İsnadı Müslim’in şartı üzere sahihtir der. Ahmet b. Hanbel 7330, Şuayip Arnavut: isnadı hasendir der.
Kâdı İyaz’ın beyanına göre Allahu Teâlâ’nın “Tayyib” diye sıfatlanması: Her türlü noksanlıklardan münezzehtir, manası¬nadır. Binaenaleyh Kuddûs gibidir.
Tayyib: Lügatte “Temizlik ve “kirden pastan selamette kalan” manasına gelir.
Bu hadis, İslam’ın temellerini teşkil eden hadislerden biridir.
Yine Kâdı İyaz: “Ben, bu gibi hadislerden 40 tanesini bir cüz halinde topladım.” demektedir.
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hacc, sıla-i Rahm ve müstehap olan ziyaretler gibi itaatlerden birini ifa için uzun yola çıkan fa¬kat yediği içtiği her şeyi haram olan yani haramdan beslenen bir kimsenin duası ve itaati kabul edilmeyeceğini beyan buyurmuştur. Bundan maada hadis-i şerifte şu hükümler çıkarılmıştır:
1- Müslüman helâl mal kazanarak, helâlinden yemeli ve helâ¬linden yedirmeli; Haram maldan infaktan sakınmalıdır.
2- Dua etmek isteyen kimse helâl ve harama başkalarından daha ziyade dikkat etmelidir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Mekke fethi günü hutbesi
عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَ النَّاسَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ فَقَالَ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَذْهَبَ عَنْكُمْ عُبِّيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ وَتَعَاظُمَهَا بِآبَائِهَا، فَالنَّاسُ رَجُلَانِ: بَرٌّ تَقِيٌّ كَرِيمٌ عَلَى اللَّهِ، وَفَاجِرٌ شَقِيٌّ هَيِّنٌ عَلَى اللَّهِ، وَالنَّاسُ بَنُو آدَمَ وَخَلَقَ اللَّهُ آدَمَ مِنْ تُرَابٍ. قَالَ اللَّهُ:{يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ.}[الحجرات 13 ] [رواه الترمذي (٣٢٨٠)]
208- İbni Ömer (Radıyallahü anh)’den: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), Mekke fethi günü insanlara bir hutbe irat ederek şöyle buyurdu:
“Ey İnsanlar! Allah cahiliyye gururunu ve atalarla övünmeyi sizden kaldırmıştır. İnsanlar iki guruptur; Allah katında değerli, doğru, Müslüman kişi ve Allah tarafından hor görülen isyankâr ve inanmayan kişi bütün insanlar Âdemoğullarındandır. Allah’ta Âdemi topraktan yaratmıştır ve Allah şöyle buyurmaktadır. (Hucurat suresi 13. ayeti) “Ey insanlar! Bakın biz sizi, bir erkekten ve bir kadından yarattık. Sizi birbirinizi tanıyasınız diye, milletlere ve kabilelere ayırdık. Şüphesiz Allah katında şerefli ve itibarlı olanınız, yaşantısını, yolunu, yordamını Allah’ın kitabıyla bulmaya çalışanlarınızdır. Çünkü Allah, her şeyi bilendir, her şeyden haberdar olandır.”1
-----------------------
1-Tirmizi 3270, Tirmizi: Bu hadis gariptir. Elbani: sahihtir der.
Bu hadisin açıklaması 219 numaralı hadisin dipnotunda genişçe izah edilmiştir oraya bak.

Allah’ı anın
عن أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ ، قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا ذَهَبَ ثُلُثَا اللَّيْلِ قَامَ فَقَالَ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ اذْكُرُوا اللَّهَ اذْكُرُوا اللَّهَ جَاءَتِ الرَّاجِفَةُ تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ جَاءَ الْمَوْتُ بِمَا فِيهِ جَاءَ الْمَوْتُ بِمَا فِيهِ، قَالَ أُبَيٌّ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللهِ إِنِّي أُكْثِرُ الصَّلاَةَ عَلَيْكَ فَكَمْ أَجْعَلُ لَكَ مِنْ صَلاَتِي؟ فَقَالَ: مَا شِئْتَ. قَالَ: قُلْتُ: الرُّبُعَ، قَالَ: مَا شِئْتَ فَإِنْ زِدْتَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ، قُلْتُ: النِّصْفَ، قَالَ: مَا شِئْتَ، فَإِنْ زِدْتَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ، قَالَ: قُلْتُ: فَالثُّلُثَيْنِ ، قَالَ: مَا شِئْتَ، فَإِنْ زِدْتَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ، قُلْتُ: أَجْعَلُ لَكَ صَلاَتِي كُلَّهَا قَالَ: إِذًا تُكْفَى هَمَّكَ، وَيُغْفَرُ لَكَ ذَنْبُكَ . [رواه الترمذي (٢٤٥٧) والحاكم (٣٥٧٨)]
209- Übeyy b. Ka’b (Radıyallahü anh)’den: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), gecenin üçte ikisi geçince kalkar ve şöyle derdi: “Ey insanlar! Kalkın Allah’ın büyüklüğünü ve size verdiği imkânları düşünüp gereğini yerine getirin. Racife (bütün canlılara ölüm getirecek olan ilk sûra üfürülmenin) zamanı geldi, bunun hemen ardından da Radife (bütün canlıları diriltecek olan üfleniş) gelecektir. Ölüm, her türlü şiddet ve sancılarıyla mutlaka gelecektir; ölüm, mutlaka herkesi bulacaktır.” Übeyy diyor ki: “Ey Allah’ın Resulü! Ben sana çok dua edip salevat getiriyorum; dualarımın ne kadarını sana ayırayım?” Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “dilediğin kadar!” buyurdu. Dualarımın “dörtte birini mi?” dedim; “dilediğin kadarını!” buyurdu, “şayet artırırsan senin için daha hayırlıdır!” buyurdu. Bende “yarısını ayırayım mı? diye sordum; “dilediğin kadarını!” buyurdu, “şayet artırırsan senin için daha hayırlıdır!” Ben de “üçte ikisini mi?” dedim; “dilediğin kadarını!” buyurdu, “şayet artırırsan senin için daha hayırlıdır!” buyurdu. Ben de o halde “bütün dualarımı senin için yapacağım” dedim. Bunun üzerine buyurdular ki: “Sıkıntıların giderilecek ve günahların affedilecektir.”1
-------------------------------
1- Tirmizi 2457, Tirmizi: Bu hadis hasen sahihtir. Elbani: hasendir der.
Hâkim 3587, Hâkim: Bu hadisin isnadı sahihtir der. Zehebî de aynı görüştedir.
“O gün; bir sarsıntı sarsar ve peşinden bir başkası gelir.” (Naziat / 6-7) İbni Abbas der ki: Bu, birinci ve ikinci nefhadır. Mücahid, Hasan, Katâde, Dahhâk ve bir başkası böyle demiştir. Mücahid der ki: “O gün; bir sarsıntı sarsar.” (Naziat / 6)kavli, Allahu Teâlâ’nın şu kavli gibidir: “O gün; yeryüzü ve dağ¬lar sarsılır.” (Müzzemmil, 14) “Ve peşinden bir başkası gelir” (Naziat/7)kavli ise Allahu Teâlâ’nın şu kavli gibidir: “Yer ile dağlar kaldırılıp bir vuruşla birbirine çarpıldığı zaman” (Hakka, 14) İmâm Ahmed İbni Hanbel der ki: Bize Vekî’... Kâ’b İbn Kurayza’dan nakletti ki; Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur: Sarsıntı gelir, peşinden bir başkası onu izler ve onunla beraber ölüm gelir. Adamın biri dedi ki: Ey Allah'ın Rasûlü, ben senin üzerine salâvat getirecek olursam? Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: O zaman Allah sana dünyan ve âhiretin ile seni meşgul eden konularda kâfi gelir. Bu rivayeti Tirmizî. İbn Cerîr Taberî. İbn Ebu Hatim. Süfyân esSevrî kanalıyla Kâ’b el-Kurazî’den naklederler. Tirmizî ve İbn Ebu Hâtim’in lafzı ise şöyledir: Gecenin üçte ikisi geçince Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kalkıp dedi ki: Ey insanlar, Allah’ı zikredin. Çünkü sarsıntı sar¬sar ve peşinden bir başkası gelir ve onunla beraber ölüm gelir.
“O gün kalbler titrer.” İbn Abbas, korkar, diye mana vermiştir. Mü¬câhid ve Katâde de böyle derler.
“Gözler yere döner.” Kalb sahiplerinin gözleri: Gözlerin kalb sahip¬lerine izafe edilişinin sebebi, mülabese içindir. Yani gözler hordur, ha¬kirdir, gördüğü dehşetten dolayı yere dönüktür.
“Biz eski halimize rni döndürüleceğiz? derler.” Bununla Kureyş’li müşrikler ve onlar gibi âhiretteki dirilişi inkâr edenler kasdedilmiştir. Bunlar kabre girdikten sonra, tekrar dirilmenin gerçekleşmesi konusunu uzak bir ihtimal saymaktadırlar. Mücâhid böyle der. Kemikleri, etleri parçalanıp toprak olduktan sonra mı?
“Ufalanmış kemikler olduğumuz vakit mi?” Bu ayetin sonundaki kelimesi, şeklinde de okunmuştur. Ve bu kelime¬ye İbn Abbas, Mücâhid ve Katâde, çürümüş anlamını verirler. İbni Ab¬bas ise der ki: Kemik çüruyüp içine rüzgâr girdiği zaman bu kelime kul-lanılır.
Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları: 15/8268-8270

Dağılın Allah beni koruma altına almıştır
عَنْ عَائِشَة , قَالَتْ:كَانَ النَّبِيّ صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحْرَس ,حَتَّى نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَة {وَاَللَّه يَعْصِمك مِنْ النَّاس} [ المائدة67] فَأَخْرَجَ رَسُولُ الله صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأْسه مِنْ الْقُبَّة , فَقَالَ: " أَيّهَا النَّاس اِنْصَرِفُوا , فَقَدْ عَصَمَنِي اللَّه." [رواه الترمذي (٣٠٤٦) والحاكم (٣٢٢١) والبيهقي في الكبرى (١٧٥٠٨) والطبراني في الصغير (٤١٨)]
210- Aişe (Radıyallahü anha)’dan, şöyle demiştir: Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), ilk zamanlarda muhafızlarca korunurdu. “…Allah seni inanmayanların şerrinden koruyacaktır…” (Maide 67.) ayeti inince bulunduğu yerden başını çıkararak Ey İnsanlar dağılın Allah beni koruma altına almıştır, buyurdu.1
---------------------------------
1- Tirmizi 3047, Tirmizi: Bu hadis gariptir der. Elbani: hasendir der. Hâkim 3587, Hâkim: Bu hadisin isnadı sahihtir der. Zehebî de aynı görüştedir. Beyhaki Kübra’da 17507, Taberî Suğra’da 418
Ahmed İbni Hanbel der ki: Bize Yezid... Âmir İbni Rabia’dan nakletti ki; o, şöyle demiş: Hz. Aişe (Radıyallahü anha) anlatıyor idi. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir gece uykusuz kalmıştı. Aişe (Radıyallahü anha) yanında yatıyordu. Aişe (Radıyallahü anha) diyor ki: Ben; ne oluyorsun ey Allah’ın Resulü? dedim. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), keşke ashabımdan silahlı bir adam ge¬celeyin beni bekleseydi, dedi. Hz. Aişe (Radıyallahü anha) diyor ki: Biz, bu durumdayken bir silah sesi duyduk. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kim o? dedi. Ses sahibi, ben, Sa’d İbni Malik’im, dedi. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) neden geldin? deyince o; ey Allah’ın Resulü seni beklemek için geldim, dedi. Hz. Aişe der ki: Ben Rasu¬lüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in hırıltısını duydum. Buhari ve Müslim de bu hadisi Yahya İbni Said el-Ensari kanalıyla Abdullah İbni Âmir İbni Rebia’dan naklederler.
Ancak Buhari’nin lafzı şöyledir: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Medine’ye gel¬diği sırada, bir gece uyanık kaldı. Yani Hz. Aişe’yle evlendikten sonra, hicretten hemen sonra, demektir. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın Aişe (Radıyallahü anha) ile evlenmesi hic¬retin ikinci senesinde olmuştur.
İbni Ebu Hatim der ki: Bize İbrahim İbni Merzûk... Hz. Aişe (Radıyallahü anha)’nin şöyle dediğini nakleder: Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu ayet ininceye kadar, bek¬çiler tarafından bekleniyordu. Sonra Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), başını kubbeden çıkararak dedi ki: Ey insanlar gidiniz, artık Allah Azze ve Celle beni koruyor. Tirmizi de Abd İbni Humeyd kanalıyla Müslim İbni İbrahim’den bu hadisi nakleder ve garib olduğunu söyler. İbni Cerir Taberî ile Hâkim de Müstedrek isimli eserinde Müslim İbni İbrahim’den bu hadisi rivayet ederler. Sonra Hâkim der ki: Bu hadisin isnadı sahih olmakla beraber, Buhari ve Müslim bunu tahric etmemişlerdir. Keza Said İbni Mansur da... Hz. Aişe (Radıyallahü anha)’den bu hadisi rivayet eder. Tirmizi buna ek olarak der ki: Bazıları bu hadisi Cüreyrî kanalıyla İbni Şakîk’den naklederler ki o Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bekçiler tarafından beklenirdi diye kendisi an¬latmış ve Hz. Aişe (Radıyallahü anha)’den bahsetmemiştir. Ben derim ki: İbni Cerir bu ha¬disi İsmail kanalıyla... Mürsel olarak, Abdullah İbni Şakîk’den nakletmiştir. Keza Saîd İbni Cübeyr ve Muhammed İbni Kâ’b el-Kurazî’den de mürsel olarak rivayet etmiştir. İbni Cerir bu iki rivayeti de tefsirinde nakleder. Rebî’ İbni Enes ise İbni Merduyeh’ten rivayet eder ve der ki: Bize Süleyman İbni Ahmed... İsmet İbni Malik’ten nakleder ki, o şöyle demiş: Biz, geceleyin Hz. Peygamberi beklerdik. Nihayet Allahu Teâlâ “Allah; seni insanlardan korur.” (Maide 67.) ayetini indirince beklemek terkedildi. Süleyman İbni Ahmed... Ebu Saîd el-Hudrî’den rivayet eder ki; o, şöyle demiştir: Hz. Peygamberin amcası Abbas, Allah’ın Resulünü bekleyen-lerden birisiydi. Bu ayet nazil olunca, Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bekçi edinmeyi bıraktı. Ali İbni Ebu Hamîd bize... Ammar’dan nakletti ki; o, şöyle demiş: Ben, Mekkeli Ebu Cübeyr’in Cabir İbni Abdullah’tan şöyle riva¬yet ettiğini duydum: Hz. Peygamber bir yere gidince, Ebu Talib onunla beraber kendisini koruyan kimseler gönderirdi. Nihayet “Allah; seni in¬sanlardan korur.” ayeti nazil olunca, Ebu Talib yine onunla beraber birini göndermek istedi. Hz. Peygamber buyurdu ki: Amcacığım, Allah beni korur. Benimle beraber birini göndermene gerek yok. Bu hadis garib olduğu gibi, münkerdir de. Çünkü bu ayet, Medine’de nazil ol¬muştur. Hadis ise ayetin Mekkî olmasını gerektirmez. İbni Merduyeh der ki: Bize Muhammed İbni Ahmed... Abdullah İbni Abbas’ın şöyle dediğini nakletti: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bekçi ediniyordu. Ebu Talib her gün onunla Hâşim oğullarından bir kişiyi beraber gönderiyor ve onlar Hz. Peygam¬beri (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bekliyorlardı. Nihayet bu ayet-i kerime nazil olunca; amcası yine kendisini beklemek üzere bir kişiyi göndermek istedi. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Allah beni cinlerden ve insanlardan korudu, diyerek kimseyi götürmedi. Taberani de bunu Yakup İbni Giylân kanalıyla Ebu Küreyb’den nakle¬der. Bu rivayet de gariptir. Sahih olan, bu ayetin Medine’de nazil olmasıdır. Hatta bu ayet Medine’de nazil olan son ayetlerdendir. Allah en iyisini bilir.
Allah’ın Resulünü korumasının örneklerinden birisi de; o’nun Mekkeli azgınların kıskançların, inatçıların ve müşriklerin elinden koruma¬sıdır. Onlar, Hz. Peygambere aşırı kin ve düşmanlık besliyorlar, gece ve gündüz savaş barakları çekiyorlardı. Allah halk ettiği yüce sebepler ve azim hikmetlerle Hz. Peygamberi korudu. Risalet’in başlangıcında am¬cası Ebu Talib vasıtasıyla onu muhafaza etti. Ebu Talib kavminin reisi olarak Kureyş’liler tarafından sözü dinlenir, ulu bir kişiydi. Allah Ebu Talip’in gönlüne, tabiî olarak Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in sevgisini yerleştirdi. Ebu Talib şer’i olarak değil, tabiî olarak o’nu seviyordu. Eğer o Müslüman olsaydı, kureyşli kâfirler ve liderler ona karşı gelme cesaretini gösterirlerdi. Ancak onunla bu kâfirler arasında bir küfür iştiraki bu¬lunduğu için, ondan çekinmişler ve kendisine saygı duymuşlardı. Ebu Talip’in vefatı üzerine, müşrikler Hz. Peygambere çok işkence yaptılar. Sonra Allah, Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ı korumak için ensarı gönderdi. Onlar İslam’ı ve Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ı koruyup kendi yurtlarında muhafaza etmek üzere söz verdiler. Medine’ye onların yurduna göç edince Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ı karadan ve kızıldan muhafaza ettiler. Müşriklerden ve ehl-i Kitap’tan her kim o’na karşı bir davranış içine girerse, Allah ona karşı çıkarak hilesini geri çevirmiştir. Yahudiler büyü yaparak o’na tuzak kurunca, Allah koru¬muştu onu. Ve büyüye çare olarak muavvizeteyn surelerini inzal bu-yurmuştu. Yahudiler bir kuzu kolu ile o’nu zehirlemek isteyince, Allah o’na bu durumu bildirmiş ve kendilerini korumuştu. Bu konuda çok ör¬nekler vardır. Bunları zikretmek oldukça uzun sürer. Mesela müfessirlerin, bu ayet-i Kerime’nin tefsirini yaparken, Allah’ın Hz. Peygamberi koruyuşuna örnek olarak anlattıklarından bazıları şöyledir:
Ebu Cafer İbni Cerir Taberî der ki: Bize Haris... Muhammed İbni Kâ’b el-Kurazî’den ve başkalarından nakletti ki; Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir yerde konakladığı zaman, ashabı o’nun için gölgelikli bir ağaç seçer ve Rasulüllah onun altında uykuya dalardı, İşte bu esnada bir bedevi gel¬miş ve kılıcını kınından çıkararak şimdi seni benden kim korur? demiş. Allanın Resulü beni senden Allah Azze ve Celle korur, demiş. Bedevi’nin bu esnada eli titremiş ve kılıç elinden düşmüş. Başını ağaca vurarak beyni dağılmış. Bunun üzerine Allah Azze ve Celle “Allah; seni insan-lardan korur.” ayetini inzal buyurmuş.
İbni Ebu Hatim der ki; Bize Ebu Saîd Ahmed İbni Yahya... Ensar’dan Cabir İbni Abdullah’tan nakleder ki; o, şöyle demiş: Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Enmâr oğullarıyla savaştığında, koruyucu bir hurma ağacının üzerine çıkmıştı. O, ayağını uzatıp bir kuyunun başında oturduğu sı¬rada, Gavres İbni Haris ki – Neccar oğullarındandır – ben Muhammed (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i öldüreceğim, demiş. Arkadaşları, onu nasıl öldüreceksin? deyince; o, ben kendisine kılıcını bana verir misin? derim. Verince de onunla kendisini öldürürüm, demiş Hz. Peygambere gelip ey Muhammed kılıcını bana ver de bakayım, demiş. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kılıcım ona vermiş. Gavres’in eli titremiş ve elinden kılıç yere düşmüş. Bunun üzerine Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem); Allah, seninle yapmak istediğin şeyin arasına girdi, demiş. Ve bu esnada “ey peygamber; Rabbinden sana indirileni tebliğ et. Eğer yapmazsan O’nun elçiliğini yapmamış olursun. Allah; seni insanlardan korur.” ayeti nazil olmuş. Bu hadis, bu şekliyle gariptir. Ancak Gavres İbni Haris’in kıssası meşhurdur ve Buhari’nin Sahih’inde vardır.
Ebu Bekr İbni Merduyeh der ki: Bana Ebu Arar Ahmed İbni Mu¬hammed... Ebu Hüreyre (Radıyallahü anh)’den nakletti ki, o şöyle demiş: Biz, Rasu¬lüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile beraber seferde arkadaşlık ettiğimizde, o’nu büyük bir ağacın altında bırakıp gölgelendirirdik. O da burada konaklardı. Bir gün, bir ağacın altında konakladı ve kılıcını ağaca astı. Adamın birisi; ey Mu¬hammed seni şimdi benden kim korur? dedi. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem); beni senden Allah korur. Kılıcı bırak, dedi ve adam kılıcı bıraktı. Bunun üzerine Allah Azze ve Celle “Allah; seni insanlardan korur.” ayetini inzal buyur¬du. Ebu Hatim İbni Habban da Sahih’inde Abdullah İbni Muhammed ka¬nalıyla... Hammad İbni Seleme’den bu hadisi rivayet eder. İmim Ahmed İbni Hanbel der ki: Bana Muhammed İbni Cafer, Ca’de İbni Halid’den şöyle duyduğunu nakletti: Ben işittim ki, Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şişman bir adamı görmüş ve eliyle adamın karnını göstererek buyurmuş ki: Bu, buradan başka bir yerde olsaydı senin için daha hayırlı olurdu. Hz. Peygambere bir adamı getirip bu seni öldürmek istedi, demişler. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) da korkma korkma sen onu yapmak istesen de, Allah seni bana musal¬lat etmez, buyurmuş.
“Allah, kâfirler güruhunu hidayete erdirmez.” Ey peygamber, sen vazifeni tebliğ et. Dilediğini hidayete erdiren ve dilediğini de sapıtan Allah’tır. Nitekim bir başka ayet-i kerime’de şöyle buyurur: “Sana an¬cak tebliğ düşer. Hesap ise bize aittir.” (Kâf, 40).
Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları: 5/2416-2412

Gücü yeten her aile için her yıl bir kurban
عن مِحْنَفِ بْنِ سُلَيْمٍ قَالَ : كُنَّا وُقُوفًا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَاتٍ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَى كُلِّ أَهْلِ بَيْتٍ فِي كُلِّ عَامٍ أُضْحِيَّةٌ وَعَتِيرَةٌ . هَلْ تَدْرُونَ مَا الْعَتِيرَةُ ؟ هِيَ الَّتِي تُسَمُّونَهَا الرَّجَبِيَّةَ . [رواه الترمذي (١٥١٨) وابو داود (٢٧٨٨)والنسائي (٤٢٢٤) وابن ماجه (٣١٢٥)وأحمد (١٧٩٢٠)]
211- Mihnef b. Süleym (Radıyallahü anh)’den şöyle demiştir:
Arafat’ta, Vakfede iken Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in şöyle buyurduğunu işittim. Ey Müslümanlar gücü yeten her aile için her yıl bir kurban birde atîre kesilmelidir. Atîre nedir bilir misiniz? Recep ayında kesilmesi gereken kurbandır.1
-------------------------
1- Tirmizi 1518ž Tirmizi: Bu hadis hasen gariptir. Elbani: sahihtir der.
Ebu Davud, 2788, Atîre nesh edilmiştir. Bu (atîre ile ilgili) haber mensuhtur.
Atîre: Arapların recep ayının ilk on günü içinde kestikleri hayvandır.
Nesai, 4224, İbni Mace 3125, Ahmed b. Hanbel 18920 Şuayip Arnavut: Hasen ligayrihidir der.
“Dahaya” kelimesi, dâhiye kelimesinin çoğuludur. Hanefi âlimlerinden İbni Abidin’in “Şürünbilâlî” den naklettiğine göre “Dahiyye” kelimesi Arapçada sekiz şekilde kullanılır: l. Udhiyye 2. Udhiye 3. İdhiye 4. İdhiyye 5. Dahye 6. Dıhye 7. Edhatiin 8. Idhatün.
Hanefi fıkıh kitaplarından “ed-Dürr’ül Muhtar” isimli eserde açıklan¬dığı üzere bu kelime, aslında kurban bayramı günü anlamına gelmekle bera¬ber, zamanla mecazen kurban bayramı günlerinde kesilen hayvanlara isim olmuştur.
“Çocuk onun yanında koşma çağına erince -İbrahim Ona- yavrum dedi. Ben uykuda görüyorum ki, seni kesiyorum” ayet-i kerimesinde de, işaret edil¬diği gibi İslamiyet’te; kurbanın tarihi Hz. İbrahim’in oğlunu kurban etmeğe karar vermesiyle başlar.
Hz. İbrahim’in, Allah için kurban etmeye karar verdiği oğlunun kim olduğu İslâm âlimleri arasında ihtilaflıdır. Bazılarına göre; Hz. İsmail’dir. Bazılarına göre de Hz. İshak’tır.
"Şerh-u Müsellem-is-sübut" ta Hz. İbrahim (Aleyhisselam)’in kurban etmek istediği çocuğun, oğlu İshak (Aleyhisselam) olduğu iddia edilmişse de İbn Abidin (Radıyallahü anh) gerçekte bu çocuğun Hz. İshak (Aleyhisselam) olmayıp Hz. İsmail (Aleyhisselam) olduğunu çeşitli delillerle ispat etmiştir. İbni Abidin’in açıklamasına göre Cumhur ulemâ da Hz. İbrahim’in kurban etmek istediği çocuğun oğlu İsmail (Aleyhisselam) olduğu görüşündedir.
Atîre ise; Recep ayının ilk on günü içerisinde kurban edilen koyun de¬mektir. Recep ayında kesildiği için bu ismi almıştır. Şevkanî’nin Neyl-ül-Evrat isimli eserinde ifade ettiği gibi, İmam Nevevî âlimler atire’nin Recep ayın’ da kesilen kurban anlamına geldiğinde ittifak etmişlerdir. Metinde gecen, “Ev halkı’nın her birine her sene bir kurban kesmek gerekir” cümlesi Sünen-i Ebu Davud’un bazı nüshalarında “Her ev halkına yılda bir kurban gerekir” Şeklin¬de geçmektedir. Bu şekle göre; bir evin tüm fertleri için bir tek kurban yeter¬li olmaktadır.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 10/457-458

Sükûnetli olun
عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ، قَالَ : وَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَةَ ، فَقَالَ : " هَذِهِ عَرَفَةُ وَهَذَا هُوَ الْمَوْقِفُ ، وَعَرَفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ " ، ثُمَّ أَفَاضَ حِينَ غَرَبَتِ الشَّمْسُ ، وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ وَجَعَلَ يُشِيرُ بِيَدِهِ عَلَى هِينَتِهِ وَالنَّاسُ يَضْرِبُونَ يَمِينًا وَشِمَالًا يَلْتَفِتُ إِلَيْهِمْ ، وَيَقُولُ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمُ السَّكِينَةَ .[ رواه الترمذي (٨٨٥) وأحمد (١٣٤٧) وابو يعلى(٣١٢)]
212- Ali b. Ebu Talib (Radıyallahü anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), Arafat’ta vakfe yaptı ve şöyle buyurdu:
“Burası Arafat’tır, burası vakfe yapılacak yerdir. Arafat bölgesinin tamamı vakfe yeridir.” Sonra güneş batınca oradan ayrılmak için hareket etti. Üsame b. Zeyd’i binitinin arkasına aldı. Eli ile insanlara işaret ediyordu, insanlar büyük kalabalıklar halinde sağa sola çalkalanıyorlardı, onlara bakıp; “Ey insanlar sükûnetli olun” buyurdu.1
-----------------------------
1- Tirmizi 885 Tirmizi: bu hadis hasen sahihtir, Elbani: hasendir der. Ahmed b. Hanbel 1347, Şuayip Arnavut: isnadı hasendir der. Ebu Ya’la 312 Hüseyin Selim Esed: ricali güvenilirdir der
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Mina’ya işaretle, onun her tarafının kurban yeri; Arafat’a işaretle, onun her tarafının vak¬fe yeri; Müzdelife’ye işaretle, onun da her tarafının vakfe yeri olduğunu beyan buyurmuştur.
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) efendimizin bu sözleri ümmeti¬ne karşı beslediği muhabbet ve şevkatin sonsuzluğuna delildir. Fahr-i Kâinat (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz dini,-dünyevî hiç bir masla¬hat hususunda ümmetine lazım gelen tenbihat ve nasâyıhdan bir an geri kalmazlardı. .
Burada da ümmetine kurban ve vakfenin en mükemmel şekliyle caiz olan miktârını beyan buyurmaktadır.
En mükenimel kurban ve aakfe yerleri şüphesiz ki, onun bizzat kur¬ban kestigi ve vakfe yaptığı yerlerdir. Geri kalan yerlerde de bu ibâ¬detleri yapmak caizdir.
Arafat’ın hududu Urane vadisinden başlayarak karşıki dağlara doğru uzanan sâhadır.
Ezrakî’nin Hz. İbni Abbas’dan rivayetine göre Arafat’ın hududu Urâne vadisine bakan dağdan, başlayarak Ara¬fat dağlarına ve Vasîk denilen yere kadar uzanan sahadır. Baş¬ka tahdidler yapanlar da olmuştur. Bunlar hep birbirine yakındır.
Urane vadisi Arafat’dan madut değildir.
Cumhûr-u müfessirîn ile siyer ve hadis ulemâsına göre Müzdelife’nin her tarafı Meş’ar-i Haram’dır. Fukahâya göre ise Meş’ar-i Haram Kuzeh dağıdır. Vakfe yeri de burasıdır.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat
Arafat, Urane vadisinden başlayarak karşıki dağlara doğru uzanan sahadır. Ezrakî’nin Hz. İbni Abbas’tan rivayetine göre Arafat’ın sınırı Urane vadisine bakan dağdan başlayarak Arafat dağlarına ve Vâsik denilen yere kadar uzanan sahadır. Urane vadi¬si Arafât’dan sayılmaz. Bilindiğe gibi “vakfe yapmak” ibâdet için dur¬mak demektir. Arafat’ta vakfe yapmak, haccın en büyük rükünlerindendir.
Hak yapmak isteyenler için Arafat’ta durma zamanı Arafe günü ze¬val vaktinden kurban bayramının birinci gününün fecrinin doğuşuna ka¬dar olan herhangi bir zamandır. Bu süre içinde bir an dahi durmakla vak¬fe yerine getirilmiş olur. Arafat ve Arafe günü hakkında Hz. Peygambe¬r (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in hadisleri vardır. Bunlardan birisi şöyledir: “Arafe gününde olduğu ka¬dar Allah’ın ateşten çok kul azad ettiği başka bir gün yoktur. Şüphesiz ki o gün Allah Arafat’ta vakfe yapanlara yakınlaşır, sonra onlarla Melek¬lere karşı iftihar ederek; “Bunlar ne istediler (ki bütün hac işlerini bırakıp burada toplandılar) buyurur."
Müzdelife, Minâ ile Arafat arasındadır. Aralarındaki mesafe iki saat¬tir. Arafat yolu üzerinde Mekke’den iki saat sonra Mina ve ondan iki saat sonra da Müzdelife ondan iki saat sonra da Arafat bulunur. Bu yerde Minâ’ya yaklaşıldığı veya Allah’a yakınlık elde edildiği için O’na Müzdeli¬fe denilmiştir.
Arab kabilelerinden olan Nadr kabilesi Harem dahilinde birbirleriyle karışıp toplandıkları için kendilerine Kureyş denilmiştir. Çünkü ‘Kureyş” kelimesi ‘toplamak” demektir.
Kureyş kabilesiyle onların dinine tabi olan Kinâne’den ve Kays Kabi¬lesinden bazı kimseler Müzdelife’de vakfe yaparlardı. Kuvvet, cesaret ve kahramanlıkları sebebiyle de kendilerine “Hums” denirdi. Gerçekten bu kabile dinlerine çok bağlı idi. Bu hususta her türlü fedâkârlık ve feragat kendilerinde mevcuttu.
Hacca veya umreye niyet ettikleri zaman et yemedikleri gibi kıldan yapılmış çadırlara da girmezlerdi. Evlere de kapılarından girmezlerdi. Di¬ğer Arab kabileleri de Arafat’ta vakfe yaparlardı. Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ise, kendisine peygamberlik gelmeden önce Arafe gününde Arafat’ta vak¬fe yapanlarla birlikte vakfe yaptığı gibi ertesi günü sabahleyin de Kureyşlilerle birlikte Müzdelife’de vakfe yapardı.
Muhamed b. Cübeyr b. Mut’im’in babasından rivayet ettiği bir hadis-i şerif şu anlamdadır: “Bir arafe günü Arafat’ta devemi kaybetmiştim. Onun ararken orada vakfe yapmakta olan Hz. Peygambere rastladım ve (kendi kendime) “Vallahi bu adam Hums (denilen Kureyşliler) dendir. Burada işi ne?” dedim. Bu hadise Hicret’ten önce vuku bulmuştur. Hz. Cübeyr henüz o günlerde İsiamiyyete girmemişti. Mekke’nin fethinden sonra müslüman oldu ve Hayber günü vefat etti.
İslamiyet gelince, Allahu Teâlâ haccı farz kıldı haccın rüknü olarak Arafat’ta vakfe yapılmasını emretti. Oradan da Müzdelife’ye akın edilme¬sini istedi.
Bazı Hükümler
1. Arafat’ta vakfe yapmak haccın rükünlerindendir. Çunku Abdurrahman b. Yamur’un rivâyet ettiği şu hadis-i şerif bunu açıkça ifade etmektedir: “Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i Arafat’ta vakfe halinde iken kendisine gelip “Ya Resulallah! Hac nasıl yapılır” diye soran bazı Necidlilere:
“Hac Arafat’tır. Müzdelife gecesinde, sabah namazından önce Müzedelife’ye gelmiş olursa hacca yetişmiş olur” derken işittim.”
Tirmizî bu hadisle ilgili olarak şunları söylüyor: “Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in ashabından ve sonrakilerden ilim adamlarının ameli bu hadis üzeredir. Şöyle ki “Fecrin doğuşundan önce Arafat'ta vakfeye durmayan kişi haccı kaçırmıştır. Fecrin doğuşundan sonra gelmesi kâfi değildir. Onu umre ola¬rak yapar ve seneye hacetmesi gerekir. Süfyân es-Sevrî, Şafiî, Ahmed ve İshak’ın görüşü budur. Diğer ulemâ da bu görüştedirler...”
2. Arafat’da durmanın vakti, Arefe günü güneşin (batıya) kaymasıyla başlar, ertesi gün güneşin doğmasıyla sona erer. Hanefî ulemâsı ile İmam-Mâlik, Şafiî ve ulemânın büyük çoğunluğu bu görüştedir. Çünkü Peygam¬ber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ve Hulefâ-i Râşidnin Arafat’taki vakfelerinin başlangıç noktası¬nı arefe günü güneşin batıya kayması anı teşkil eder.
Hanefî ulemasıyla İmam Şafiî’ye göre başlangıç ve sona eriş noktala¬rını verdiğimiz zaman süresi içerisinde geceden veya gündüzden herhangi bir zamanda vakfe yapmak yeterlidir. Maliki ulemâsından bir cemaat de bu görüştedirler. Ancak Hanefi ulemâsıyla bazı Mâlikilere göre vakfe gündüz yapılacak olursa, onu güneş batıncaya kadar sürdürmek vacib olur. İmam Şafiî’nin meşhur olan görüşüne göre, bu vakfeyi geceye kadar sürdürmek sünnettir. İmam Mâlik’in meşhur olan görüşüne göre ise, bu vakfenin kı¬sa da olsa, geceleyin de bir süre devam etmesi gerekir. Eğer gecenin bir kısmında devam etmeyecek olursa, o zaman hac batıl olur. Vakfenin sa¬dece gündüzün yapılması yeterli değildir. Çünkü İbni Ömer’den gelen bir hadis-i şerifte şöyle buyuruluyor: “Her kim Müzdelife gecesinde Arafat’ta fecr doğmadan önce bir süre durmazsa haccı batıl olur. Kim de Müzdelife gecesi Arafat’ta fecrden önce bir süre durmaya yetişecek olursa, hacca yetişmiş olur.”
Ulemânın büyük çoğunluğuna göre ise, Hz. İbni Ömer bu sözlerle “Arafe günü güneşin batıya kaymasıyla başlayarak ertesi gün güneşin do¬ğuşuna kadar devam eden herhangi bir süre içerisinde vakfe yapılmayan hac batıldır” demek istemiştir. “Geceleyin vakfe yapılmayan hac batıl olur” demek istememiştir. Nitekim “Her kim daha önce gece veya gündüz Ara¬fat’tan akın edip de şu (sabah) namazı(nı) da Müzdelife’de bizimle kılma¬ya yetişecek olursa, haccını tamamlamış ve vazifesini yapmış olur” anla¬mındaki Ebu Davud’un sünenindeki 1950 numaralı hadis-i şerif de bunu ifâde eden İmamTirmizî bu hadis hakkında Hasen-sahih demiştir.
İmam Ahmed’e göre ise, Arafat’ta vakfe yapmanın vakti Arafe günü fecrin doğmasıyla ertesi gün fecrin doğması arasında geçen süredir. Bu süre içerisinde herhangi bir zamanda yapılacak vakfe yeterlidir. Çünkü Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Her kim daha önce gece veya gündüz Arafat’tan akın edip de şu (sabah) namazı(nı) Müzdelife’de bizimle kılmaya yetişecek olursa haccını tamamlamış, ve vazifesini yapmış olur.” buyurmuştur. İmam Ahmed’in beyanına göre sözü geçen hadisteki “gece veya gündüz” sözü Arafe günü ile Müzdelife gecesinin tümüne şamildir. Ulemânın çoğunluğuna göre ise, buradaki vakfeden maksat, zev’alden güneşin batmasına kadar süren za¬mandır. Çünkü Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ve onun râşid halifeleri güneşin batıya kaymasından önce vakfe yapmamışlar. Vakfeye ancak güneşin batıya kay¬masından sonra başlamışlardır.
Arafat’ta vakfe yapmak “o gün gelince Allah’ın izni olmaksızın hic kimse konuşamaz. İçlerinde bedbaht olanlar da mesud olanlar da var¬dır.” ayet-i kerimesinde tasvir edilidği şekilde insanların ümit ve korku arasında Allah’ın huzurunda toplanacakları günün bir simgesidir. Çünkü dünyanın çeşitli ülkelerinden gelen çeşitli insan toplulukları ümit ve korku ile buraya toplanıp dua ederler.
Ayrıca burada toplanma müslüman cemaatlerin bir araya gelip ietimâî bünyelerinde meydana gelen çözülmelerin tamiri ve aralarında tesânüdün temini için kararlar alma imkânı bulurlar
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi

Abdimenaf oğullarına hitap
عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ، لَا تَمْنَعُوا أَحَدًا طَافَ بِهَذَا البَيْتِ، وَصَلَّى أَيَّةَ سَاعَةٍ شَاءَ مِنْ لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍ . [رواه الترمذي (٨٦٨) وابوداود (١٨٩٤)وأحمد (١٦٧٨٢) وابن حبان (١٥٥٢) وابن خزيمة (١٢٨٠)والحاكم (١٦٤٣)]
213- Cübeyr b. Mut’im (Radıyallahü anh)’den:
Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu: “Ey Abdimenaf oğulları, gece ve gündüz hangi saatte olursa olsun bu Kâbe’yi kim tavaf ederse ve namaz kılarsa engel olmayın.”1
------------------------------
1- Tirmizi 868 Tirmizi: bu hadis hasen sahihtir, Elbani: hasendir der
Ebu Davud 1894, Nesai Ahmed b. Hanbel 16782, Şuayip Arnavut: Müslüm’in şartı üzere isnadı sahihtir, der. İbni Hibban 1552, Abdulmuttalip oğullarına sesleniş, Şuayip Arnavut: Müslüm’in şartı üzere isnadı sahihtir, der. İbni Hüzeyme 1280, A’zami isnadı sahihtir der. Hâkim 1643, Müslüm’in şartı üzere sahihtir, der.
Bu hadis Ebu Davud’a iki ayrı ravi tarafından ulaştırılmıştır. Bunlardan biri İbnü’s-Serh; diğeri ise, Fazl’dır. Fazl’ın rivayetindeki: “Ey Abdi Menâf oğullan” hitabından anlaşılıyor ki, Resul-i Ekrem’in bu, hitabı, Abdi Menâf oğullarına yöneltilmiştir. Tirmizi’nin rivayetinde de bu hitab “Ey Abdi Menâf oğulları! Gecenin veya gündüzün dilediği saatinde bu Beyt’i tavaf edene ve namaz kılana engel olmayınız” şeklinde yine Abdi Menâf oğullarına yöneltilmiştir.
Bazı Hükümler
1. Namaz kılmanın mekruh olduğu vakitlerde Beyt-ı Şerifi tavaf etmek caizdir. Bunda ittifak vardır.
2. Tavaf namazı her vakitte kılınabilir. Şafii ulemâsıyla imam Ahmed bu görüştedirler. Delilleri ise, bu hadisle birlikte Mücahid’in Ebu Zer (Radıyallahü anh)’den rivayet ettiği “Sabah namazını kıldıktan sonra güneş doğuncaya kadar namaz kılınamaz, ikindi namazından sonra da güneş batıncaya ka¬dar namaz kılınamaz. Ancak Mekke müstesnadır. Mekke müstesnadır. Mek¬ke müstesnadır.” anlamındaki hadis-i şeriftir. Fakat bu hadis-i şerifin senedinde Abdullah b. Müemmel isimli zayıf bir ravi bulunmaktadır. Fa¬kat İbrahim b. Tahman bu raviye uyarak aynı hadisi bunu şeyhi Humeyd’den rivayet etmiştir.
Beyhaki’nin beyanına göre buradaki namazdan maksadın tavaf na¬mazı olma ihtimâli kuvvetlidir. Çünkü bu konudaki hadisler bunu göster¬mektedir. Fakat bununla beraber diğer namazların kastedilmiş olması ihti¬mâli de vardır. İmam Ahmed’in meşhur olan görüşüne göre burada kast edilen namaz tavaf namazıdır. Binaenaleyh tavaf namazı için keharet vak¬ti söz konusu değildir. İmam Şafii de bu görüştedir.
Hanefi ulemâsına ve İmam Malik’e göre ise, bu konuda Mekke’nin diğer beldelerden farkı yoktur. Binaenaleyh Mekke’de ikindi ve sabah na¬mazlarından sonra namaz kılmanın mekruh olduğunu ifade eden hadisle¬rin kapsamı içine girer. İmam Malik’le Hanefi ulemâsı sözü geçen va¬kitlerde namaz kılmayı yasaklayan hadis-i şerifleri bu vakitlerde namaz kılmaya cevaz veren hadislere tercih etmişlerdir. Tirmizi konumuzu teşkil eden hadisler ile ilgili düşüncelerini şöyle dile getiriyor: “Cübeyr b. Mut’im’in hadisi hasen-sahihdir. Abdullah b. Ebi Necih de bu hadisi Abdullah b. Babah’tan rivayet etmiştir. İlim adamları ikindiden sonra ve sabah namazından sonra Mekke’de namaz kılınması hakkında ihtilaf etmişlerdir. Bazıları, “ikindiden sonra ve sabah’tan sonra namaz kılmakta ve tavaf etmekte beis yoktur” dediler. Şafii, Ahmed ve İshak’ın kavli budur. Bu görüşlerinin isabetli olduğuna da mevzumuzu teşkil eden hadisi delil ola¬rak göstermektedirler. Kimi de ikindiden sonra tavaf ederse, güneş batın-caya kadar namaz kılamaz. Sabah namazından sonra tavaf ederse, güneş doğuncaya kadar namaz kılamaz, diyor. (Bunlar) Hz. Ömer (Radıyallahü anh)’in hadisiyle istidlal etmektedirler. Şöyle ki: Ömer (Radıyallahü anh) sabah namazından sonra tavaf etti de namaz kılmadan Mekke’den çıktı ve Zü Tuvâ’ya inince güneş doğ¬duktan sonra namaz kıldı. Süfyan-ı Sevri ve Malik b. Enes’in görüşü de budur.”
Merhum M. Zihnî Efendi güneş doğarken, tepedeyken ve batarken tavaf namazı kılmanın sahih olmayacağı gibi şafak ile güneşin doğması arasında ve ikindi namazı ile güneşin sararması arasında da bu namazı kılmanın mekruh olduğunu şu cümlelerle ifade etmiştir: “İkinci nevi olan kerahet vakitlerinde, yukarıda geçen altı namazın kılınmasında kerahet yoktur. Ancak bunlardan yalnız nafile namaz ile vacip ligayrihî (sehv sec¬desi, tavaf namazı, bozulan nafilenin kazası ve nezir namazı) kısmı müs-tesnadır. Bunlar kerahetle sahih olur ve fakat bunun da sehv secdesinden başkası yarıda kesilerek mekruh olmayan bir vakitte kazasıgerekir.”
Sünen-i Ebu Davud Terceme ve Şerhi, Şamil Yayınevi

Alışverişlerinizi sadaka ile temizleyin
عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ ، قَالَ : خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ نُسَمَّى السَّمَاسِرَةَ ، فَقَالَ : يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ ، إِنَّ الشَّيْطَانَ ، وَالْإِثْمَ ، يَحْضُرَانِ الْبَيْعَ فَشُوبُوا بَيْعَكُمْ بِالصَّدَقَةِ . [رواه الترمذي (١٢٠٨) وأحمد (١٦١٨)]
214- Kays b. Garaze (Radıyallahü anh)’den:
“Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) yanımıza geldi bize simsarlar denilirdi. Bize daha güzel bir isim vererek; Ey Tüccarlar topluluğu! Şüphesiz şeytan ve günah, alışverişte daima bulunurlar siz alışverişlerinize sadaka karıştırmak suretiyle temizleyin.”1
-----------------------
1- Tirmizi 1208, Tirmizi: bu hadis hasen sahihtir. Elbani: sahihtir der. Ahmed b. Hanbel 16183 Şuayip Arnavut: isnadı sahih, ricali güvenilir şeyhayn’in ricalidir der.

Gençlerden evlenmeye gücü yeten evlensin
عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ : كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ شَبَابًا لَا نَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ فَقَالَ : يَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ عَلَيْكُمْ بِالْبَاءَةِ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ ، وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ ، وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ . [رواه الترمذي (١٠٨١) والبخاري (١٨٠٦) مسلم (١٤٠٠) والنسائي (٢٢٤٠) وغيرهم]
215- Abdullah b. Mesud (Radıyallahü anh)’den:
Bir gün Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile beraber çıkmıştık. Bizler hiçbir şeye gücü yetmeyen gençlerdik bize hitaben buyurdular ki: “Ey gençler grubu, sizden kimin evlenmeye gücü yetiyorsa evlensin çünkü evlilik gözü harama karşı iyi korur. Irz ve namusu da daha koruyucudur. Evlenmeye gücü yetmeyenleriniz ise oruç tutsun çünkü oruç şehveti azaltır.”
Tirmizi 1081, Tirmizi: Bu hadis hasen sahihtir. Elbani: sahihtir der.
Buhari, 1806, Nesai 2240 ve diğerleri
Kureyş soylarına hitap
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ: {وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ} [الشعراء: 214]، صَعِدَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الصَّفَا، فَجَعَلَ يُنَادِي: يَا بَنِي فِهْرٍ، يَا بَنِي عَدِيٍّ لِبُطُونِ قُرَيْشٍ . [رواه البخاري (٣٣٣٥)]
216- İbni Abbas (Radıyallahü anh) den:
“Sen en yakın akrabalarını uyar.” ayeti indiği zaman Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Ey Fihr oğulları! Ey Adiyy oğulları!” diye bütün Kureyş soylarına nida etmeye başladı.
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ, أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ, قَالَ: يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ: اشْتَرُوا أَنْفُسَكُمْ مِنْ اللَّهِ, يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ: اشْتَرُوا أَنْفُسَكُمْ مِنْ اللَّهِ, يَا أُمَّ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ, عَمَّةَ رَسُولِ اللَّهِ, يَا فَاطِمَةُ بِنْتَ مُحَمَّدٍ: اشْتَرِيَا أَنْفُسَكُمَا مِنْ اللَّهِ, لَا أَمْلِكُ لَكُمَا مِنْ اللَّهِ شَيْئًا, سَلَانِي مِنْ مَالِي مَا شِئْتُمَا . [رواه البخاري (٣٣٣٥)]
217- Ebu Hüreyre (Radıyallahü anh)’den:
Allah: “Sen en yakın akrabalarını uyar.”(Şuara / 214) ayetini indirdiği zaman Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ayağa kalktı da şöyle hitap etti:
“ Ey Abdi Menaf oğulları! Nefislerinizi Allah’dan satın alınız. Ey Abdulmuttalib oğulları! Nefislerinizi Allah’dan satın alınız. Ey Allah Elçisi’nin halası Zübeyr b. Avvam’ın annesi Safiyye! Ey Muhammed’in kızı Fatıma! Nefislerinizi Allah’dan satın alınız. Sizin için Allah’a karşı herhangi bir şeye malik değilim. Benim malımdan dilediğinizi isteyiniz.” buyurdu.
Buhari 3336
Buhari’nin diğer bir rivayetinde 4492:
و في رواية عند البخار (٤٤٩٢) أَرَأَيْتَكُمْ لَوْ أَخْبَرْتُكُمْ أَنَّ خَيْلًا بِالوَادِي تُرِيدُ أَنْ تُغِيرَ عَلَيْكُمْ، أَكُنْتُمْ مُصَدِّقِيَّ؟ قَالُوا: نَعَمْ، مَا جَرَّبْنَا عَلَيْكَ إِلَّا صِدْقًا، قَالَ: فَإِنِّي نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ فَقَالَ أَبُو لَهَبٍ: تَبًّا لَكَ سَائِرَ اليَوْمِ، أَلِهَذَا جَمَعْتَنَا؟ فَنَزَلَتْ: تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ مَا أَغْنَى عَنْهُ مَالُهُ وَمَا كَسَبَ

“(Ey Kureyş!) Haydi, bana re’yinizi haber veriniz! Ben size şu vadide birtakım düşman süvarileri vardır, sizin üzerinize baskın yapmak istiyorlar diye haber versem, bana inanır mısınız?" dedi.
Topluluk: Evet inanırız. Biz senin üzerinde yaptığımız her tecrübede, senin doğru sözlü olduğunu tespit ettik, dediler.
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Öyleyse ben şiddetli bir azabın önünde sizlere uyarıcıyım” dedi.
Bu hitabe üzerine Ebu Leheb:
Yazık sana! Bundan sonraki günlerde hüsrana, zarara uğrayasın! Bizleri bu konuşma için mi burada topladın? dedi.
Bu sözleri üzerine şu sure indi: “Bismillah’ir-rahmân’ir-rahîm. Ebu Leheb’in iki eli kurusun. Kurudu da. Ona ne malı, ne kazandığı fayda vermedi...”
و في رواية عند مسلم (٢٠٧) : انْطَلَقَ نَبِيُّ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى رَضْمَةٍ مِنْ جَبَلٍ، فَعَلَا أَعْلَاهَا حَجَرًا، ثُمَّ نَادَى يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافَاهْ إِنِّي نَذِيرٌ، إِنَّمَا مَثَلِي وَمَثَلُكُمْ كَمَثَلِ رَجُلٍ رَأَى الْعَدُوَّ، فَانْطَلَقَ يَرْبَأُ أَهْلَهُ، فَخَشِيَ أَنْ يَسْبِقُوهُ، فَجَعَلَ يَهْتِفُ، يَا صَبَاحَاهُ
218- Müslim’in rivayetinde 207:
“Sen en yakın akrabalarını uyar.” Ayeti kerimesi nazil olunca Nebiyyullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) dağdan kopma bir taş yığınına giderek en yüksek taşının üzerine çıktı ve sonra şöyle nida etti:
“Ey Abdi Menaf oğulları! Ben bir uyarıcıyım. Sizinle ben düşmanı görüp de kendi adamları için gözcülük etmeye giden ve düşmanın kendini ge¬çeceğinden korkarak baskın var diye bağırmağa başlayan kimse gibiyiz.” buyurdular.
وفي رواية: دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُرَيْشًا فَاجْتَمَعُوا، فَعَمَّ وَخَصَّ، فَقَالَ: يَا بَنِي كَعْبِ بْنِ لُؤَيٍّ، يَا بَنِي مُرَّةَ بْنِ كَعْبٍ، يَا بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ، وَيَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ، وَيَا بَنِي هَاشِمٍ، وَيَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ، وَيَا فَاطِمَةُ أَنْقِذِي نَفْسَكِ مِنَ النَّارِ، إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا غَيْرَ أَنَّ لَكُمْ رَحِمًا سَأَبُلُّهَا بِبِلَالِهَا . [رواه النسائي (٣٦٤٤)]
219- Bir başka rivayette:
Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) avam ve havassı ile Kureyş’i çağırdı ve şöyle buyurdu: Ey Kâ’b b. Lüey oğulları! Ey Mürre b. Kâ’b oğulları! Ey Abdi Şems oğulları! Ey Abdimenaf oğulları! Ey Haşim oğulları! Ey Abdulmuttalib oğulları! Kendinizi ateşten kurtarın. Ey Muhammed’in kızı Fatıma! Kendini ateşten kurtar. Şüphesiz ben sizin için Allah’a karşı hiç bir şeye malik değilim. Şu kadar var ki, sizin için bir akrabalık hakkı vardır ve ben sıla-i rahimde bulunacağım.1
--------------------------------
1- Yukarudaki konuyla ilgili hadisleri Nesai 3644 Elbani: sahihtir der. Muslim 207, Buhari 3335- 4492, taric etmişlerdir. [Enzir (uyar ifadesi) risaletini tebliğ et, demektir. Ve onları kötü akıbetle uyardı ve onlar yüz çevirdi.]
Şuara / 214. ayet-i kerimesinin nüzulüne dair birçok hadis varit olmuştur. Şimdi bunları zikredelim:
1- İmam Ahmed —Allah ona rahmet eylesin— der ki: Bize Ab¬dullah İbni Nümeyr’in... İbni Abbas’tan rivayetinde o, şöyle anlatmıştır:
“Ve yakın akrabalarını uyar.” ayeti nazil olduğunda Hz. Peygam¬ber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Sefa’ya tırmandı, sonra da: Kureyş boylarına: Ey Fihr oğul¬ları; ey Adiyy oğulları; diye seslenmeye başladı ve onlar toplandılar. Bizzat gelemeyenler, ne olduğuna bakması için bir elçisini gönderdi. Ebu Leheb ve Kureyş gelip toplanınca Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle bu¬yurdu: Şu vadide atlılar olduğunu, size hücum, etmek istediklerini ha¬ber vermiş olsaydım ne derdiniz? Beni doğrular mıydınız? Onlar: Evet, dediler, senden doğruluktan başka bir şey görmedik. O halde ben, şid¬detli bir azaptan önce sizi uyarıyorum, buyurdu. Ebu Leheb: Kahrolasıca, bizi bunun için mi topladan? dedi de Allahu Teâlâ: “İki eli kurusun Ebu Leheb’in ve yok olsun.” (Leheb, 1-2) ayetini indirdi. Hadisi; Buhari, Müslim, Nesâi ve Tirmizi, muhtelif kanallardan olmak üzere, A’meş’den rivayet etmişlerdir.
2- İmam Ahmed der ki: Bize Vekî’nin... Hz. Aişe’den rivayetin¬de o, şöyle anlatıyor: “Ve yakın akrabalarını uyar.” ayeti nazil olduğun¬da Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kalktı ve: Ey Muhammed’in kızı Fatıma, ey Abdulmuttalib’in kızı Safiyye, ey Abdulmuttalib oğulları, Allah’a karşı si¬zin için bir şeye malik değilim; benim malımdan dilediğinizi isteyin, buyurdu. Hadisi sadece Müslim tahric etmiştir.
3- Ahmed’in, Muaviye İbni Amr kanalıyla... Ebu Hüreyre (Radıyallahü anh) den rivayetinde o, şöyle anlatıyor: “Ve yakın akrabalarım uyar.” ayeti nazil olduğunda, Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) avam ve havassı ile Kureyş’i ça¬ğırdı ve şöyle buyurdu: Ey Kureyş topluluğu, kendinizi ateşten kurta¬rın. Ey Kâ’b oğulları, kendinizi ateşten kurtarın. Ey Abdimenaf toplu¬luğu, kendinizi ateşten kurtarın. Ey Hâşim oğulları, kendinizi ateşten kurtarın. Ey Abdulmuttalib oğulları, kendinizi ateşten kurtarın. Ey Muhammed’in kızı Fatıma, kendini ateşten kurtar. Allah’a yemin olsun ki; sizin için Allah’a karşı hiç bir şeye malik değilim. Şu kadar var ki, sizin için bir akrabalık hakkı vardır ve ben sıla-i rahimde bulunacağım. Hadisi Müslim ve Tirmizi; Abdülmelik İbni Ümeyr kanalıyla rivayet et¬mişlerdir. Tirmizi, hadisin bu kanaldan rivayetinin garib olduğunu söyler. Ayrıca Nesai, hadisi Musa İbni Talha kanalıyla mürsel olarak ri¬vayet etmiş ve isnadında Ebu Hüreyre’yi zikretmemiştir. Hadisin mevsul olarak rivayeti sahih olanıdır. Buhari ve Müslim, hadisi Zührî ka¬nalıyla... Ebu Hüreyre’den rivayetle tahriç etmişlerdir. İmanı Ahmed der ki: Bize Yezid’in... Ebu Hüreyre (Radıyallahü anh)’den rivayetinde Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştun. Ey Abdulmuttalib oğulları, kendinizi Allah’tan satın alınız. Ey Allah’ın elçisinin halası Safiyye; Ey Allah Resulü’nün kızı Fatıma, nefislerinizi Allah’tan satın alınız. Sizin için Allah’a karşı herhangi bir şeye sahip değilim. Benim malımdan dilediğinizi is¬teyiniz. Bu kanaldan hadisi, sadece İmam Ahmed rivayet etmiştir. Ay¬rıca yine İmam Ahmed, Muaviye kanalıyla... Ebu Hüreyre’den, o da Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den bu şekilde bir isnatla hadisi rivayette tek kalmıştır. Yine İmam Ahmed, hadisi Hasen kanalıyla... Ebu Hüreyre’den merfû’ olarak rivayet ediyor. Ebu Ya’lâ’nın, Süveyd İbni Saîd kanalıyla... Ebu Hüreyre’den, onun da Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den rivayetine göre şöyle bu-yurmuş: Ey Kusayy oğulları, ey Hâşim oğulları, ey Abdimenaf oğulları; ben uyarıcıyım, ölüm, (üzerinize) hücum eden; kıyamet ise, (size) va’d olunandır.
4- İmam Ahmed’in, Yahya İbni Saîd kanalıyla... Kabîsa İbni Muhârık ve Züheyr İbni Amr’dan rivayetine göre; o, ikisi şöyle anlatmışlar¬dır: “Ve yakın akrabalarını uyar.” ayeti nazil olduğunda, Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir dağın kayalık zirvesine çıkıp şöyle nida etmeye başladı: Ey Abdimenaf oğulları, ben ancak bir uyarıcıyım. Benim ve sizin benzeriniz, bir adam gibidir ki; düşmanı görmüş düşman, ailesine ulaşıverecek diye korkarak ailesinin yanına koşuyor ve: Düşman geliyor, uyanık olu¬nuz, diye nida edip çağırmaya başlıyor. Müslim ve Nesâi, hadisi Süley¬man İbni Tarhan et-Teymî kanalıyla... Kabîsa ve Züheyr İbni Amr el-Hilâlî’den rivayet etmişlerdir.
5- İmam Ahmed der ki: Bize Esved İbni Âmir’in... Hz. Ali (Radıyallahü anh)’den rivayetine göre, o şöyle anlatıyor: “Ve yakın akrabalarını uyar.” ayeti nazil olduğunda Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), ailesini topladı. Otuz kişi toplandılar, yiyip içtiler. Onlara: Kim benim dinimi ve va’dlerimi tekef¬fül edip, cennette benimle beraber olup ailemle benim halifem olur? buyurdu. Birisi —Ravi Şerîk onun ismini vermiyor— ey Allah’ın elçisi, sen bir denizsin, bunu kim yerine getirebilir? dedi. Sonra bir diğeri aynı şeyi söyledi. Allan Resulü bunu ailesine arz etti de, Hz. Ali (Radıyallahü anh): Ben tekef¬fül ederim, dedi. Hadisin yukardakinden daha genişçe ve başka bir ka-naldan rivayeti şöyledir: İmam Ahmed’in, Affan kanalıyla... Hz. Ali (Radıyallahü anh)’den rivayetine göre; o, şöyle anlatmıştır: Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Abdulmuttalib oğullarını topladı —veya çağırdı— onlar on kişi kadardı¬lar. Bir oğlağı yediler, beş litre kadar içtiler. Allah Resulü onlar için dörtte bir sâ’ miktarında yemek hazırlamıştı. Yediler ve doydular. Ye¬mek sanki hiç dokunulmamış gibi arttı. Sonra bir kadeh getirtti, doyun¬caya kadar içtiler, içilen sanki bir dokunulmamış —veya içilmemiş— gibi, arttı. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): Ey Abdulmuttalib oğulları, ben özellik¬le size, genelde insanlara peygamber olarak gönderildim. Siz bu ayetten (mucizeden) gördüklerinizi gördünüz, Benim kardeşim ve arkada¬şım olmak üzere, hanginiz bana biat edecek? buyurdu. Hiç kimse kalk¬madı. Ben kalktım ki; o zaman kavmin en küçüğü idim. Bana: otur, bu¬yurdu. Sonra, sözünü üç kere tekrarladı. Ben her seferinde kalkıyordum; o da bana, otur buyuruyordu. Nihayet, üçüncü keresinde elini elime koy¬du. Hadisin bundan daha garib bir kanaldan, bu anlatılışından daha geniş ve başka fazlalıklarla rivayeti şöyledir: Hafız Ebu Bekr el-Beyhaki, “Delâil’ün-Nübüvve” adlı eserinde der ki: Bize Hafız Muhammed İbni Abdullah’ın... Ali İbni Ebu Talib (Radıyallahü anh)’den rivayetine göre o, şöyle anlatmıştır: “Ve yakın akrabalarını uyar. Müminlerden sana uyanlara kanatlarım ger,” ayeti Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ne nazil olduğunda, Hz. Pey¬gamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle dedi: Bunu kavmime açtığım takdirde, onlardan hoşlanmayacağım şeyleri göreceğimi biliyordum. Bu sebeple sustum. Cibril bana gelip: Ey Muhammed (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)! Rabbinin sana emrettiğini yapmaya¬cak olursan Rabbin sana azab edecek, dedi. Hz. Ali (Radıyallahü anh) der ki: Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) beni çağırdı ve: Ey Ali, Allahu Teâlâ yakın akrabalarımı uyarmamı emretti. Bunu onlara açtığım takdirde, onlardan, hoşlanmayacağım şey¬leri göreceğimi bildiğimden sustum. Sonra Cibril bana gelip: Ey Muham¬med, emrolunduğunu yapmayacak olursan Rabbin sana azab edecek, dedi. Ey Ali (Radıyallahü anh), bizim için bir sâ’ yemekle bir koyun (yemeği) hazırla. Bü¬yük bir kap süt de hazır et. Sonra Abdulmuttalib oğullarını benim ya¬nımda topla, dedi. Öylece yaptım, onun yanında toplandılar, O gün, bir eksik veya bir fazlasıyla kırk kişiydiler. Amcaları Ebu Talib, Hamza, Abbas ve pis kâfir Ebu Leheb onların içindeydi, (içine yemek koyduğum) tabağı onlara ikram ettim. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), ondan uzunca bir parça et aldı, dişleriyle parçalayıp çevresine dağıttı ve: Allah’ın ismiyle yiyiniz, buyurdu. Oradakiler yedi ve onunla doydular. Sâdece parmaklarının izleri görülüyordu. Allah’a yemin ederim ki; onların yediklerinin hep¬sini onlardan bir tanesi yiyebilirdi. Sonra Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): Ey Ali, onları sula, buyurdu. O büyük kabı getirdim, ondan içtiler ve sonunda hepsi de (süte) kandılar. Allah’a yemin ederim ki; onlardan bir tanesi onun tamamını içebilirdi. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) onlarla konuşmaya dav¬randığında, Ebu Leheb ondan önce söze başlayıp: Sizin arkadaşınız ne güzel insandır (ki bize ikramda bulundu), dedi, dağıldılar ve Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) onlarla konuşamadı. Ertesi gün olunca, Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): Ey Ali, dün yapmış olduğun yemek ve içeceklerin bir mislini bizim için bugün de yap. Şu adam, ben konuşmazdan evvel, senin de işittiğin gibi benden evvel davranıp konuştu, buyurdu. Onun emrettiğini yaptım. Sonra onları Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’nün yanında topladım. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir evvelki gün yaptıkları gibi yaptı. Yediler ve nihayet doydular. Allah’a yemin ederim ki; onlardan birisi (onların hepsinin yediği mik¬tarı) tek başına yiyebilirdi. Sonra Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): Ey Ali, onları sula, buyurdu. O su kabını getirdim, ondan içtiler ve hepsi kandılar. Allah’a yemin ederim ki, onların tamamının içtiğinin bir o kadarını on¬lardan birisi tek başına içebilirdi. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), onlarla konuş¬mak istediğinde, Ebu Leheb ondan önce söze başlayıp: Sizin şu arkada¬şınız ne kadar iyi insandır, dedi; onlar da dağıldılar ve Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem.) onlarla konuşamadı. Ertesi günü olunca Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): Ey Ali, dün bize yapmış olduğun yemek ve içeceklerin bir benzerini bizim için yap. Şüphesiz şu adam, ben konuşmazdan önce senin işittiğin söz¬leri benden önce söyledi, buyurdu. Emrettiklerini yaptım. Sonra onları topladım, Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir evvelki gün yaptığı gibisini yaptı. Ye¬diler ve nihayet doydular. Sonra onlara o kaptan su ikram ettim. So¬nunda kandılar. Allah’a yemin olsun ki; onlardan birisi hepsinin yiyip içtiklerinin bir benzerini tek başına yiyip içebilirdi. Sonra Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu: Ey Abdulmuttalib oğulları, Allah’a yemin olsun ki; Araplardan hiç bir gencin kavmine, benim size getirdiklerimden da¬ha üstününü getirdiğini bilmiyorum. Şüphesiz ben size, dünya ve ahiretin hayrını getirdim. Ahmed İbni Abdülcebbar der ki: Bana ulaştığına göre İbni İshak, hadisi Abdulgaffar İbni Kasım Ebu Meryem’den, o Minhal İbni Amr’dan, o ise Abdullah İbni Harris’ten işitmiş. Ebu Cafer İbni Cerir hadisi İbni Humeyd kanalıyla... Ali İbn Ebu Talib(Radıyallahü anh)’den rivayetle yukardakine benzer şekilde zikretmiştir. Şüphesiz ben size, dünya ve ahiretin hayrını getirdim, kısmından sonra şu fazlalık vardır: Allahu Teâlâ bana, sizi kendisine davet etmemi emretmiştir. Benim kardeşim ve benimle şöyle şöyle olmak üzere bu işte bana hanginiz yardımcı ve destek olur? buyurdu. Oradakilerin hepsi birden susup kaldı. Ben, yaş¬ları en küçük, şırlağan gözlü (gözünün beyazı karasından daha çok), karnı büyük ve bacakları en ince olanı olduğum halde: Ey Allah’ın peygamberi, bu işte senin yardımcın ben olacağım, dedim. Beni gözet¬meye başladı sonra: İşte şu, şöyle ve şöyle benim kardeşimdir. Onu din¬leyip itaat ediniz, buyurdu. Toplananlar gülerek kalktılar. Ebu Talib’e: Sana oğlunu dinleyip ona itaat etmeni emretti, diyorlardı. Bu ibarelerle hadisi, sadece Abdulgaffar İbni Kasım Ebu Meryem rivayet etmiştir. Onun hadisi metruktür, yalancıdır ve Şii’dir. Ali İbni el-Medini ve başkaları, onu hadis uydurmakla itham etmişler, imamlar ise onu zayıf kabul etmişlerdir. Allah cümlesine rahmet eylesin. Hadisin başka bir kanaldan rivayeti şöyledir: İbni Ebu Hatim der ki: Bize babamın... Hz, Ali (Radıyallahü anh)’den rivayetine göre; o, şöyle demiştir: “Ve yakın akrabalarını uyar.” ayeti nazil olduğunda Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bana: Bana bir koyun paçasıyla bir sâ’ miktarı yemek ve bir kap süt hazırla, buyurdu. Emrini yerine getirdim. Sonra: Haşim oğullarım çağır, buyurdu. Onları çağır¬dım. O günde bir eksiği veya bir fazlası ile kırk —veya kırk bir— kişi idiler. İçlerinde on kişi vardı ki; onlar tek başına bir oğlağı yiyebilecek kimselerdi. Onlara yemek tabağı getirildiğinde, Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) en üstünden aldı, sonra; yiyiniz, buyurdu. Doyuncaya kadar yediler, taba¬ğın içindeki yemek ilk geldiği gibi duruyordu; ondan ancak çok az bir kısmını eksiltmelerdi. Sonra onlara süt kabını getirdim, kanıncaya ka¬dar içtiler ve bir miktarı arttı. Onlar yeme ve içmeyi bitirdiklerinde, Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) konuşmaya davrandı ise de, ondan önce söze başlayıp: Bugünkü gibi sihir görmemiştik, dediler. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) sustu. Son¬ra: Bir sâ’ yemekle bir koyun parçası yap, buyurdu. Ben de yaptım, on¬ları çağırdım. Yiyip içtiklerinde, yine önce söze davranıp önceki söyle¬dikleri gibi söylediler. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) sustu. Sonra bana: Bir sâ’ mik¬tarı yemekle bir koyun parçası (yemeği) yap, buyurdu. Ben de yaptım, onları topladım. Yiyip içtiklerinde, Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) onlardan önce söze başlayıp: Hanginiz benim yerime borcumu öder ve ailem içinde benim halifem olur? diye sordu. Onlar sustular, bunu malıyla karşılayacak korkusuyla Abbas da sustu. Abbas’ın yaşı dolayısıyla, ben de sus¬tum. Sonra Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), bu sözü ikinci defa söyledi, Abbas yine sustu. Bunu görünce ben: Ben; ey Allah’ın elçisi, dedim. O gün, durumu en kötü olanları bendim. Şırlağan gözlü, karnı büyük, bacakları ince biri¬siydim. Bunlar Hz. Ali (Radıyallahü anh)den rivayet edilen bu hadisin müteaddit kanallarıdır. Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), amcalarıyla onların çocuklarından borçlarını eda etmeleri ve ailesi üzerinde halifeleri olmaları İsteğinde; Allah yolunda öldürülecek olursa ihtimalini hesaba katmıştır. Sanki o, uyarma görevlerini yerine getirdiği zaman öldürüleceğinden korkmuş; Allahu Teâlâ: “Ey peygamber; Rabbinden Sana indirileni tebliğ et. Eğer yapmazsan; O’nun elçiliğini yapmamış olursun. Allah; seni insanlardan korur.” (Maide, 67) ayetini indirdiği zaman emin olmuştur. Önceleri ise “Ve Allah; seni insanlardan koruyacaktır.” ayeti ininceye kadar çekin¬gen davranmaktaydı. Haşimoğluları içinde o zamanda, Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’nü tasdik, ona iman ve yakın sahibi olmada, Hz. Ali (Radıyallahü anh)’den da¬ha güçlüsü yoktu. Bu sebepledir ki; Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’nün, kendilerin¬den istediklerini yüklenmeye hepsinden önce davranmıştır. Bundan son¬ra —en doğrusunu Allah bilir— Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’nün insanları çağ¬rısı, Safa tepesi üzerinde açıkça olmuştur. Avam ve havassı ile Kureyş ailelerini uyarısı da o zamandır. Daha yakın olanın daha uzak olanına tenbihte bulunması İçin; amcaları, halaları ve kızlarının isimlerini bi¬rer birer saymıştır. Yani şöyle demek istemiştir: Şüphesiz ben ancak bir uyarıcıyım. Dilediğini dosdoğru yola ileten ise, yegâne Allah’tır.
Hafız İbni Asâkir, Abdulvahid ed-Dımışkî’nin hal tercemesinde Amr İbni Semure kanalıyla... Abdulvahid ed-Dımışkî’nin rivayet ediyor ki; o, şöyle anlatmıştır: Ebu Derda (Radıyallahü anh)’ı insanlarla konuşur ve onlara fetva verirken gördüm. Oğlu yanı başında, ailesi ise mescidin bir tara¬fında oturmuş, aralarında konuşuyorlardı. Ona: Şu insanlara ne oluyor da sendeki İlme istek ve arzu duyuyorlar ama ailen ilgisiz olarak oturuyor? denildi. Ebu Derda dedi ki: Ben Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’nü şöyle buyururken işittim: Dünyada insanların en zahidi; peygamberlerdir. Onlara karşı en sert davrananları ise akrabalarıdır. Bu, Allahu Teâlâ: “Ve yalan akrabalarım uyar.” ayetini indirdiğinde olmuştur. Sonra Ebu Derda şöyle devam etti: Şüphesiz, âlimlere insanların en uzağı kendi ailesidir, ta ki onlardan ayrılıncaya kadar. Bu sebepledir ki Allahu Teâlâ: “Ve yakın akrabalarını uyar. Müminlerden sana uyanlara ka¬natlarım ger. Şayet sana isyan ederlerse, de ki: Ben sizin yaptıklarınızdan uzağım.” buyurmuştur.
“(Bütün işlerinde) Azîz, Rahîm’e tevekkül et. (Şüphesiz o seni des¬tekleyecek, yardım edecek, koruyacak, zafere eriştirecek ve senin keli¬meni yüceltecektir.) Görür O seni (namaza) kalktığında. (Seninle ala¬kalanacak olan O’dur.)” Nitekim Allahu Teâlâ başka bir ayet-i kerime’de: “Rabbinin hükmüne sabret. Şüphesiz sen Bizim gözetimimiz al¬tındasın.” (Tur, 48) buyurmuştur. İbni Abbas, “Görür O seni kalktı-ğında.” ayetinde, namaza kalkmanın kastedildiğini söyler. İkrime der ki: Onun kıyamını, rükû ve secde etmesini görür. Hasan da ayeti şöyle anlıyor: Görür O seni yalnız başına namaza kalkıp namaz kıldığında. Dahhâk ise şöyle anlamıştır: Görür O seni yatağında veya oturduğun yerden kalktığında. Katâde ise, ayeti şöyle anlıyor: Görür O seni kalk¬tığında, otururken ve diğer bütün hallerinde.
“Secde edenler arasında bulunduğunda.” Katâde der ki: Görür O seni namaza kalktığında, namazda secde edenler arasında bulundu¬ğunda. Yalnız olduğunda da, bir topluluk içinde olduğunda da seni gö¬rür, İkrime, Atâ el-Horasani ve Hasan el-Basri de böyle söylemiştir. Mücahit der ki: Allah Resulü (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Önünde olan kimseyi gördüğü gibi, arkasında olanı da görürdü. Saflarınızı doğrultunuz. Şüphesiz ben arka tarafımdan da sizi görürüm, sahih hadisi de buna şahittir. Bezzar ve İbni Ebu Hatim’in iki kanaldan olmak üzere İbni Abbâs’tan riva¬yetlerinde, o bu ayet hakkında şöyle demiştir: Burada, onun bir pey¬gamber olarak çıkarılışına kadar, bir peygamberin sulbünden bir diğe¬rine geçişi kastedilmektedir.
“Muhakkak ki O (kullarının sözlerini) en iyi işiten, (onların ha¬reketlerini ve hareketsizlik hallerini) en iyi bilendir.” Nitekim başka bir ayet-i kerime’de şöyle buyurulur: “Ne işte bulunsan, Kur’an’dan ne okusan ve siz ne iş yaparsanız; yaptıklarınıza daldığınızda mutlaka Biz üzerinizde şahidiz.” (Yunus, 61).
Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları: 11/6104-6110
“Sen en yakın akrabalarını uyar.” ayeti kerimesi nazil olunca Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Safa üzerine çıkarak:
“Ey Fatıma binti Muhammed! Ey Safiyye binti Abdulmuttalib! Ey Abdulmuttalib oğulları! Sizin için Allah’tan hiç bir şeye malik değilim. Malımdan neyi dilerseniz isteyin.” buyurdular.
Bu hadis-i Buhari “Kitabu’l Vasâyâ” ile “Kitabu’t-Tefsir” de Nesâi “Kitabu’l Vasâyâ” da tahriç etmişlerdir. Hadis Sahabenin mürsellerinden sayılmıştır. Çünkü Ebu Hüreyre Medine’de Müslüman olmuş, bu kıssa ise Mekke’de geçmiştir. Bazıları kıssanın iki defa vaki olduğunu söylerler. Buna delalet eden rivayetlerde vardır.
Hadisin muhtelif rivayetlerinden anlaşılan mana şudur: “Benim hı¬sımlığıma güvenmeyin; Çünkü ben Allah’ın dilediği azabı sizden defet¬meğe kadir değilim.”
“Şu kadar var ki sizin bir hısımlığınız var; ben bunu hısımlık suyu ile sulayacağım” cümlesinden murad sıla-i rahmimi yani akrabalık hakkı¬mı eda edeceğim demektir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) akraba hakkına rivayet etmemeyi hararete benzeterek onu söndürmek suretiyle hafifleteceğini ifade buyurmuştur.
Tahavi diyor ki: “Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e Allahu Teâlâ yakın hısımlarını inzar etmesini emir buyurunca Kureyş aşi¬retlerini davet etti. Bunların içinde nesebi Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile babasında birleşenler olduğu gibi üçüncü babada, dördüncü babada, beşinci babada, yedinci babada hatta bunlardan daha uzak babalarda birleşen akrabası da vardı. Ancak hepsi Kureyş kabilesine mensup olmakla bu kabile onları bir araya topluyordu.
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in hadiste görülen hısımlarına birer birer kabile ve şahıs isimleriyle hitap etmesi en yakın akrabası olduklarındandır.
Hadis şerif akrabaya vasiyet hususunda mezhep imamlarının delilerindendir.
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in umumî hitabından murad:
“Ey Kureyş sözü”, hususi hitabından murad da kabile ve şahısların birer birer isimlerini zikir ederek kendilerini çağırmasıdır. Nefislerini Cehennemden kurtarmaktan maksat; imanı olmayanların iman etmesi, imanı olanlarında onu kuvvetlendirmesidir.
Nevevî diyor ki: İbni Abbas hadisinin, zahirine bakılırsa “Ve onlardan en seçkin kabileni” ibaresi ayet olarak nazil olmuş sonra tilâveti nesh edilmiştir. Buharîi’nin rivayetinde bu ziyade yoktur.
A’meş “Mesed” suresini sonuna kadar okumuş yalnız meşhur olan kıraatin hilafına tahkik edatı olan “Kad” kelimesini ziyade etmiştir.
“Sure” kelimesi hemze ile “Sure” şeklinde okunabilir. Fakat meşhur kıraati hemzesiz olanıdır. Sure okunduğuna göre kelime yükseklik mana¬sına gelen sur’dan alınmıştır. Sure ise sur’dan alınmış olup bakiyye mana¬sına gelir.
Ebu Leheb, kelimesi Ebu Leheb şeklinde de okunur. Ebu Leheb’in ismi Abdul Uzza b. Abdumuttalib’tir. Yani bu adam Resulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in Nesepçe amcasıdır. Bazıları kendisine Ebu Leheb künyesinin verilmesi Leheb adında bir oğlu olduğu içindir demişler bir takımları yanaklarının pek kırmızı olduğu için daha başkaları “yüzü pek güzel olup alev gibi parladığı için kendisine Ebu Leheb (Yani Alevin babası) denildiğini söylemişlerdir. Ona bu künyenin verilmesi akıbetinde muvafık düşmüştür. Çünkü ebedî olarak cehennemin alevli ateşinde azab görecektir. Ebu Leheb Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in en büyük düşmanlarından biridir. Bu düşmanlığı ölünceye kadar devam etmiştir. Hatta Resulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’e “Yazıklar olsun sana bizi bunun için mi topladın?” demesi de bu eziyetler cümlesindendir.
Ayet-i kerimede Ebu Leheb hakkında: “Elleri kurudu” buyurulmuştur. Bundan murad helak oldu demektir. Mezkûr ayet surede iki defa tekrar edilmiştir. Bunlardan birincisi Ebu Leheb’in helaki için beddua ikincisi hakikaten helak olduğunu ihbardır. Ayet-i kerimede mecaz-ı mürsel kabilinden el zikredilmiş bütün vücudun helaki murad olunmuş¬tur.
Kâdi İyaz diyor ki:
“Bu sure ile kâfire künye verilmesinin caiz olduğuna istidlal edil¬miştir. Bu hususta ulemanın ihtilafı vardır. İmam Mâlik’ten bir rivayete göre caiz bir rivayete göre de mekruhtur. Bazıları kâfirin kalbini yatıştırmak: için ona künye verilebilir. Aksi takdirde verilemez. Çünkü künyede tazim ve hürmet vardır. Allahu Teâlâ’nın Ebu Leheb’e künye vermesi bu kabilden değildir. Demişlerdir. İsminin Abdul Uzza olması hususunda hiç bir delil yoktur. Bu tesmiye batıldır. Onun için de künyesi ile anılmıştır. Bazıları Ebu Leheb onun künyesi değil lakabı¬dır. Künyesi Ebu Utbe’dir, derler. Ona Ebu Leheb denilmesi ayet sonlarındaki kelimelerin mücaneseti içindir diyenler de vardır.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Cehennem ehlinin yemeği
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ،قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ}[ آل عمران / 102 ], " لَوْ أَنَّ قَطْرَةً مِنَ الزَّقُّومِ قُطِرَتْ فِي الْأَرْضِ لَأَفْسَدَتْ عَلَى أَهْلِ الْأَرْضِ مَعَايِشَهُمْ ، فَكَيْفَ بِمَنْ لَيْسَ لَهُ طَعَامٌ غَيْرُهُ". [رواه ابن حبان (٧٤٧٠)]
220- İbni Abbas (Radıyallahü anh)den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Ey iman edenler, Allah’dan nasıl korkmak lazımsa öylece korkun ve her halde Müslüman olarak can verin.” (Âli İmran, 102) ayeti hakkında şöyle buyurdu: Yeryüzü halkına Zakkumdan bir damlacık damlatılsa onlara hayatı zehir ederdi, ya Zakkumdan başka yiyeceği olmayanın hali nicedir?1
------------------------------
1- İbni Hibban 7470, Şuayip Arnavut: mevaridde 2611, sahihtir der.
İbni Ebu Hatim diyor: Bize Ahmed İbni Sinan... Abdullah İbni Mesut’tan rivayet etti ki o, “Allah’tan nasıl korkmak lazımsa öyle¬ce korkun.” ayeti hakkında şöyle dedi: O’na İtaat edilip isyan edilme¬mesi, zikredilip unutulmaması, şükredilip küfrân-ı nimette bulunulmamasıdır.
Bu, mevkuf ve sahih bir isnattır. Aynı hadisi İbni Merduyeh Yunus İbni Abd’ül-A’lâ kanalıyla Abdullah’tan merfû’ olarak rivayet eder.
Hâkim, Müstedrek’inde, İbni Mesut’tan merfû’ olarak bu hadisi rivayetle şöyle der: Bu hadis Buhari ve Müslim’in şartlarına göre sahihtir, fakat tahric etmemişlerdir.
Ancak kuvvetli (ve tercih edilen) görüşe göre Bu hadis mevkuf¬tur. Allah en doğrusunu bilir.
İbni Ebu Hatim şöyle der: Bu hadisin bir benzeri Mürre el Hemedânî Rebî’ İbni Hüseyn, Amr İbni Meymun, İbrahim en-Nehaî, Tâvûs, Hasan, Katâde, Ebu Sinan ve Süddî’den de rivayet edilmiştir.
Said İbni Cübeyr, Ebu’l-Âliye, Rebî’ İbni Enes, Katâde, Mukâtil İbni Hayyan, Zeyd İbni Eşlem, Süddî ve başkaları bu ayetin; “öyleyse ne kadar gücünüz yetiyorsa Allah’tan o kadar korkun.” (Tegabun / 16) ayeti ile nesh edildiği görüşündedirler.
Ali İbni Ebu Talha, İbni Abbas’ın “Allah’tan nasıl korkmak lazım¬sa öylece korkun.” ayeti hakkında şöyle dediğini naklediyor: Ayet mensuh değildir, fakat nasıl lazımsa” kavlinin anlamı: “Allah yo¬lunda gerçekten mücadele etmek, bu mücadeleyi ayıplayanların ayıplamalarının engel olmaması, kendi nefsi, babaları ve çocuklarına kar¬şı bile olsa adaletten ayrılmamaktır.”
“Ve herhalde Müslüman olarak can verin.” Müslüman olarak can vermeniz için sıhhat ve afiyette iken İs¬lâm’a sarılınız. Zira hayırlı kişi, bunu adet haline getirendir. Kişi ne üzere yaşamışsa o hal üzere ölür, hangi hal üzere ölmüşse yine o halde diriltilir. Bunun tersinden Allah’a sığınırız.
İmam Ahmed diyor ki; bize Revh... Mücahit’ten rivayet ediyor ki: İnsanlar Kâbe’yi tavaf ediyorlardı. İbni Abbas da yanında Mihcen ol¬duğu halde oturuyordu. Şöyle dedi:
Rasulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) buyurdular: “Ey iman edenler, Allah’dan nasıl korkmak lazımsa öylece korkun ve her halde Müslüman olarak can verin.” (Âl-i İmran / 102) ayeti hakkında şöyle dedi: Yeryüzü halkına Zakkumdan bir damlacık damlatılsa onlara hayatı zehir ederdi, ya Zakkumdan başka yiyeceği olmayanın hali nicedir?
Aynı zamanda bu hadisi Tirmizi, Nesai, İbni Mace ve İbni Hibban Sahihlerinde, Hâkim de Müstedrek’inde değişik tariklerden ve Şu’be’den rivayet etmişlerdir.
Tirmizi; bu hadis, hasendir, şahindir, derken; Hâkim, Buhari ve Müslim’in şartlarına uymaktadır, fakat tahriç etmemişlerdir, demek¬tedir.
İmam Ahmed diyor ki; bize Vekî’... Abdullah İbni Amr’dan rivayet etti ki, Rasulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdular: “Cehennemden uzak kılın-mayı ve cennete girmeyi seven kişiye Ölümü, Allah’a ve ahiret gününe inanır olduğu halde ulaşır. O kişi insanlara, kendine davranılmasını is¬tediği gibi davranır.”
Yine İmam Ahmed diyor: Bize Ebu Muaviye... Cabir’den rivayet etti ki o şöyle demiştir:
Rasulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’ı, ölümünden önce üç kere şöyle derken işittim: Sizden birisi ölürken Allah’a hüsnü zan besler durumda can versin.
Hadisi Müslim de A’meş tarîkıyla ve aynı isnatla rivayet etmiştir.
İmam Ahmed diyor ki; bize Hasan İbni Musa... Ebu Hüreyre’den, o da Rasulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’dan rivayet etti ki o şöyle buyurdular: Allahu Teâlâ: “Ben kulumun Beni zannettiği gibiyim: Eğer Benden hayır (bekler ve böyle) zannederse, ona hayır vardır, yok kötülük (bekler ve böyle) zannederse, ona kötülük vardır.
Bu hadisin aslı Buhari ve Müslim’de başka bir vecihle ve yine Ebu Hüreyre’den rivayet edilmiştir. Buna göre Ebu Hüreyre şöyle dedi: Rasulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): Allahu Teâlâ buyuruyor: Ben kulumun Beni zannet¬tiği gibiyim, buyurdular.
Hafız Ebu Bekr el Bezzar dedi: Bize Muhammed İbni Abdülmelik... Sabit’ten (ya da zannediyorum) Enes’ten rivayet etti ki o şöyle dedi: Ensar’dan bir adam hastalanmış ve Rasulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) onu ziyarete gel¬mişti. O adamla çarşıda karşılaştılar. Allah Resulü (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) sordular: Ey falanca nasılsın? Adam, iyiyim ey Allah’ın Resulü; Allah’dan (hayır) umuyorum, fakat günahlarımdan korkuyorum, dedi. Rasulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu: Bu ikisi bir yerde, bir kulun kalbinde birleşirse, muhak¬kak Allah ona umduğunu verir ve korktuğundan da emin kılar.
Sonra (Ebu Bekr el-Bezzar şöyle) dedi: Bu hadisi Sabit’ten, Cafer İbni Süleyman’dan başkasının rivayet ettiğini bilmiyoruz.
Hadisi Tirmizi, Nesai ve İbni Mace de rivayet etmiş ve Tirmizi, ha¬dis gariptir, demiştir.
Bazıları da hadisi, Sabit’ten mürsel olarak rivayet etmişlerdir.
İmam Ahmed’in rivayet ettiği hadise gelince: Bize Muhammed İbni Cafer’in... Hâkim İbni Hazam’dan rivayetine göre, şöyle dedi: Hz. Peygamber (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’e; ancak ayakta iken yere serileceğim konusunda biat et¬tim.
Nesai, Sünen’inde bu hadisi İsmail İbni Mesud kanalıyla... Şu’be’den “Secdeye nasıl gidilir?” babında rivayet etmiştir.
Bunun manası hakkında şöyle denilmiştir: Ancak Müslüman ol¬duğum halde can vermek üzere Allah’ın Rasulü’ne biat ettim. Arkam düşmana dönük olarak değil de, yüzüm düşmana dönük olarak Öldü¬rülmek (ya da harp etmek) üzere Allah Rasulü’ne (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) biat ettim. İkin¬ci anlam, birinci ile aynıdır.
Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları: 4/1322-1326

عَنْ عُبَادَةِ بْنِ الصَّامِتِ ، قَالَ : خَرَجَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى بَدْرٍ فَلَقِيَ الْعَدُوّ ، فَلَمَّا هَزَمَهُمُ اللهُ اتَّبَعَهُمْ طَائِفَة مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَقْتُلُونَهُمْ وَأَحْدَقَت طَائِفَة بِرَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَاسْتَوْلَتْ طَائِفَة عَلَى الْعَسْكَرِ ، وَالنَّهْبِ ، فَلَمَّا كَفَى اللهُ الْعَدُوّ ، وَرَجَعَ الَّذِينَ طَلَبُوهُمْ ، قَالُوا : لَناَ النَّفْلُ نَحْنُ طَلَبْنَا الْعَدُوّ وَبِنَا نَفَاهُمُ اللهُ وَهَزَمَهُمْ ، وَقَالَ الَّذِينَ أَحَدَقُوا بِرَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : وَاللهُ مَا أَنْتُمْ أَحَقُّ بِهِ مِنَّا ، هُوَ لَناَ نَحْنُ أَحْدَقْنَا بِرَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، لِأن لَا يَنَالُ الْعَدُوّ مِنْهُ غرة ، قَالَ الَّذِينَ اسْتَولُوا عَلَى الْعَسْكَرِ ، وَالنَّهْبِ وَاللهِ مَا أَنْتُمْ بِأَحَقّ مِنَّا هُوَ لَناَ ، فَأَنْزَلَ اللهُ تَعَالَى : يَسْأَلُونَكَ عَنْ الْأَنْفَالِ ... الآية ، فَقَسَّمَهُ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَهُمْ وَكَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْفلهُمْ ، إِذَا خَرَجُوا بادين الرُّبْع ، وَينفلهم إِذَا قَفَلُوا الثُّلُث ، وَقَالَ أَخَذَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهِ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ حُنَيْن وَبرة مِنْ جَنْبِ بَعِيرٍ ، ثُمَّ قَالَ : " يَا أَيُّهَا النَّاسُ ، إِنَهُ لَا يَحِلُّ لِي مِمَّا أَفَاءَ اللهُ عَلَيْكُمْ ، قَدْرِ هَذِهِ إِلَّا الْخَمْس ، وَالْخَمْس مَرْدُودٌ عَلَيْكُمْ ، فَأَدُّوا الْخَيْطَ ، وَالْمُخِيِّطَ ، وَإِيَّاكُمْ وَالَّغُلُول ، فَإِنَّهُ عَار عَلَى أَهْلِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ، وَعَلَيْكُمْ بِالْجِهَادِ فِي سَبِيلِ اللهِ فَإِنَّهُ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ يُذْهِبُ اللهُ بِه الْهَمّ وَالْغَمّ " قَالَ : فَكَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يكْرَهُ الْأَنْفَالَ ، وَيَقُولُ : " ليرد قوي المؤمنين على ضعيفهم . [رواه ابن حبان (١٦٩٣)]
221- Übade İbni Samit (Radıyallahü anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Bedir’e çıktı. Orada düşmanla karşılaştılar. Allah düşmanı hezimete uğratınca, Müslümanlardan bir grup peşlerine takılıp onların arasından yakaladıklarını öldürdüler. Bir grup da düşmanın Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’a ansızın saldırıp bir zarar vermemesi için onun etrafını çevirdi. Etrafını çevirmişlerdi. Bir başka grup ise karargâhın etrafını dolanmış ve orda olan ganimetleri topladı.
Allah, düşmanı uzaklaştırıp, onları takip edenler döndüklerinde şöyle dediler: “Nefel [ganimet] bizimdir. Çünkü düşmanı takip edenler bizler olduk. Allah bizim vasıtamızla onları bozguna uğrattı ve uzaklaştırdı.” Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın etrafını çevirenler de şöyle dedi: “Bu ganimetteki hakkınız bizden fazla değildir. Bilakis bu ganimet bizimdir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’a düşman ansızın herhangi bir zarar veremesin diye o’nun etrafını kuşatanlar bizler olduk.” Askerlerin karargâhını arkadan dolanıp ganimetleri toplayanlar da şöyle dediler: “Siz ona bizden daha fazla hak sahibi değilsiniz. O bizimdir. Çünkü onun etrafını kuşatan ve onu ele geçirenler bizler olduk.”
Bunun üzerine Yüce Allah, “Sana ganimetlerden sorarlar. De ki: Ganimet¬ler, Allah’ın ve Resulünündür” (Enfal / 1) ayetini indirdi. Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) da bunları, Müslümanlar arasında bölüştürdü. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) düşman topraklarında savaştığı zaman ganimetin dörtte birini dağıtırdı. Döndüğü zaman, bütün insanlar da dönmüş olur ve üçte biri dağıtırdı.
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Hüneyn günü eline bir devetüyü alıp, şöyle buyurdu:
“Ey insanlar! Allah’ın size bahşettiği ganimetinizden beşte bir dışında, bana hiç bir şey helal değildir. Beşte bir pay da gerektiğinde yine sizlere harcanıyor. İğneden ipliğe varıncaya kadar ne aldıysanız hepsini getirin ve koyun buraya! Çünkü ganimete ihanet, kıyamet gününde yapan için büyük bir ayıp, ateş ve büyük bir kusurdur. Allah yolunda cihad ediniz. Zira bu cennet kapılarından bir kapıdır. Gam ve kederi giderir...”1
--------------------------------
1- Kafirlerden ele geçen mallar hakkında üç tabir kullanılır:
1. Nefel: Gazilere, ganimet hissesinden fazla olarak ve­rilen mükafatlar. Bu kelime mutlak olarak kullanıldığı zaman ganimet anla­mına gelir.
2. Ganimet: Kafirlerden harp yoluyla ele geçirilen mallar için kullanılir. Çünkü nefl kelimesi ziyade anlamında kullanılır. Ganimetler, bizden ön­ceki ümmetlere haram olduğu haelde, bize helal kılındığı için "nefl" ismini almıştır.
3. Fey’: Kafirlerden savaşsız olarak ele geçirilen mallardır.
Bu hadis-i şerifle, ganimetlerin Allah'a ve Rasûlüne ait olduğu, onu paylaştırma işinin de Allah tarafından Hz Peygambere havale edildiği, Allah ve Rasulünün dışında hiçbir kimsenin, ganimetlerin taksimi hususunda herhangi bir söz söyleme yetkisi olmadığı ifade edilmektedir.
Metinde geçen “... Ganimetler, Allah’ın ve Rasulünündür.” ayeti kerimesinin mensuh olup olmadığı konusunda ulema ihtilaf etmiştir.
Ulemanın büyük çoğunluğuna göre; bu ayeti kerime ganimetlerin hükmünü icmali olarak açıklayan muhkem bir ayettir ve “...Bilin ki ganimet (olarak) aldığınız şeylerin beştebiri, Allah’a, Rasulüne ve (Allah’ın rasulü ile) akrabalığı bulunan(lar)a, yetimlere, yoksullara ve yolcu(lar)a aittir. Allah her şeye kadirdir.” ayeti kerimesi bu ayeti açıklamak üzere gelmiştir.
Bazılarına göre ise; sözkonusu ayeti kerime mealini sunduğumuz Enfal suresinin 41. ayeti kerimesiyle neshedilmiştir. Ulema, devlet başkanının veya devlet yetkilisinin mücahidlerden bazılarına hisselerinin dışında ganimet mallarından bağışta bulunmasını caiz görmekle beraber, bunun zamanı hususunda ihtilafa düşmüşlerdir.
Ulemanın büyük çoğunluğuna göre, devlet yetkilisinin humus ayrılmadan önce, gazilerden bazılarına hisselerinin dışında ganimet mallarından bir mikdarını bağış olarak vermesi caizdir. Delilleri ise; “Kim bir kâfiri öldürürse ona şu kadar mükafaat vardır. Kim bir kâfiri esir ederse ona da şu kadar mükâfat vardır.” Mealindeki Ebu Dabud ta geçen 2738 numaralı hadisi şeriftir.
İmam Malik’e göre, nefel; caiz ve mekruh olmak üzere iki kısma ayrılır: Caiz olan nefel; savaş sona erdikten sonra verilen nefeldir. İmam Malik’in bu mevzudaki delili aynı eserdeki 2717 numaları hadisi şeriftir.
Mekruh olan nefel; savaştan önce kumandanın, savaşta şöyle hareket edene şu kadar mükafaat var, diye vaadde bulunması neticesinde verilen nefeldir. Çünkü böyle bir mükafaata nail olmak için yapılan bir savaş dünyalık için yapılmış olur. Nitekim Rasul-i zişan Efendimiz, savaşın Allah yolunda yapılıp yapılmadığını tesbit etmenin ölçüsünü verirken “Allah kelimesini yükseltmek için savaşan kimse Allah yolundadır.” Buyurmuştur. Ayrıca ulema, nefelin ganimet mallarından mı, yoksa ganimet mallarından humus çıkarıldıktan sonra geriye kalan kısımdan mı veya humustan mı, yoksa humusun beşte birinden mi? verileceğinde de ihtilafa düşmüşlerdir.
İmam Şafiî’nin bu husustaki üç görüşünden en sahih olanına göre nefel, humusun beşte birinden, İmam Malik’e göre humustan, İmam Ahmed’e göre ise; humus çıkarıldıktan sonra ganimetin geriye kalanından verilir. Ancak İmam Şafiî ile İmam Ahmed’in seleb hakkında görüşleri, buradaki görüşlerinden farklıdır. Bu iki mezheb imamına göre seleb, ganimetlerdendir, dolayısıyla, seleb, daha humus ayrılmadan önce mevcud ganimetin tümün­den verilir. İmam Malik ile Hanefilere göre; nefel ile selebin taksimleri arasında bir fark yoktur. Hanefilere göre eğer, kumandan nefeli mevcud ganimetin tümünden değil de humus çıktıktan sonra, geriye kalan ganimetten vereceğini vadederse, nefeli bu kayda uyarak verir. Böyle bir şart koşmamışsa; mevcut ganimetin tümünden verir.
Hanefi mezhebinin nefel hakkındaki görüşleri Durrü'l-Muhtar isimli eserde şöyle özetlenmiştir. “Hükümdarın, savaş zamanında mücahidleri harbe tergib ve teşvik için tenfili (nefel vereceğini vadetmesi) menduptur.” Bu ibare er-Reddü’l-Muhtar isimli eserde şöyle açıklanıyor: Kuduri sahibi, tenfil harp devam ederken caizdir, harp bittikten sonra hükümdarın tenfilde bulunması caiz değildir, demiştir. Bazı fukaha hükümdarın dar-ı harpte olduğu müddetçe, tenfilde bulunması caizdir, demiştir. Bunların sözünü Peygamber Efendimizin, Hüneyn muharebesi bittikten sonra “her kim bir kâfiri öldürürse, eşyası öldürenin olacaktır” hadis-i şerifleri teyid etmektedir.
Sünen-i Ebu Davud Terceme ve Şerhi, Şamil Yayınevi

Ensar’a hürmet
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ ، قَالَ : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ أَلَمْ أَجِدْكُمْ ضُلالا ، فَهَدَاكُمُ اللَّهُ بِي ، وَكُنْتُمْ مُتَفَرِّقِينَ ، فَأَلَّفَكُمُ اللَّهُ بِي ، وَعَالَةً ، فَأَغْنَاكُمُ اللَّهُ بِي " ، كُلَّمَا قَالَ شَيْئًا ، قَالُوا : اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمَنُّ ، قَالَ : " مَا يَمْنَعُكُمْ أَنْ تُجِيبُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " ، قَالَ : كُلَّمَا قَالَ شَيْئًا ، قَالُوا : اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمَنُّ ، قَالَ : " لَوْ شِئْتُمْ قُلْتُمْ : جِئْتَنَا كَذَا وَكَذَا ، أَلا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالشَّاةِ وَالْبَعِيرِ ، وَتَذْهَبُونَ بِالنَّبِيِّ إِلَى رِحَالِكُمْ ، لَوْلا الْهِجْرَةُ ، لَكُنْتُ امْرَأً مِنَ الأَنْصَارِ ، وَلَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا أَوْ شِعْبًا لَسَلَكْتُ وَادِيَ الأَنْصَارِ وَشِعْبَهَا ، الأَنْصَارُ شِعَارٌ ، وَالنَّاسُ دِثَارٌ ، إِنَّكُمْ سَتَلْقَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً ، فَاصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوْنِي عَلَى الْحَوْضِ " [رواه البخاري (٤٠٧٥) ومسلم (٣٧٢٥) وأحمد]
222- Abdullah b. Zeyd b. Asım (Radıyallahü anh)’den:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdular: “Ey Ensar topluluğu, ben sizi sapıklar olarak buldum da Allah benimle size hidayet bahşetmedi mi? Parça parça idiniz de Allah benimle sizin aranızı uzlaştırmadı mı? Fakir ve muhtaç idiniz de Allah benimle sizi zengin kılmadı mı? İnsanlar develerle koyunlarda evlerine dönüp giderlerken, sizler de Allah’ın Resulü ile evlerinize dönüp gitmenizden razı olmaz mısınız? Eğer Ensar bir dere yoluna yahut bir dağ yoluna girselerdi, muhakkak ben Ensar’la beraber onların vadisinin içine girerdim. Eğer hicret olmasaydı, ben muhakkak Ensar’dan bir kişi olurdum. İnsanlar benim kaftanım Ensar ise iç gömleğimdir. Benden sonra yakında sizler başkalarının size tercih edildiği zamana kavuşacaksınız. Bununla beraber sizler havuz başında bana kavuşuncaya kadar sabrediniz”1
------------------------------
1- Buhari, Müslim, Ahmet b. Hanbel [Sahihul Cami 7970]
Hüneyn, Mekke ile Taif arasında bir vadidir. Mekke’ye takriben üç günlük mesafededir. Hüneyn harbi hicretin se¬kizinci yılında olmuştur. Bu harbin sebebi şudur: Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Huzâa kabilesine yardım için Mekke’ye git-meyi kararlaştırmış; fakat bu haber Havazin kabilesine ters ulaş¬tırılarak kendileriyle harb edecekmiş şeklinde bildirilmişti. Bu kabile cengâverliği ile meşhur olup o gün için Müslümanların en amansız düşmanı idi. Sakif kabilesi de bu hususta Hevazin’den aşağı kalmı¬yordu. Bunlar derhal hazırlanarak Zülmecez panayırının kurul¬duğu yere geldiler. Bu yer Hüseyn’in eteğindedir. Müslümanlar bu harbe 12000 kişi ile iştirak etmişlerdir. Bu çokluk bidayette kendilerine ucub getirmiş ve harbin ilk safhasında bozulup gerilemişlerse de sonra¬dan Allah’ın nüsreti yetişmiş; ve harbi kazanmışlar; birçok ganimetler de ele geçirmişlerdir.
Kur’an-ı Kerim’in Tevbe suresinde Hüneyn harbi hakkında şöyle buyurulmaktadır:
“Şüphesiz ki, Allah siz birçok yerlerde ve Hüneyn gününde yardım etmiştir. Hani o gün çokluğunuza böbürlenmiştiniz; fakat bunun size hiç bir faydası olmamış ve yeryüzü bütün genişliğine rağmen size dar gelmişti Sonra dönüp geri gitmiştiniz/ Bundan sonra Allah huzur ve sükûne¬tini Resulüne ve müminler üzerine indirdi, bir de sizin görmediğiniz as¬kerler indirerek küfredenlere azab verdi, işte kâfirlerin cezası budur!..”
Bir kavle göre bu harpte gökten sekiz bin, başka bir kavle göre beş bin melek inmiştir, on altı bin melek indiğini söyleyenler de vardır.
Burada Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in beyaz bir katıra bin¬diği, başka bir rivayette ise katırın siyah benekli beyaz renkte olduğu bildiriliyor. Bunların ikisi de birdir. Ulemânın beyanına göre Resûlüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın bundan başka katırı yoktu; ismi de dül¬düldü.
Katırı hediye eden zatın adı birinci rivayette Ferve b. Nefase, ikincide Ferve b. Nuame olduğu bildirilmişse de Nevevî : “Sahih ve maruf olan birincisidir.” diyor. Bu zatın Müslüman olup olmadığı ihtilaflıdır. Hatta Buhari’nin rivayetine göre! Hediyenin sahibi Eyle kralı Yuhanna’dır.
Harb kızışıp ordusunu başı sıkıldığı anda Resûlüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in bu hayvana binmesi onun son derece cesur olduğunun de¬lilidir. Zira ancak böyle yaparsa Müslümanların mercii ve mutemedi olur; kendisini görüp yerini bilmekle kalpleri itminan bulurdu. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu hayvana kaiden binmişti. Yoksa kendisinin maruf atları vardı; onlardan birine binebilirdi. Askeri etrafından dağıl¬dığı halde hayvanını mahmuzlayarak müşriklerin üzerine ilerlemesi ve her taraftan kuşatıldığı zaman —kaçmak şöyle dursun— yere inerek se¬bat göstermesi akıllara hayret verecek derecede cesur ve sabırlı oldu¬ğunu gösterir. Bazıları bunu piyadeyi teselli için yaptığını söylerler.
Sahabe-i kiram onun bütün harplerde şecaat gösterdiğini rivayet et¬mişlerdir. Bütün Peygamberlerin hâlü şanı da böyledir. Onlar Allah’ın va’dine güvenir; şehit olup, Allah’a kavuşmaya can atarlardı. Hiç birinin —hâşâ— harb meydanından kaçtığı sabit olmamıştır. Ulemâ onlara harpten kaçma isnadında bulunan bir kimsenin tevbesi bahis mevzuu olmak¬sızın Öldürülmesi icap ettiğini söylemişlerdir. Çünkü böyle bir isnat, Pey¬gamber {Sallallahü Aleyhi ve Sellem) in kara olduğunu yahut Arap olmadığını iddiaya benzer ki, kat’î surette bilinen bir sıfatını inkâr demektir; bu ise —maazallah— küfürdür.
Kurtubi bu hususta şunları söylemiştir: “Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir noksanlık veya kusur izafe eden kimsenin Öldürülmesi lazım geldiğine bazı Ulemâmız icma' nakletmişlerdir. Bir takımları böyle bir kimseden tevbe isteneceğini, tevbe etmediği takdirde öldürüle¬ceğini söylemişlerdir.” İbni Battal de: “Çünkü sözünü tevil etmezse kâfirdir; tevil ederse özrü kabul olunur.” diyor.
Bu harpte ashabın dağılmalarına gelince: Onlar, bir daha dönmemek üzere harpten kaçmamış; biraz yerlerinden gerilemişlerdir. Nitekim ça¬ğırıldıkları vakit “Lebbeyk” diyerek hemen koşup gelmeleri de bunu gös¬terir. Harb sahnesinden uzaklaşmış olsalar çağırıldıklarını nereden bile¬cek ve işiteceklerdi? Zaten bir kısmı hiç gerilememiş; Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile birlikte yerlerinde sebat göstermişlerdi. Bunlar bir rivayette on iki, başka bir rivayete göre yüz kişi idiler. Nevevî bu harpte gerileyenlerin ekseriyetle müellefe-i kulûb ile henüz Müslüman olmayan Mekke müşrikleri olduğunu söylüyor. O gün Müslüman ordusunda fırsat kollayan müşrikler de varmış,
Resûlüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) in askerini Hz. Abbas’a ça¬ğırtması sesi gür olduğu içindir. Onun sabaha karşı Medine’deki Sefa’ dağının üzerinden bağırarak sekiz mil uzaktaki kölelerine işit¬tirdiği rivayet olunur.
Ashab-ı Semure: Hüdeybiye’de ağaç altında Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e bey’at edenlerdir.
“Ya lebbeyk!” buyurun! Hazırız manasınadır.
Varis: Tandıra benzeyen bir taştır. Üzerinde yiyecek pişirilir. Harp¬lerin kızışması bu taşın sıcaklığına benzetilerek darb-ı mesel olmuştur. Bazıları bunun doğrudan doğruya tandır olduğunu söylemişlerdir. “Bu, tandırın kızıştığı zamandır.” cümlesini ilk defa Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Efendimizin söylediği de rivayet olunur.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat
Enes İbni Malik (Radıyallahü anh) şöyle demiştir: Hüneyn günü olun¬ca Havazin, Gatafan ve diğer birçok kabileler develeri, çocuk ve kadınlarıyla beraber harb sahasına yönelip geldiler. Peygamber'in berabe¬rinde ise on bin mücahit ve bir de Mekke'den yeni Müslüman olup katılanlar vardı. Harb başlayınca bunlar Peygamber'in yanından ge¬ri dönüp kaçtılar, hatta Peygamber (az bir topluluk içinde) yapayal¬nız kaldı. Bu durum üzerine Peygamber o gün aralarına başka bir söz karıştırmaksızın arka arkaya iki defa nida etti: Evvelâ sağ tarafı¬na döndü ve: “Ey Ensar topluluğu!” diye bağırdı. Ensar: Lebbeyke ya Resulallah! Müjdelenip sevin! Biz Senin maiyetinde bulunuyoruz! dediler. Bundan sonra Peygamber sol tarafına döndü ve yine:
“Ey Ensâr topluluğu!” diye bağırdı.
Ensar yine: Lebbeyke ya Resulallah! Müjdelenip sevin! Bizler Senin beraberindeyiz! dediler.
Peygamber bu sırada beyaz bir katır üzerinde idi. Hemen katır¬dan indi ve:
“Ben Allah’ın kulu ve Resul’üyüm” buyurdu.
Akabinde müşrikler bozuldular. Peygamber o gün pek çok ga¬nimetler elde etti. Sonra bu ganimetleri Muhacirler ve Mekke’den ka¬tılan öncüler arasında taksim etti. Bu ganimetlerden Ensar’a bir şey vermedi. Bunun üzerine Ensar (dan bazı kimseler): Harb gibi çetin bir iş olduğu zaman bizler çağrılıyoruz, fakat ganimet bizden başkalarına veriliyor, diye söylendiler. Bu sözler Peygamber’e ulaştı. Akabinde Peygamber, Ensar’ı bir çadır içinde topladı da:
“Ey Ensar topluluğu! Sizlerden bana ulaşan o söz nedir?” buyurdu. Ensar sustular. Bunun üzerine Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Ey Ensar topluluğu! İnsanlar aldıkları dünya maliyle gider¬lerken sizler kendisine sahip olarak Allah’ın Resulü ile evlerinize dö¬nüp gitmenizden hoşnut olmaz mısınız?” buyurdu.
Ensar bu sefer topluca: Evet bundan hoşnut oluruz (ya Resulallah)! dediler. Bunun üzerine Peygamber: “Şayet insanlar bir vadiye girip gitseler, Ensar da bir dağ yo¬luna girip gitmiş olsa, ben elbette Ensar’ın dağ yolunu tutar giderdim” buyurdu. Geçen senetle Hişam, Enes’e (künyesi ile hitap ederek): Ya Eba Hamza! Sen bu olaya şahit oldun mu? diye sordu. Enes İbni Malik de: Ben bu olaydan nereye gaip olabilirim? Dedi. Başka bir rivayette:
Abdullah İbni Zeyd İbni Asım şöyle demiştir: Allah Hüneyn günü Resulü’ne, harb ettiği kimselerin mallarını ganimet ola¬rak verdiği zaman, Resulüllah o malları insanlar içinde kalpleri İslâm'a alıştırılan kimselere taksim etti de, bu mallardan Ensâr'a bir şey vermedi. Ensâr, Resulüllah’ın bazı insanlara mal verip de kendi¬lerine bir şey vermediği için hüzünlenmiş gibi oldular. Bunun üzerine Resulüllah onlara hitap edip şöyle buyurdu: "Ey Ensâr cemaati! Ben sizleri yolu şaşırmışlar bulup da Al¬lah benim delâletimle sizlere hidayet vermedi mi? Ben sizleri fırka fırka bölünmüş halde bulup da, Allah benim Medine'ye hicretimle sizleri birbirinizle birleştirmedi mi? Ben sizleri fakır hâlde bulup da Allah benim yüzümden sizleri zengin kılmadı mı?" Resulüllah bu soruların her birini sordukça, Ensâr Resulüllah’a karşı: Allah ve Resulü en çok ihsan edicidir, dediler. Resulüllah: “Sizleri Allah'ın Resulü'ne şöyle cevap vermenizden men' eden nedir?” buyurdu. Resulüllah bir şey söyledikçe Ensar: Allah ve Resulü en çok ihsan edicidir, dediler. Resulüllah:
“Eğer siz isteseydiniz, benim bu sorularıma şöyle şöyle cevap verebilirdiniz: (Seni kavmin yalanlamıştı, bize hicret ettin, biz Seni tasdik ettik. Kavmin Seni terk etti, biz Sana yardım ettik. Kav¬min Seni kovdu, biz Seni bağrımıza bastık. Sen yoksuldun, biz Seni malımıza ortak yaptık diyebilirdiniz. Bunlar doğrudur.) İnsanlar al¬dıkları koyunlar ve develerle evlerine giderlerken, sizler Peygamber ile evlerinize gitmenizden razı oluyor musunuz? Eğer hicret fazileti olmasaydı, muhakkak ben Ensâr'dan bir kimse olurdum. İnsanlar bir vadiye bir dağ yoluna gitmiş olsalardı, ben muhakkak Ensâr'ın vadisine ve dağ yoluna girer giderdim. Ensâr cilt üzerine giyilen iç fanilâsı, diğer insanlar da onun üzerine giyilen elbisedir. Sizler ben¬den sonra yakında başkalarının sizlere tercih edildiği zamana kavuşacaksınız. Sizler bunlara sabrediniz, nihayet sizler havuz başında bana kavuşacaksınız.” Başka bir rivayette ise:
Ez-Zührî şöyle demiştir: Bana Enes ibn Malik (Radıyallahü anh) ha¬ber verip şöyle dedi: Allah, Havazin (harbindeki ganimet) malların¬dan kendi Resulü’ne fey’ olarak verdiğini verdiği ve Peygamber de Kureyş’ten birtakım kimselere (kalplerini İslam’a alıştırmak için) yü¬zer deve vermeğe başladığı zaman, Ensar’dan bazı insanlar: Allah, Resulüllah’a mağfiret eylesin! O, Kureyş'e veriyor da bizleri terk ediyor. Hâlbuki kılıçlarımızdan hâlâ Kureyşliler’in kanla¬rı damlıyor, dediler. Enes devamla dedi ki: Ensar’ın bu sözü Resulüllah’a söylendi. Bunun üzerine Resulüllah, Ensar’a haber gönderip onları deriden bir çadır içinde toplattı. Ensar’ın beraberinde başkalarını çağırmadı. On¬lar toplanınca, Peygamber ayağa kalktı da: “Ey Ensar! Sizin tarafınızdan söylenip bana ulaşan o söz ne¬dir?” buyurdu. Ensar’ın iyi anlayışlıları: Ya Resulallah! Bizim başkanlarımız (sizi üzecek) hiçbir söz söylememişlerdir. Amma bizden yaşları taze bazı insanlar: Allah, Rasulüllah’a mağfiret eylesin! O, Kureyş’e veriyor da bizleri bırakıyor. Hâlbuki bizim kılıçlarımızdan hâlâ Kureyş kanı damlıyor, demişler¬dir, dediler. Bunun üzerine Peygamber: “Ben Kureyş’ten bazı kimselere dünyalık veriyorum ki, bun¬lar küfür ve şirk zamanına yakın olan insanlardır. Ben onların gö¬nüllerini İslâm dini’ne alıştırmak maksadıyla veriyorum. İnsanlar aldıkları mallarla giderlerken, sizler evlerinize Peygamber’le gitme¬nizde razı olmuyor musunuz? Allah’a yemin ederim ki, sizin Peygam¬ber’le Medine’ye dönüp gitmeniz, onların ganimet mallarıyle evlerine bitmelerinden şübhesiz daha hayırlıdır” buyurdu.
Ensar: Ya Resulallah! Bizler Seninle Medine’ye gitmekten razı ol¬muşuzdur! dediler. Peygamber de onlara: “Sizler yakın gelecekte şiddetli bir surette başkalarının sizle¬re tercih olunmasıyle karşılaşacaksınız. Siz bu durumlara Allah’a ve Resulü’ne kavuşuncaya kadar sabrediniz. Çünkü ben havuz başında olacağım” buyurdu. Enes: Fakat sabretmediler, demiştir.
Sahihi Buhari Tercümesi Mehmet Sofuoğlu Ötüken Neşriyat

عَنْ جَابِرٌ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ، أَمْسِكُوا عَلَيْكُمْ - أَمْوَالَكُمْ - لَا تُعْمِرُوهَا، فَإِنَّهُ مَنْ أَعْمَرَ شَيْئًا حَيَاتَهُ فَهُوَ لِه أُعْمِرَهُ حَيَاتَهُ وَمَمَاتَهُ . رواه النسائي
223- Cabir b. Abdullah (Radıyallahü anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Ey Ensar topluluğu! Mallarınızı elinizde tutun; onları batırmayın; zira kim bir ömürlük verirse, o mülk ölü iken de, diri iken de verilen kimsenin ve (çocuklarının) olur!” buyurdular.
Nesai, Elbani sahih olarak Sahihul cami 7979 ve irva’ 1607
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ: يَا مَعْشَرَ الْفُقَرَاءِ أَلَا أُبَشِّرُكُمْ أَنَّ فُقَرَاءَ الْمُؤْمِنِينَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَبْلَ أَغْنِيَائِهِمْ بِنِصْفِ يَوْمٍ، خَمْسِمِائَةِ عَامٍ . [رواه ابن ماحه (٤١٢٢)]
Fakirlere müjde
224- İbni Ömer (Radıyallahu anh)’den:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Ey fakirler cemaati! Ben sizi, fakirlerin, cennete zenginlerinden, (dünya ölçüleriyle beş yüz yıl olan) yarım gün önce gireceklerini müjdelemeyeyim mi?” buyurdular.”1
-----------------------------------
1- İbni Mace, Elbani sahih olarak Sahihul cami 7976 de nakleder
Muhacirlerin fakirleri, Allah’ın zengin muhacirlere kendilerinden fazla mazhar kıldığı fazilet (bir takım mali ibadetler) hususunda Re¬sulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e şikâyette bulundular (yani zenginleri gibi mali ibadetler yapamamanın üzüntüsünü arz ettiler). Bunun üzerine O: “Ey fakirler gurubu, dikkat ediniz! Ben mü’mirilerin fakirlerinin cennete zenginlerinden yarım gün, (yani) beşyüz yıl önce girecekle¬rini size müjdeliyorum, buyurdu.”
(Ravilerden) Musa (bu hadisi rivayet ettikten) sonra şu ayeti okudu: “ve şüphesiz, senin Rabbin katındaki bir gün, sizin saymakta olduğunuz bin yıl gibi¬dir.” (Hac, 47)
Not: Zevâid’de şöyle denilmiştir: Abdullah İbni Dinar, Abdullah İbni Ömer (Radıyallahu anh)’den hadis işitmemiştir. (Hâlbuki ondan rivayet ediyor). Ravi Musa İbni Ubeyde de zayıftır.
Hac, 47. ayeti, kıyamette bir günün uzunluğunun dünyanın bin yılı ka¬dar olduğuna delalet eder.
Bu hadis, haline şükreden, rızkından şikâyetçi olmayan, sabırlı fakirlerin faziletine delalet eder.
Sünen-i İbni Mâce Tercemesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 10/394-396

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَقْبَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ (يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ خَمْسٌ إِذَا ابْتُلِيتُمْ بِهِنَّ وَأَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ تُدْرِكُوهُنَّ لَمْ تَظْهَرْ الْفَاحِشَةُ فِي قَوْمٍ قَطُّ حَتَّى يُعْلِنُوا بِهَا إِلَّا فَشَا فِيهِمْ الطَّاعُونُ وَالْأَوْجَاعُ الَّتِي لَمْ تَكُنْ مَضَتْ فِي أَسْلَافِهِمْ الَّذِينَ مَضَوْا وَلَمْ يَنْقُصُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ إِلَّا أُخِذُوا بِالسِّنِينَ وَشِدَّةِ الْمَئُونَةِ وَجَوْرِ السُّلْطَانِ عَلَيْهِمْ وَلَمْ يَمْنَعُوا زَكَاةَ أَمْوَالِهِمْ إِلَّا مُنِعُوا الْقَطْرَ مِنْ السَّمَاءِ وَلَوْلَا الْبَهَائِمُ لَمْ يُمْطَرُوا وَلَمْ يَنْقُضُوا عَهْدَ اللَّهِ وَعَهْدَ رَسُولِهِ إِلَّا سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ غَيْرِهِمْ فَأَخَذُوا بَعْضَ مَا فِي أَيْدِيهِمْ وَمَا لَمْ تَحْكُمْ أَئِمَّتُهُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ وَيَتَخَيَّرُوا مِمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَّا جَعَلَ اللَّهُ بَأْسَهُمْ بَيْنَهُمْ) [رواه ابن ماجة (٤٠١٩) والحاكم]
Beş şey vardır ki, onlara yetişmenizden Allah’a sığınırım
225- İbni Ömer (Radıyallahu anh)’den:
Resulüllah (sallallahu Aleyhi ve Selem) bize yönelerek şöyle buyurdu: “Ey muhacirler cemaati! Beş şey vardır ki onlarla müptela olacağınız zaman (hiç bir hayır kalmaz). Ben sizlerin o şeyler (dönemin)e erişmenizden Allah’a sığınırım (O şeyler şunlardır):
Bir milletin içinde zina - fuhuş ortaya çakıp nihayet o millet bu suçu aleni olarak işlediğinde, mutlaka içlerinde taun hastalığı ve onlardan önce gelip geçmiş milletlerde vuku bulmamış hastalıklar yayılır.
Ölçü ve tartıyı eksik yapan her millet mutlaka kıtlık, geçim sıkıntısı ve başlarındaki hükümdarın zulmü ile cezalandırılırlar.
Mallarının zekâtını vermekten imtina eden her millet mutlaka yağmurdan menedilir (kuraklık cezasıyla cezalandırılır) ve hayvanlar olmasa onlara yağmur yağdırılmaz.
Allah’ın ahdini ve Resulünün ahdini (yani düşmanla yaptıkları antlaşmayı) bozan her milletin başına mutlaka Allah kendilerinden olmayan düşmanı musallat eder ve düşman o milletin elindekinin bazısını alır.
Ve imamları (yani devlet adamları) Allah’ın Kitabı ile amel etmeyip Allah’ın indirdiği hükümlerden işlerine geleni seçtikçe (yani diğer hükümleri uygulamadıkça) Allah onların azabını kendi aralarında kılar (yani; iç savaş, fitne, fesat ve terör, anarşi, kargaşa gibi azaplarla tazip eder).”1
----------------------------------
1- İbni Mace 4019, Hâkim, Elbani sahih olarak Sahihul cami 7978 ve sahiha 306 de nakleder
Zevaid’de şoyle denilmiştir: Bu, (senedinin sağlıklı olması bakumndan) amel edilmeye müsaid bir hadıstir. Âlimler ravi İbni Ebi Malik ve babası hakkinda ihtilaf etmişlerdir.

Yardım üzerine
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ إِنَّ مِنْ إِخْوَانِكُمْ قَوْمًا لَيْسَ لَهُمْ مَالٌ وَلاَ عَشِيرَةٌ فَلْيَضُمَّ أَحَدُكُمْ إِلَيْهِ الرَّجُلَيْنِ أَوِ الثَّلاَثَةَ . [رواه أبو داود (٢٥٣٤)، والحاكم (٢٤٥١)]
226- Hz. Cabir (Radıyallahu anh)’den:
“Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) (bir gazveye çıkmayı arzu etti ve): “Ey Muhacir ve Ensar topluluğu! Kardeşlerinizden öyleleri var ki ne malları var ne de aşiretleri. Her biriniz, iki veya üç kişiyi yanına alsın” buyurdu.1
------------------------------------
- Ebu Davut, 2534, Hâkim, 2451 Elbani sahih olarak Sahihul cami 7979 ve sahiha 306 de nakleder
Hz. Peygamber Müslümanların çok fakir olup savaşa gitmek için yeterli erzak ve hayvan bulamadıkları dönemlerde, herkesin (özel olarak) kullandığı hayvandan başkalarının da faydalanmalarını sağlamak maksadıyla, hayvan sahiplerine, fakir kimseleri yanlarına alarak hayvanlarına onlarla nöbetleşe binmelerini emretmiştir. Bunun üzerine ashab-ı kiram o fakirleri yanlarına alıp hayvanlarına yol boyunca onlarla ortaklaşa ve sırasıyla binmişlerdir. Metinde geçen, “...Si¬zin din kardeşlerinizden malı ve akrabası olmayan kimseler vardır... Ancak onlarınki gibi nöbetleşe binebileceği bir bineği olabilir...” anlamına gelen cümlelere bakarak İmam Ebu Hanife (Rahmetullahi Aleyh) ile İmam Şafiî ve İmam Ahmed (Rahmetullahi Aleyhima) aynen hac gibi cihad için de binek ve azığa sahip olmayı şart koşmuşlar, bu iki imkâna sahip olmayan kimselere cihadın farz olma¬yacağını söylemişlerdir. İmam Malik (Rahmetullahi Aleyh)’e göre ise, cihadın farz olması için azık ve binek sahibi olma şartı yoktur. Bu hadisi şerif, nöbetle bile olsa başkasının hayvanına binme imkanına sahip olan bir kimsenin savaşa gitmekle mükellef olacağına delalet etmektedir.
Fıkıh kitaplarında açıklandığı üzere, cihad ile mükellef olanlarda aranılan vasıf Bunların harbe kadir, arızalardan beri bulunmalarından ibaret¬tir. Binaenaleyh, çocuklar, ihtiyarlar, zayıflar, körler, topallar, nafakadan yani zad (azık) ile binekten mahrum olanlar, cihad ile mükellef olamazlar. Bi¬nek hayvanının lüzumu, “mesâfe-i sefer” denilen en az onsekiz saatlik bir mesafe için söz konusudur. Daha yakın bir mesafe için binek şart değil¬dir. İmam Ahmed’e göre nafakadan maksat, savaşa katılacak şahıs ile geride kalacak ailesine yetecek maldır.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi

İyi biliniz ki Arz ancak Allah’a ve Rasulü’ne aittir
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: يَا مَعْشَرَ يَهُودَ، أَسْلِمُوا تَسْلَمُوااعْلَمُوا أَنَّ الأَرْضَ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ، وَإِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُجْلِيَكُمْ، فَمَنْ وَجَدَ مِنْكُمْ بِمَالِهِ شَيْئًا فَلْيَبِعْهُ، وَإِلَّا فَاعْلَمُوا أَنَّمَا الأَرْضُ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ . [رواه البخاري (٦٢٥٤) ومسلم (١٧٦٥) وأبو داود]
227- Ebu Hüreyre (Radıyallahu anh)’den:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): şöyle buyurdu:
“Ey Yahudiler topluluğu! Müslüman olunuz da selâmette kalınız. Ve iyi biliniz ki, Arz ancak Allah'a ve Rasulü'ne aittir. Ben sizleri bu araziden çıkarmak istiyorum. Binaenaleyh sizden her kim kendi malından taşıyamayacağı bir şeyi olursa onu satsın. Size söylediğim sözü işitmezseniz iyi biliniz ki Arz ancak Allah'a ve Resulü 'ne aittir”1
----------------------------------
1- Buhari, Müslim 1765, Ebu Davut, [ Sahihul cami 7976]
Resulüllah (Sallattahü Aleyhi ve Selime): “Bunu murad ediyorum!” sözü ile “Benim tebliğimi itiraf etmenizi is¬tiyorum!” demek istemiştir. “Eslimû” cümlesiyle başlayarak güzel ve külfetsiz bir cinas yapmış; sonra : “Bilmiş olun!” diye başlayan yeni bir cümle ile asıl maksadını bildirmiştir. Burada sanki Yahudiler tarafından: “Bu Müslüman olun sözünü neden üç defa tekrarladın? Diye sorulmuş da, “Bilmiş olun!” cümlesi ile onlara cevap verilmiş gibidir.
“Bu yer Allah’ın ve Resulünündür!” cümlesinin manası: Onun mülkiyeti de hükmü de Allah’ındır; sizin bu yerinize Müslümanları mirasçı yapmayı irade buyurmuştur; binaenaleyh hemen burasını terk edin! de¬nmektir. Çünkü Yahudiler Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile muha¬rebe etmişlerdi.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Sizler sağır ve uzaktaki birine dua etmiyorsunuz
عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " يَا أَيُّهَا النَّاسُ ، ارْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ ، فَإِنَّكُمْ لا تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلا غَائِبًا , إِنَّكُمْ تَدْعُونَ سَمِيعًا قَرِيبًا ، وَهُوَ مَعَكُمْ .[ رواه البخاري (٦٦١٠)ومسلم () وأبو داود ]
228- Ebu Musa el-Eş’arî (Radıyallahu anh)’dan:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
Ey İnsanlar! Nefislerinize yumuşak davranın (kendinizi yormayınız). Çünkü sizler sağır ve uzaktaki birine seslenmiyorsunuz, Muhakkak siz işiten yakın bir zata dua ediyorsunuz ki, o sizinle beraberdir.1
---------------------------------
1- Buhari, Müslim, Ebu Davud, [ Sahihul cami 7846]
İmam Hafız Ebu Ya'lâ Ahmed İbni Ali İbni Müsenna, Müsned’inde der ki: Bize Ebu İbrahim Tercüman’ının... Enes İbni Malik (Radıyallahu anh)’den, onun Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den, onun da Rabbinden bildirdiğine göre O, şöyle buyuruyor: Dört haslet vardır ki bunlardan birisi Benim, birisi senin, birisi Benimle senin aranda, birisi de seninle kullarım arasında¬dır. Benim için olanı: Bana ibadet etmen ve Bana hiç bir şeyi ortak koşmamandır. Senin için olanı her ne hayır işlersen onun mükâfatını sa¬na vermemdir. Benimle senin aranda olan: Senin dua etmen, Benim bu duaya icabet etmemdir. Seninle kullarım arasında olana gelince; ken¬din için sevip hoşnut olduğun şeyleri onlar için de sevip hoşnut ol.
Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları: 13/7009-7011

Doğru olunuz, yaklaştırınız, müjdeleyiniz!
عَنِ الْحَكَمِ بْنِ حَزْنٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ ل!نْ تُطَيقُوا كُلَّ مَا أُمِرْتُكُمْ بِهِ وَلَكِنْ سَدَّدُوا وَقَارَبُوا وَأّبْشِرُوا . [رواه أحمد ( ١٧٨٨٩) وابو داود (١٠٩٦) وابن خزيمة (١٤٥٢)]
229- El-Hakem b. Hazn el-Kulefî
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Ey insanlar! Siz emrolunduğunuz her şeye güç yetiremezsiniz. Ama doğru olunuz, yaklaştırınız, müjdeleyiniz!”1
-----------------------------------
1- Ahmet b. Hambel, Ebu Davud 1096, Elbani Hasen olarak Sahihul cami 7846 de nakleder.
Rivayetten anladığımıza göre el-Hakem b. Hazn el-Külefî adında bir zat yedi veya dokuz kişilik bir hey’etin içinde Resulüllah’a gelmiş, onu ziyaret etmiş, dua ve ikramına nail olmuştur. Efendi¬mizin hey’ete ikramı birazcık hurmadan ibaret kalmıştır. Bizzat ravi bu azlığın o esnadaki fakirlikten ileri geldiğini bir özür kabilinden zikretmiştir. Riva-yetin konu ite alâkası bundan sonraki bölümüdür. Ravinin ifadesine göre, bu hey'et Medine'de günlerce kalmış ve bu meyanda Resulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile cu¬ma kılma şerefine ermiştir. Rivayete göre Hz. Peygamber bir bastona veya yaya dayanarak ayağa kalkmış ve hutbesini irad buyurmaya başlamıştır. Si¬yaktan bu hâdisenin mescide minber konulmadan evvel meydana geldiği an¬laşılmaktadır.
Demek oluyor ki, hatibin hutbe esnasında elinde bir baston veya yay, kılıç gibi bir şey bulundurması meşrudur. Fukaha, bu sayılan şeyleri hatibin hangi eline almasının evlâ olduğunda müttefik değildir.
Malikilere göre, hatibin hitabe esnasında sağ eline bir baston veya yay ya da kılıç alması müstehaptır. Sol eli ile bir yere dayanmaz.
Şafiilere göre, adı geçen şeylerden birini sol eline alır, sağ eli ile de min¬berin kenarına yapışır. Eline alacak bir şey bulamazsa ya sağ elini sol elinin üstüne koyar, ya da ellerini yanlarına salıverir.
Hanefîlerde kılıç zoru ile fethedilen memleketlerde hatip, hutbe esnası¬na sol eline bir kılıç alır. Sulh yoluyla İslâm'ın girdiği bölgelerde ise, eline kılıç almaz. Tahtavî, Merakı’l-Felâh haşiyesinde kılıç haricinde yay ve bas¬ton gibi bir şeye dayanmanın mekruh olduğunu söyler. İbni Emiri’l-hac bu meselenin münakaşasını yapıp, Ebu Davud’un bu rivayetine işaret ederek Hz. Peygamber’in Medine’de hutbe esnasında elinde yay veya baston bu¬lundurduğunun sabit olduğunu söyler, vakıa da budur. Tahtavî’nin bunu mek¬ruh sayarken neye dayandığını bilemiyoruz.
Hanbelilere göre, herhangi bir eli ile kılıç, yay veya bastona dayanabi¬lir. Bu, sünnettir.
Aslında bu adı geçen şeyleri sağ veya sol eline alması konusunda hiç bir rivayet yoktur. Bütün bunlar çeşitli maslahatlar göz önüne alınarak ortaya konmuş mütalaalardır.
İbni Kayyım, Zâdü’l-Meâd’da, Hz. Peygamber'in minber yapılmadan önce, hutbe irad ederken Medine'de bastona, gazvelerde de yaya dayandığı¬nı; kılıca dayandığına dair hiç bir rivayetin bulunmadığım söyler. Hatta kı¬lıca dayanmayı meşru görenleri de küçümseyici ifadeler kullanır.
Rivayetin devamında Hz. Peygamberin hutbede Allah’a hamd-ü sena ettikten sonra cemaate “Siz emrolunduğunuz şeylerin tümünü yapamazsı¬nız, ama mutedil olunuz, müjdeleyiniz” buyurdu deniliyor.
“Doğru olunuz” diye tercüme ettiğimiz kelimesini İbni Hacer: “doğruya sarılınız, ifrat ve tefrite sapmayınız” kelimesini de, “devamlı olan ameli az da olsa sevabla müjdeleyiniz” şeklinde manalandırmıştır.
Bazı Hükümler
1. Fazulet sahibi kişileri ziyaret etmek ve onları ziyaret için yola çıkmak meşrudur.
2. Külfet’e girmeden elde olan şeylerle müsafire ikram etmek müstehabtır.
3. Salih kişilerden dua istemek müstehabtır.
4. Âlimlerden ilim almak için onların yanında kalmak iyidir.
5. Hatibin hutbe esnasında, asa, yay ve kılıç gibi bir şeye dayanması müstehabtır.
6. Hutbeye Allah’a hamd ve sena ile başlanmalıdır.
7. Hatib hutbesinde cemaat için gerekli bilgileri vermeli, onlara en çok lazım olan konuları ele almalıdır.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınları: 4/199

Tevbeye davet
عن الأَغَرَّ الْمُزَنِّيِّ أَ نَّ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ تُوبُوا إِلَى رَبِّكُمْ فَوَ اللهِ إِنِّي لَأَتُوبُ فِي الْيَوْمِ إِلَي اللهِ مِائَةَ مَرَّةٍ . [رواه أحمد (١٧١٧٣) و البخاري (٦٣٠٧) و مسلم (٢٧٠٢)]
230- Egar el Müzenni (Radıyallahu anh)’dan:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Ey insanlar! Rabbinize tevbe edin. Vallahi ben günde yüz kere Allah’a tevbe ediyorum.
Ahmet b. Hambel 17173, Buhari 6307, Müslim 2702, [ Sahihul cami 7881]
Ridamı bana verin
عَنِ ابْنِ عَمْرٍو أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ رُدُّوا عَلَيَّ رِدَائِي فَوَاللهِ لَوْ كَانَ لَكُمْ عَدَد شَجَر تِهَامَة نِعَمًا لَقَسَمْتُهُ عَلَيْكُمْ . ثُمَ لاَ تَلْقُونِي بَخِيلاً وَلاَ جِبَانًا وَلَا كَذُوبًا .: يَا أَيُّهَا النَّاسُ وَاللهِ مَالِي مِنْ فَيْئِكُمْ وَلَا هَذِهِ الْوَبْرَة إِلَّا الْخَمْسَ وَالْخَمْسُ مَرْدُودٌ فِيكُمْ . فَأَدُّوا الَخَيْطَ وَالْمُخَيِّطَ ، فَإِنَّ الْغُلُولَ يَكُونُ عَلَى أَهْلِهِ عَارًا وَنَارًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ .[ رواه ابو داود والنسائي (٣٦٨٨)، وأحمد (٦٦٩٠)]
231- İbni Amr (Radıyallahu anh)’dan:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu: “Ey insanlar! Ridamı bana verin! Vallahi, ganimet malları, Tihame’nin ağaçları sayısınca bile olsa, onları aranızda bölüştürürdüm. Sonra siz beni ne cimri, ne korkak, ne de yalancı bulurdunuz! “Ey insanlar! Şu ganimetten beşte bir dışında, bana hiç bir şey helal değildir. Beşte bir pay da gerektiğinde yine sizlere harcanıyor. İğneden ipliğe varıncaya kadar ne varsa hepsini getirin! Çünkü ganimete ihanet, kıyamet gününde yapan için büyük bir ayıp ve ateştir.”1
------------------------------
1- Ahmet b. Hambel, Ebu Davut, Elbani sahih olarak Sahihul cami 7846 de nakleder.
Hüneyn harbinden sonra alınan ganimetleri Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Cirane’ye gönderip, Hüneyn Harbi’nin bir devamı mahiyetinde Taif’i kuşattı. Zira Hüneyn’den kaçan sakif kabilesi, onların genç reisleri Mâlik bin Avf dâhil hepsi Tâif kalesine gitmişlerdi. Taif kuşatması 18-20 gün sürmüş, bir netice alınamayınca kuşatma kaldırılıp Cirane’ye dönmşülerdi. Ebu Musa da Evtas harbinden zaferle dönmüş Cirane’ye gelmişti. Fakat Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ganimetlerin taksimini bir müddet daha uzattı. Bunun hikmetini kavrayamayıp teslimiyeti zayıf olanlar, durumdan şikâyetçi oldular. Bedevî Araplar ganimetin taksim edilmesini ısrarla istemeye başladılar. Neticede Peygamber Efendimiz’i Semüre ağacının altında durdurdular. Cübbesi ağaca takılıp kaldı. Peygamber (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) devesini durdurup: “Ey insanlar! Ridamı bana verin! Vallahi, ganimet malları, Tihame’nin ağaçları sayısınca bile olsa, onları aranızda bölüştürürdüm. Sonra siz beni ne cimri, ne korkak, ne de yalancı bulurdunuz! “Ey insanlar! Şu ganimetten beşte bir dışında, bana hiç bir şey helal değildir. Beşte bir pay da gerektiğinde yine sizlere harcanıyor. İğneden ipliğe varıncaya kadar ne varsa hepsini getirin! Çünkü ganimete ihanet, kıyamet gününde yapan için büyük bir ayıp ve ateştir.” Buyurdular. Efendimiz’in ganimeti taksim işinde yavaş davranmasının hikmeti, ancak Cirane’ye gelişin onuncu günü anlaşılabildi. Mağlub olan Havazin kabilesinden bir heyet, Allah Rasulü (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’e gelmişler, müslüman olduklarını bildiriyorlardı. Bu vesileyle de esirlerinin ve mallarının geri verilmesini taleb ediyorlardı. Ancak ganimetler taksim edildiği için Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) onlara mal veya esirlerden birini terci etmelerini buyurdu. Onlarda ailelerini mallarına terciettiler. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) de ashabundan esirlerin iadesini istediler ve bütün sahabe esirleri seve seve iade etti. Bu alicenaplık karşısında tüm Havazin mülüman oldu.

Sakin ve vakarlı olun
عَنِ أُسَامَة ابْنِ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ وَالْوَقَارِ فَإِنَّ الْبِرَّ لَيْسَ فِي إِيضَاعِ الْإِبِلِ . [رواه أحمد و النسائي وابو داود(١٩٢٠) ]
232- Üsame b. Zeyd (Radıyallahu anh)’dan:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
Ey insanlar! Sekînet içinde ve vakarlı olun, iyilik develeri hızlı koşturmakta değildir.”1
---------------------------------
1- Ahmet b. Hanbel, Nesai, Elbani sahih olarak Sahihul cami 7885 de nakleder
Buhari’nin rivayetinden anlaşıldığına göre Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Veda Haccında Arafat’tan Müzdelife’ye hareket edilirken arkadan gelmekte olan bazı hacıların bağırıp çağırarak develerini döğdüklerini görünce bu sözü söylemiştir. Hanefî ulemâsından Aliyy’ül-Kaari’nin beyanına göre Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz bu sözüyle “Hayvanlara eziyet etmek gibi dince yasak edilen hareketlerle ne kadar da acele edilse hayra erişilemez. Aslında hayrda yarışmak ve hayra koşmak dince mak¬bul bir harekettir. Fakat bu hayra koşuş aynı zamanda bir günâhı irtikâbı da beraberinde getirmemelidir” demek istemiştir.
Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Efendimizin hayvanları zorlayarak koşturmayı yasak¬laması üzerine bu hayvanların bir daha koştuklarının görülmemesinden, sürücülerinin onları bundan sonra zorlamadıkları anlaşılıyor.
Metinde iki defa geçen “Artık ben Müzdelife’ye varıncaya kadar hay-vanların şahlanıp koştuklarını görmedim” sözü İbni Abbas’a ait olabilece¬ği gibi, Üsame b. Zeyd’e ait de olabilir. Çünkü Ahmed b. Hanbel’in riva-yetinde bu sözün Hz. Üsame’ye ait olduğu belirtiliyor.
Hadisten çıkartılan Bazı Hükümler
1. Arafat’tan Müzdelife’ye giderken hacıların vakar ve sükûnet içerisinde hareket etmesi sünnet¬tir.
2. Kuvvetli hayvana iki kişinin binmesi caizdir.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi

Doğru olun!
عَنِ أُسَامَة ابْنِ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ بِالْقِصْدِ عَلَيْكُمْ بِالْقِصْدِ عَلَيْكُمْ بِالْقِصْدِ فَإِنَّ اللهَ تَعَالَى لَنْ يَمَلَّ حَتَّى تَمَلُّوا .[وراه ابن ماجة وصحيح ابو داود (١٣٣٨)]
233- Cabir (Radıyallahü anh)’den:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Ey insanlar! Doğru olun! Doğru olun! Doğru olun! Siz doğruluktan usanmadıkça Allah sevap vermekten usanmaz.”
İbni Mace, Elbani hasen olarak Sahihul cami 7886 de nakleder. Sahihi Ebu Davut 1338
عَنِ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ مِنَ الْأَعْمَالِ مَا تُطِيقُونَ ، فَإِنَّ اللَّهَ لَا يَمَلُّ حَتَّى تَمَلُّوا ، وَإِنَّ أَحَبَّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ مَا دُووِمَ عَلَيْهِ ، وَإِنْ قَلَّ . [رواه البخاري (٤٣) ومسلم (٧٨٥)]
234- Aişe (Radıyallahü anha)’dan:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Ey insanlar! Siz gücünüz yettiğince ibadet edin. Allah’a yemin olsun ki siz ibadetten usanmadıkça Allah sevap vermekten usanmaz. Fakat Allah’a en sevimli gelen ibadet az da olsa devamlı olanıdır.”1
-----------------------------
1- Buhari, 43, Müslim, (1354); Muvatta, (1, 118); Nesai, (3, 218); Ebu Davud, (1368) [ Sahihul cami 7887]
Usanmak: Bıkmak, manasınadır. Bu mana Allahu Teâlâ hakkında mu¬haldir. Şu halde hadisi tevil icap eder. Filhakika ulemânın muhakkıkları bu cümleyi te'vil etmiş ve: “Allah size usanıp bıkan kimse muamelesi yapmaz. Binaenaleyh sizden sevap ve mükâfatını kesmez. Meğerki siz yapmakta olduğunuz hayırlı amellerden vazgeçmiş olasınız!” demişlerdir.
Bazılarına göre bu cümlenin manası; “Siz bıkarsanız Allah bıkmaz.” demektir. İbni Kuteybe ile diğer bir takım ulemâ bu manaya kâil ol¬muşlardır.
Bu Rivayetlerden Çıkarılan Hükümler:
1- Hadis-i şerif, muhtelif rivayetleri ile ibadette iktisat gerektiği¬ne delildir. Ve yalnız namaz mahsus değil, bütün hayırlı amellere şamil¬dir. İbadette iktisat, devam edebileceğini yapmaktır. Nitekim Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in: “Ey cemaat! Siz takat getirebileceğiniz işlere bakın!” buyurması da bunu gösterir. Takatten murad, zarar gelmemek şartıyla devamdır. Yani bütün amellerde aşırılıklardan sakınarak orta yol tutulmalıdır. Çünkü ifrata veya tefrite sapmak mek¬ruhtur.
2- Hadis-i şerif, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in ümmetine karşı beslediği kemâl-i şefkat ve merhamete delildir. Çünkü ümmetini on¬ların en ziyade işine yarayan amellere yani elemsiz kedersiz devam ede¬bilecekleri ibadetlere irşad buyurmuştur. Böyle ibadetleri ise kalp daha büyük bir neş’et ve inşirahla yapar, ibadet de tam olur. Meşakkatli iba¬detleri yapmak böyle değildir. Onlar daima bırakılmağa yahut güç halle; isteksiz yapılmağa maruzdurlar. Bu şekilde yapılan ibadetin ise birçok hayır ve sevabı zayi’ olur. Bundan dolayıdır ki Hz. Abdullah b. Amr (Radıyallahü anh) vaktiyle Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in kendisine ibadeti hafif tutması hususunda vermiş olduğu ruhsatı kul¬lanmadığı için ahir ömründe pişmanlık duymuştur. Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ümmetine karşı son derece şefkatlinden dolayı Onların meşakkatli işlerden sakınmalarını ister, ümmeti için hayırlı olmayan herhangi bir işi emretmediği gibi güçlerinin yetmeyeceği bir işi de emretmez. Çünkü ibadetlerde esas olan huşu, diğer işlerde verimi sağlayan sevgi ve istektir. Gü¬cün yetmeyeceği amellerde ise huşûdan ve istekten hiç bir eser kalmaz. Cenab-ı Hak da hayırlı bir işe başlayıp da sonra onu terk edenler hakkında şu ifade¬leri kullanmaktadır: “Onların (yeni bir âdet olmak üzere) ihdas ettikleri ruh¬banlığa gelince, onu üzerlerine biz farz etmedik. Ancak (onlar bunu sırf) Allah’ın rızasını aramak için yaptılar. Fakat buna hakkıyla riayet etmediler. Biz de içlerinden (gerçek) iman edenlere mükâfatlarını verdik. Onlardan birçoğu ise (doğru yoldan) çıkanlardı.” (Hadid / 27.)
3- Hadis-i şerif ibadete devamı teşvik etmektedir. Ve anlaşılıyor ki daimi surette yapılan az ibadet, bir müddet sonra kesilen çok ibadetten daha hayırlıdır. Çünkü daimi surette yapılan ibadet, az bile olsa Allah’a itaat, zikir, murakabe, niyet ve ihlası devam ettiriyor demektir. Bu devam sayesinde az amel devam etmeyen çok ameli kat kat geçer.
Bu hadis “gecenin tümünü ibadetle geçirmek mekruhtur” diyen cumhûr-ı ulemânın delilidir. Nitekim İmam Mâlik de bu görüşte idi. Sonra¬dan, sabah namazına kalkmaya engel olmuyorsa, bütün bir geceyi ibadetle geçirmekte bir sakınca olmadığını söylemiştir.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat
Hadis-i şerifte ibadetle ilgili olarak; “gücünüzün yettiği amelleri işleyiniz, gücünüz yetmediği için devam edemeyeceğiniz amellere girişmeyiniz. Çünkü gücünüzün yetmeyeceği ameller size bık¬kınlık verir. Bu yüzden onu terk etmek mecburiyetinde kalırsınız. Siz bıkmadan ibadete devam ettikçe, Allah da onun mükâfatını vermeye devam eder. Fa¬kat siz bıkıp da bu amelinizi bırakıverecek olursanız, Allah sizin bu bıkkın¬lığınıza ve amelinizi terk edişinize karşılık olarak bu ibadetiniz için size vermekte olduğu mükâfatı keser. Yani siz ibadetinize son vermedikçe Allah da sevabına son vermez” buyruluyor. Metinde geçen “Allah usanmaz” ta¬biri melzum - lazım alakasıyla mecazen “Allah terk etmez” anlamında kul¬lanılmıştır. Yani melzum söylenmiş lazım kast edilmiştir. Her ne kadar bu hadis ibadetlerle ilgili olarak insanın gücünün yettiği ve devamlı yapabilece¬ği amellere sarılmayı tavsiye ediyorsa da bu tavsiye aslında, sadece ibadetle¬re ait değildir. İbadetler dışında olan diğer meşru işler de bu tavsiyenin kapsamına girmektedir. Meşru olan işlerin Allah’a en hoş geleni ve mükâfata en çok layık olanı az bile olsa devamlı ve düzenli olarak yapılanıdır.
Öyleyse mühim olan çokluk değil, düzenli ve devamlı olmaktır. Bu da ifrat ve tefritten sakınarak iki uç arasında bir derece (itidal) sağlamakla müm¬kündür. Hz. Aişe (Radıyallahü anha) hadisin sonunda, Resulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın tatbikatına ait tespitlerini “Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir amel işledi mi ona devam ederdi” sözleriyle ifade edi¬yor. Bu söz Hz. Aişe’ye aittir. Bilindiği gibi hadisin metnine ravi tarafından ilave edilen bu gibi sözlere “müdrec” denir.
Sünen-i Ebu Davud Tercümem ve Şerhi, Şamil Yayınları: 5/217-218.

عَنِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ، مَا لَكُمْ حِينَ نَابَكُمْ شَيْءٌ فِي الصَّلاَةِ أَخَذْتُمْ بِالتَّصْفِيحِ؟ إِنَّمَا التَّصْفِيحُ لِلنِّسَاءِ، مَنْ نَابَهُ شَيْءٌ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَقُلْ: سُبْحَانَ اللَّهِ " إِلاَّ التَفَتَ . [رواه البخاري (١١٦٠ ، ١١٧٧) ومسلم (٤٢١) والنسائي (٧) وأبو داود(١٦٩)]
235- Sehl İbni Sa’d es-Sâidî (Radıyallahü anh)’den:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
Ey insanlar! Size ne oluyor ki namazda size bir şey arız olduğunda el çırpıyorsunuz? El çırpmak ancak kadınlara mahsustur. Sizden her kime namazda herhangi bir şey arız olursa: Suphanallah, desin. Şu muhakkak ki, o Suphanallah dediği zaman, onu işiten kimse yüzünü çevirip bakacaktır.1
-------------------------------
1- Bu hadisi Buhari “Ezan” bahsinin yedi yerinde ve “Namaz” bahsinde: Ebu Davud “Namaz “169 Nesai, “İmamet” 7, Müslim “Namaz” 421 bahsinde tahric etmişlerdir.
Benî Amr b. Avf, Medine-i Münevvere civarındaki “Ku¬ba” da yaşarlardı. Bunlar ensarın iki büyük kabilesinden biri olan Evs’in kalabalık bir batındırlar. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in Beni Amr’a gitmesi, aralarında çıkan bir çarpışma dolayısı iledir. Kuba¬lılar, birbirlerine taşlar atmak suretiyle mukatele etmişlerdi. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bunu haber alınca:
“Haydi, gidelim şunların arasını bulalım.” buyurmuşlar. Bir rivayete göre Kubalıların birbirleriyle çarpıştığı haberi geldiği vakit Hz. Bilâl öğle ezanını okumuş bulunuyordu. Babımız hadisinde vakti girdiği bil¬dirilen namazdan murad: ikindidir. Ebu Davud’un rivayetinde hadisin lafzı şöyledir:
“Amr b. Avf kabilesi arasında cenk vuku bulmuştu. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bunu duydu ve aralarını bulmak için öğleden sonra onların yanına gitti. Bilâl (Radıyallahü anh)’a da:
— İkindi namazının vakti girer de ben gelemezsem Ebu Bekir’e emret; Cemaata namazı o kıldırsın! diye talimat verdi.
İkindi namazı gelince Hz. Bilâl ezanı okuyup kamet getirdi. Sonra Ebu Bekir’e emretti; o da imamete geçti.”
Ebu Davud bu hadisi sahih bir senetle rivayet etmiştir. Bun¬dan anlaşılıyor ki Hz. Ebu Bekir’e gelen müezzin Bilâl (Radıyallahü anh) imiş.
Tasfîk: Ses çıkaran vuruştur. Buna tasfîh de derler. Bazdan tasfîk ile tasfîh arasında fark görmüş: “Tasfîh, bir elinin arkasıyla öteki elin içine vurmaktır. Bu korkutmak ve tenbîh için yapılır. Tasfîk ise, el içlerini birbirine çarpmaktır. Bundan murad: eğlence ve oyundur.” mislerdir. Bazıları kadınlar hakkında tasfîh, sağ elinin iki parmağı ile sol avucunun içine vurmak olduğunu söylemiş; bir takımları da tasfîh ile tasfîk’in ayni manaya geldiklerine kail olmuşlardır.
Davudî, tasfihin kadınlara mahsûs olduğunu, fakat hadisin bazı ri¬vayetlerinde erkekler hakkında kullanıldığına göre, onların ellerini uy¬luklarına çarptıkları manasına hamletmek gerektiğini söylemiştir.
Hz. Ebu Bekir’in namazda bakınmaması, bakınmanın mem¬nu olduğunu bildiğindendir. Filhakika İbni Hüzeyme’nin ri¬vayet ettiği bir hadiste:
Aişe (Radıyallahü anha), Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e bir kimsenin namaz¬da bakınmasını sordu da: O bir hırsızlıktır. Şeytan onu kişinin nama¬zından çalar, buyurdular.” denilmektedir.
Hadisin buradaki rivayetinde Ebu Bekir’in Allah’a hamd ettiği bildiriliyor. Zahire bakılırsa lisanı ile hamd etmiştir. Fakat hadi¬sin bazı rivayetlerinde:
“Ebu Bekir Allah’a şükür için başını semaya kaldırdı ve ge¬risi geriye çekildi.” denilmiştir. Bu rivayete bakarak İbn’ül-Cevzî, Ebu Bekir’in hamd ve şükürü dille değil, işaretle yaptığı¬nı iddia etmiştir. Maamafih şükür için başını semâya kaldırdığı rivaye-tinde sözle şükür ettiğine mani olacak bir kayıt yoktur.
İbni Ebi Kuhâfe: Hz. Ebu Bekir’dir. Ebu Kuhâfe babasının künyesidir. İsmi Osman b. Âmir’dir. Hz. Ebu Bekir’in kendisine, ben yahut Ebu Bekir de¬meyip, İbni Ebî Kuhâfe diye takdim etmesi, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in yanında kendi mertebesini küçük gördüğü içindir.
Hadisteki teşbihten murad: Sübhanallah demektir. Nitekim bir ri¬vayette: “Sübhanallah desin” buyurulmuştur.
Hadisi Şeriften Şu Hükümler Çıkarılmıştır:
1- İnsanlar arasında fitnenin önüne geçmek için aracılıkta bulu¬narak onları barıştırmak faziletli bir iştir.
2- Hükümdar, birbirleriyle kavga ve cidal halinde bulunan halkı barıştırmak için bizzat yanlarına gidebilir. Hatta icabında bunu imamlık vazifesine tercih eder; çünkü ara bulmakta mefsedeti önlemek vardır. Bu ise bizzat imam olmaktan evlâdır. İcabında hâkimin dâvayı dinlemek için tarafların bulunduğu yere gitmesi de bu kabildendir.
3- Bazıları bu hadisle istidlal ederek bir namazın birbiri peşinden iki imama tabi olarak kılınabileceğine cevaz vermişlerdir. Onlara göre, caminin imamı bir yere gittiği vakit başkasını kendi yerine vekil tayin eder. Şayet vekil namaza başlamışsa asıl imam muhayyerdir. İsterse ve¬kile uyarak namazını kılar, dilerse kendisi imam olur, dilerse vekili na¬mazını kesmeden ona uyar. Bu suretle cemaatten hiç birinin namazı ba¬tıl olmaz. Aynî diyor ki:
“Birbiri peşinden imam olan iki kimsenin arkasında kılınan namazın caiz olduğu müsellemdir. Çünkü imamın abdesti bozulursa yerine bir ha¬life çeker ve halife onun namazını tamamlarsa namaz sahih olur. Buna iki imamlı namaz denilebilir. Caminin imamı namazda bulunmadığı vakit yerine başkasını tayin etmesi de müsellemdir. Fakat namazı vekili kıl¬dırırken asil imam gelirse muhayyerdir.. İlâh... İddiasını teslim edemeyiz. Bu kavle sahip olanların bu hadisle istidlal etmeleri doğru değildir. Çün¬kü hadisi şerifte bildirilen namaz Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) efendimize mahsustur. Bunu hadis imamlarından İbni Abdilberr beyan etmiş; böyle bir namazın başkalarına caiz olmayacağıma icma’ bulunduğunu söylemiştir. Zira Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) in önüne geçmek caiz değildir. Bugün sair insanlar için önüne geçmesi caiz olmayacak derecede faziletli bir insan yoktur. Hz. Ebu Bekir’in o namazda yerinde durması caizdir. Çünkü Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kendisine yerinde dur! diye işaret etmişti. Hatta Malikilerden bazıları Hz. Ebu Bekir’in geriye çekilmesini, yerine Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in geçmesini bile Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in hasaisinden saymışlardır. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den sonra böyle bir şey yapılamaz.”
4- Bazıları cemaatin imamdan evvel niyetlenmelerinin caiz oldu¬ğuna bu hadisle istidlal etmiş ve: “Bir kimse namazının bir kısmında imam, bir kısmında da cemaat olabilir.” demişlerdir. Fakat cemaatin imamdan evvel niyetlenmeleri doğru değildir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in: “İmam tekbir aldığı vakit sizde tekbir alın” hadisi bu kavli redde¬der. Sâri’ hazretleri rütbe itibariyle cemaatin tekbirini imamın tekbirin¬den sonra göstermiştir. Binaenaleyh imamdan önce tekbir almak sahih değildir. İbni Battal: “İmamdan önce tekbir alanın namazının tam olacağına kail kimse bilmiyorum. Yalnız İmam Şafii’nin mezhebine göre cemaatin namazı imamın namazına bağlı değildir. Sair Fukaha bunu caiz görmezler.” demiştir.
5- Taberî bu hadisle istidlal ederek “Farza niyetlenen bir kimse o namazın bir kısmını kıldıktan sonra cemâat gelerek namazı imamla kılsalar, yalnız kılan kimse selâm vermedikçe o cemaata iştirak edemez. Selâm vermeden iştirak ederse namazı fasit olur. Kazası lazım gelir.” diyenlerin hata ettiğini söylemişse de, burada asıl hatayı kendisi yapmıştır. Zira hadis gösteriyor ki Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Hz. Ebu Bekir’in bir kısmını kıldırdığı bir namaza yeni baş¬lamış. Ashabı da kendisine uymuşlardır. Demek oluyor ki, Peygamber
(Sallallahü Aleyhi ve Sellem) o namaza yeniden başlamış, cemaatse ayni na¬mazı tamamlamışlardır. Binaenaleyh bu hadisin Taberî’ye delil olan bir tarafı yoktur.
6- Hadisi şerif, Hz. Ebu Bekir’in bütün Sahabe-i kiram¬dan efdal olduğuna delildir.
7- Namaz için kamet getirmek ve imamı çağırmak müezzinin va¬zifesidir. Kameti müezzinin yapması sünnettir. Başkasının yapması sün¬nete muhaliftir. Bazıları müezzinin izniyle başkasının müezzinlik yapa¬bileceğini cumhuru ulemanın kavli olmak üzere rivayet etmişlerdir.
Hanefîlere göre, müezzinin izni olsun olmasın başkasının yaptığı mü¬ezzinlik muteberdir.
8- Namazda tesbih ve hamd etmek caizdir. Çünkü bunlar Zikrullahtan sayılırlar. Ancak namazda birine cevap olarak elhamdülillah de¬menin namazı bozup bozmayacağı ulemâ arasında ihtilaflıdır. “El-Muhit- adlı eserde: “Namaz kılan bir kimse aksırınca içinden Allah’a hamd eder,’ Dili ile bir şey söylemezse Ebu Hanife’den bir rivayete göre namazı bozulmaz. Diliyle söylerse namazı bozulur” denilmiş.
İmam Malik’e göre, bir kimseye namazda sevinçli bir haber verilir de Allahu Teâlâ’ya hamd ederse namazına zarar etmez. İmam Ma¬lik ile Şafii’ye göre namazda olan bir kimsenin kuyuya düş¬mek üzere bulunan a’maya yahut yılan sokacak bir kimseye tesbih et¬mesi caizdir.
9- İhtiyaçtan dolayı namazda bakınmak caizdir. İbni Abdil-Berr’in kavli budur. Cumhuru Fukaha’ya göre azıcık bakın¬mak namazı bozmaz. Fakat Hanefîlere göre bunun da bir ihtiyaçtan do¬layı olması şarttır. İhtiyaç olmaksızın azıcık bakınmak dahi mekruhtur. Çünkü Hz. Ebu Zerr’den rivayet olunan bir hadiste Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) “Kul namazında bakınmadıkça Allahu Teâlâ ona daima teveccüh buyu¬rur. Bakındı mı, ondan sarf-ı nazar eder.” buyurmuştur.
10- Hîni hacette imamın cemaatten birini kendi yerine geçirmesi caizdir. Ebu Hanife, Malik ve bir kavline göre Şafii’nin mezhepleri budur. Ashab-ı kiramdan Ömer ve Ali (Radıyallahü anhüma) ile tabiinden Hasan-ı Basri, Alkame; Atâ’, İbrahim Nehaî ve Süfyan’ı Sevrî hazeratı da buna kaildirler. Zahirîlerle İmam Şafii’nin bir kavline göre imam kendi yerine başkasını mihraba geçiremez.
11- İmamın safları yararak mihraba geçmesi caizdir. Cemaat hak¬kında böyle bir hareket mekruhtur.
12- Kendinden üstün bir zata imam olmak caizdir.
13- Reis olan bir kimsenin emrine muhalefet eden şahsı muaheze etmezden önce emrine ne için muhalefet ettiğini sorması gerekir.
14- Büyük bir zata künyesiyle hitap ederek kendisine i'zâz ve ik¬ramda bulunmalıdır.
15- Amel-i Kalil namazı bozmaz. Bundan murad namazla alakası olmayan az bir harekettir. Namazla alakası olmayan amellerin az ve çok miktarları fıkıh kitaplarından öğrenilebilir.
16- İmamlık için en salih ve en faziletli kimseler tercih edilir.
17- Fitneye sebep olmamak ve imamın kabul edeceğinden emin bulunmak şartıyla imam geciktiği zaman cemaata başkası imam olabilir.
18- Bazılarına göre bu hadis namazı vaktin evvelinde kılmanın faziletine delildir.
19- El kaldırmak namazı bozmaz.
20- Namazı kılarken başına bir hal gelen bir kimse tesbih eder. Yani Sübhanallah, der. İmam Malik’ten bir rivayete göre, bu hu¬susta kadın ve erkek müsavidir. Kadınların el çırpması:
“Eğer bir kimsenin namazı esnasında başına bir şey gelirse tesbih ediversin” cümlesiyle nesh edilmiştir. Fakat bazıları Hz. Mâlik’in bu kavline itiraz etmiş: “Hadisin evveli ahirini nesh edemez.” demişlerdir. İmam Şafiî ile Evzâi’ye göre kadınlar tesbih değil tasfîk ya¬parlar.
21- Din hususundaki mertebeden dolayı Allah’a şükretmek meşrudur.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Adımlarınızın ecrini hesaba katmaz mısınız?
عَنِ انس أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : ( يَا بَنِي سَلِمَةَ أَلَا تَحْتَسِبُونَ آثَارَكُمْ إِلَى الْمَسْجِدِ . [رواه أحمد ، والبخاري (١٨٨٧) وابن ماجة]
236- Enes (Radıyallahü anh)’den:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Ey Selime oğulları, mescid yolunda attığınız adımlarınızın ecrini hesaba katmaz mısınız?” buyurdu.
Ahmed b. Hambel, Buhari, İbni Mace [ Sahihul cami 7897]
عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : يَا بَنِي سَلِمَةَ دِيَارَكُمْ تُكْتَبْ آثَارُكُمْ آثَارُكُمْ . [رواه أحمد ، ومسلم (٦٥٥)]
237- Cabir (Radıyallahu anh)’den:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Ey Selime oğulları! Yurtlarınızdan ayrılmayınız ki, adımlarınıza sevap yazılsın” buyurdu.1
------------------------------
1- Ahmed b. Hanbel, Müslim 655, [ Sahihul cami 7898] Yani Müslüman mescit yolunda attığı adım sayısınca savap kazanır.
Benî Selime, Ensar’dan bir kabiledir. Araplarda bunlardan başka Benî Selime yokdur. Oturdukları yer mescide takriben bir mil uzakmış. Bu sebeple mescidin yanına taşınmak istemişlerde de Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buna razı olmamış. Çünkü Benî Selime yaşadıkları sem¬tin âdeta bekçisi mesabesinde imişler. Onlar, oradan kalkarlarsa Medine’nin o semti muhafızsız kalacakmış. Onun için Resulüllab (Salallahü Aleyhi ve Sellem) kendilerini mescide gelmek için çok yürüyerek kazanacakları sevaba teşvik etmişdir.
Buradaki yazılmadan murad, sevaplarının amel defterlerine yazılma¬sıdır. Bundan Benî Selime’nin salihler meyanına yazılmaları da kasdedilmiş olabilir. Onların sulehâ’nın arasına yazılması, başkalarının da cemaata devamına sebep olur. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir hadis-i şeriflerinde: “Her kim iyi bir çığır açarsa, onun mükâfatı da o yolda gidenlerin mükâfatı da kendinin olur.” buyurmuşdur.
Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi Ahmed Davudoğlu Sönmez Neşriyat

Abdulmuttalib oğullarının Sulama görevi
عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ سِقَايَتِكُمْ وَلَوْلَا أَنْ تَغْلِبَكُمُ عَلَيْهَا النَّاسُ لَنَزَعْتُ . [رواه أحمد ، والترمذي ]
238- Cabir (Radıyallahu anh)’den:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Ey Abdulmuttalib oğulları! Suyu çıkarın! Su çıkarmanız hususunda başkalarının size galebe çalacağından endişe etmesem, ben de sizinle beraber çıkarırdım.”
Ahmet b. Hambel, Elbani hasen olarak Sahihul cami 7899 de nakleder.
Rızk tamamlanmadıkça hiç bir nefis ölmeyecektir
عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللّهِ ؛ قَالَ: قَالَ رَسُول ُاللّهِ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمِ : أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا اللّهَ وَأَجْمِلُوا فِي الطَّلَبِ. فَإِنَّ نَفْساً لَنْ تَمُوتَ حَتَّى تَسْتَوْفِيَ رِزْقَهَا، وَإِنْ أَبْطَأَ عَنْهَا. فَاتَّقُوا اللّهَ وَأَجْمِلُوا فِي الطَّلَبِ.خُذُوا مُحَمَّدَ حَلَّ، وَدَعُوا مُحَمَّدَ حَرُمَ . [رواه ابن ماجة (٢١٤٤)]
239- Cabir (Radıyallahu anh)’den:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Ey insanlar! Allah’tan korkunuz ve (dünyalığı) istemekte mutedil olunuz (ifrat ve tefritten sakınınız). Çünkü rızkı gecikse bile tamamını almadıkça hiç bir nefis ölmeyecektir. O halde (rızık talebinde) Allah’tan korkunuz ve (dünyalığı) istemekte mutedil olunuz (ifrat ve tefritten sakınınız). Helal olan (dünyalığ)ı alınız ve haram olanı bırakınız.”1
---------------------------
1- İbni Mace 2144, Elbani hasen olarak Sahihul cami 2742 de nakleder.
Bu hadis Zevâid türündendir. Ancak şu var ki Ebu Humeyd (Radıyallahü anh)’ın hadisini Hâkim ve İbni Hibban da rivayet etmişlerdir. Hadisin son cüm¬lesi kısmen değişik ise de manada bir değişiklik yoktur. Hâkim, kendi senedinin Buhari ile Müslim’in şartları üzerine sahih olduğunu ifade etmiştir.
Bu hadis, dünya malını ve rızkı taleb ederken mutedil olmayı, yani talebte kusur etmemeyi ve aşırı hırsa da kapılmamayı, bunu meşru ve helâl yoldan kazanmaya çalışmayı emreder. Kişinin ken¬disi için takdir ve tayin edilmiş rızık ve varlıktan fazla veya eksik bir şey kazanmasının söz konusu olmadığı da hadiste belirtiliyor. Hâl böyle olunca itidal ve orta yoldan sapmanın anlamı kalmıyor.
Enes (Radıyallahü anh)’in hadisi de kâmil müminin, dün¬yasına da ahiretine de önem vermesi nedeni ile diğer insanlardan fazla keder sahibi olduğunu bildirir. Çünkü yalnız dünya kederi veya yalnız ahiret kaygısı bir insan için yeterdir. Olgun mümin için anılan iki keder birleştiğinden dolayı kendisi diğer insanlardan faz¬la üzüntü duymak durumundadır.
Câmiü’s-Sağîr şerhi el-Azîzi de: Bu hadisin şerhinde: Çünkü kâmil mümin dünyalığını dikkate almadan ahiretine çalışsa dünyasına zarar vermiş olur, ahiretine bakmadan dünyasına çalışsa ahi¬retine zarar vermiş olur. Bu itibarla, dünyası için çalışırken ahiret mutluluğunun zedelenmemesinin göz önünde bulundurulması güç bir sorundur. Herkes bunu başaramaz. Ancak Allahu Teâlâ’nın mu¬vaffak kıldığı müminler için güç değildir. Hadis buna işaret eder.
Cabir (Radıyallahü anh)’in hadisini İbni Habban ve Hâkim de rivayet etmişlerdir. Hâkim bunun Müslim’in şartı üzerine sahih olduğunu söylemiştir.
Bu hadis de müminleri nzık talebinde mutedil davranmaya ça¬ğırır ve ifrat ile tefritten kaçınmalarını emreder. Her nefis kendisine takdir ve tayin edilmiş olan rızkının tamamını almadıkça ölmiyeceğine göre bunun gecikmesi, sahibini mutedil yoldan saptırmamalıdır. Müminler rızıklannı helâl yoldan ve olgunluk içinde arama-lıdır. Haramdan sakınmalıdır.
Sünen-i İbni Mâce Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 6/104-105

Salih rüya nübüvvetin müjdelerindendir
عَنِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ : قَالَ رَسُول ُاللّهِ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمِ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنْ مُبَشِّرَاتِ النُّبُوَّةِ إِلَّا الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ، يَرَاهَا الْمُسْلِمُ أَوْ تُرَى لَهُ، أَلَا إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَقْرَأَ رَاكِعًا أَوْ سَاجِدًا، فَأَمَّا الرُّكُوعُ، فَعَظِّمُوا رَبَّكُمْ، وَأَمَّا السُّجُودُ، فَاجْتَهِدُوا فِي الدُّعَاءِ، فَقَمِنٌ أَنْ يُسْتَجَابَ لَكُمْ . [رواه أحمد (١٥٠ ،٢١٩) ومسلم (٤٧٩) وأبو داود(٨٧٦) والنسائي (١٠٣٥) وابن ماجة (٣٨٩٩)]
240- İbni Abbas (Radıyallahü anh)’den:
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Ey insanlar! Şu bir gerçek ki, Müslümanın göreceği yahut ona gösterilecek salih rüyadan başka nübüvvetin müjdelerinden hiç bir şey kalmamıştır ve ben kesinlikle rükû ve secde halinde Kur’an okumaktan nehyolundum. Rükûda Allah’ı tazim ediniz. Ama secdede dua etmeye çalışın, zira secde halinde duanız kabul olunmaya daha layıktır”1
---------------------------
1- Ahmed b. Hanbel 155,219, Ebu Davut 876, Müslim 479, Nsai 1035, İbni Mace 3899 [ Sahihul cami 2746]
Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu konuşmasını son hastalığı esnasında yapmıştır. Nitekim Müslim’in rivayetinde bu nokta şöyle açıklanmaktadır: “Resulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) perdeyi açtı, vefatına müncer olan bu has-talığında başı sarih idi ve üç defa: “Allah’ım, tebliğ ettim mi?” dedi. (Sonra şunları ilâve etti:) “Hiç şüphe yok ki salih bir kulun göreceği yahut kendisi¬ne gösterileceği rüyadan başka Peygamberliğin müjdecilerinden hiçbir şey kalmamıştır.”
Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) maraz-ı mevtinde namaz kıldırmaya gidemediği için, halk Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in kendilerine mescid imamı olarak tayin ettiği Ebu Bekir (Radıyallahü anh)’in arkasında namaz kılarken Nebiyyi Zişan Efendimiz kendisinde biraz hafif¬lik hissettiği için yatağından kalkarak mescide gelmiş ve kapıda bulunan per¬deyi aralayarak cemaat halinde namaz kılmakta olan ümmetini memnuniyetle seyretmiş, namaz sona erince tercümesini sunduğumuz özlü konuşmasını yap¬mıştır. Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem); “Peygamberliğin müjdecilerinden Müslümanın göreceği salih rüyadan başka bir şey kalmamıştır” sözleriyle, kendilerinin çok yakın bir zamanda vefat edeceğine ve vefatıyla nübüvvet alametlerinin sona ereceğine işaret etmiştir.
Salih rüyadan maksat mutlaka gerçek rüya değil, mülayim ve gönle muvafık olan rüyadır. Çünkü sadık rüya bazan elem verici olabilir. Hâlbuki müjde, arzu edilen bir şey vücuda geldiği zaman verilir. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Efendimizin “Ben kesinlikle rükû’ ve secde halinde Kur’an okumaktan nehyolundum” buyurması, her ne kadar görünüşte hitabın kendisine mah¬sus olduğunu gösteriyorsa da gerçekte bu hitap bütün Müslümanlara şamildir. Çünkü Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bütün Müslümanlara bir örnek ve bir nümûne-i imtisal olarak gönderilmiştir. Bu bakımdan bütün Müslümanlar her işlerinde ona uymakla mükelleftirler. Ancak herhangi bir ilahi emrin sadece Resul-i Ekrem’e mahsus olduğuna dair bir karine bulunursa, o za¬man bu emrin Resul-i Ekrem’in şahsiyle ilgili olduğuna hükmedilir. Secde veya rükûda Kur’an okumanın yasaklanmasını Resul-i Ekrem’e tahsis eden herhangi bir karine bulunmadığı gibi, “rükû halinde Allah’ı tazim edin, sec¬dede ise dua etmeye çalışın” sözleri bu yasak ve emirlerin bütün ümmete şamil olduğunu açıkça göstermektedir. Rükû ve secde hallerinde Kur’an-ı Kerim okumanın yasaklanmasındaki hikmet, Kur’an’a olan saygıya ve Kur’an oku¬yan kimsenin makamının yüksekliğine bağlanabilir. Çünkü rükû ve secde halleri her ne kadar manen şerefli ve faziletli haller ise de, görünüşte zillet ve meskenet halleridir. Hâlbuki Allahu Teâlâ’nın Kur’an’ını okuyan kimse¬nin onu şanına lâyık bir halde okuması gerekir. Buna; “Kur’an okumak bir ibadettir. İbadete en uygun olan hal de zillet ve meskenet halidir” diye itiraz etmek doğru değildir. Çünkü ibadette aranan meskenet ve zillet kalpte du¬yulan zillet ve meskenettir. Zahirî meskenet ikinci derecede kalır. Kur’an okur-ken ise, zahiren Kur’an’a uygun olan bir makamda bulunmak icabeder.
Hattabi’ye göre ise, rükû ve secde halleri insanların yapacakları dua ve tesbihata tahsis edilmiştir. Bu bakımdan Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Allah sözüyle kul sözünün birleştirilmesini önlemek için rükû ve secdede Kur’an okumayı ya-saklamıştır.
Hanefî ulemasından İbn Melek’e göre ise bunun hikmeti, şöyle açıkla¬nabilir: Namaz rükünlerinin en faziletlisi kıyamdır. Zikirlerin en faziletlisi ise, Kur’an’dır. Bu bakımdan en efdal zikir olan Kur’an-i Kerim, en efdal rükün olan kıyama tahsis edilerek diğer zikirlerle müsavi olduğu kanaatinin doğması önlenmiştir.
Rükû ve secdede Kur’an okumanın hükmüne gelince:
1. Ulemânın büyük çoğunluğuna göre rükû ve secdede Kur’an okumak mekruhtur. Ebu Hanife’ye göre ise, sehven okunursa sehv secdesi gerekir.
2. Şafii ulemâsına göre rükû ve secdede Fatiha’nın okunması hakkında iki görüş vardır:
a. Fatiha okumak da diğer ayetleri okumak gibi mekruhtur. Bu görüş Şafiî ulemasının en sahih görüşüdür.
b. Eğer Fatiha rükû ve secdede bile bile okunursa haram işlenmiş olur ve namazı bozar. Fakat sehven okunursa bir şey lazım gelmez. İmam Şafii ise; “Fatiha rükû ve secdede ister sehven ister bile bile okunmuş ol¬sun, mutlaka sehv secdesini gerektirir,” demiştir.
Hadis-i şerifin sonunda Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) rükûda “Sübhâne Rabbiye’l-azîm” diyerek Cenab-ı Hakk’ı tazim etmeyi, secdede çokça dua etmeyi emretmiştir. Bundan önceki hadisin şerhinde de açıkladığımız gibi eğer bura-daki duadan maksat dua kelimesinin kapsamı içine giren teşbih ve tenzih ise, hem farz hem de nafile namazlara şamildir. Eğer sadece “istemek, yardıma çağırmak” anlamında kullanılmışsa o zaman bu emrin şümulüne sadece na¬file namazlar girer. Çünkü Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in farz namazların rükû ve secde-lerinde bu manada dua ettiği vaki değildir. Ancak bilindiği gibi nafile namazlarda farz namazlara nispetle biraz daha fazla genişlik olduğundan na¬filelerde bu manada dua da yapılabilir.
Hadisten Çıkarılan Bazı Hükümler
1. Müzminin sadık rüya görmesi mümkündür.
2. Rükû ve secdede Kur’an okumak yasaklanmıştır.
3. Nafile namazların rükû ve secdelerinde dua etmek caizdir.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınları: 3/382

Dinde aşırılıktan sakınınız
عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَدَاةَ الْعَقَبَةِ وَهُوَ عَلَى نَاقَتِهِ : الْقُطْ لِي حَصًى ، فَلَقَطْتُ لَهُ سَبْعَ حَصَيَاتٍ ، هُنَّ حَصَى الْخَذْفِ ، فَجَعَلَ يَنْفُضُهُنَّ فِي كَفِّهِ ، وَيَقُولُ : أَمْثَالَ هَؤُلَاءِ فَارْمُوا ، ثُمَّ قَالَ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِيَّاكُمْ وَالْغُلُوَّ فِي الدِّينِ ، فَإِنَّهُ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمُ الْغُلُوُّ فِي الدِّينِ . [رواه ابن ماجة (٣٠٢٩) والنسائي (٣٠٠٧) وصحيح ابن ماجة (٢٤٧٣)]
241- İbni Abbas (Radıyallahü anh)den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Akabe sabahı devesinin üstünde olduğu halde:
Benim için yerden çakıl taşları topla, buyurdu. Ben O’nun için yedi adet çakıl taşı topladım. O taşlar, fiske taşları(kadar)dı. Taşları avucunda oynatarak (veya silkeleyerek): Ancak şunların emsalini atınız buyurdu. Daha sonra:
“Ey insanlar! Dinde aşırılıktan sakınınız. Çünkü sizden öncekileri dinde aşırılık helak etti” buyurdu.1
------------------------------
1- İbni Mace 3029, Nesai 3007, Elbani sahih olarak Sahihi İbni Mace de 2473, Sahiha de 1273 ve zilal’il-cennet 98 de nakleder.
Hadisi Nesâi ve Ahmed de ri¬vayet etmişlerdir.
Cemre: Çakıl taşı manasınadır. Mina’da taş atılan çukur¬lara da bu isim verilmiştir. Cemre ismi verilen çukurlar üç tanedir. Birincisi Mescidü’l-Hif’e en yakın olanıdır. Buna küçük cemre de denilir. Bu cemrenin yanında Mekke’ye doğru gidil¬diğinde ikinci cemre’ye rastlanılır. Buna da ortanca cemre denilir. İki cemre arasındaki mesafe 156 mt.dir. Yine ikinci cemre’den Mekke’ye doğru 117 mt. Gidildiği zaman büyük cemre’ye rastlanılır. Bu cemre’ye Akabe cemresi de denilir. Akabe cemresinin ilerisi ise
Mina sınırıdır. Anılan cemrelerin hepsi Mina sınırlan içinde¬dir. Cemrelere taş atmanın meşruiyetindeki hikmet konusunda Tek¬mil yazan şöyle der:
Bunun hikmeti, âlemlerin Rabbine kulluk ve itaat etmenin ve dinî emirlere boyun eğmenin ilân edilmesi, işlenen hatalardan dola¬yı pişmanlık duymanın ispatı ve insanı günaha teşvik eden şeytana karşı duyulan öfkenin gösterilmesidir. Ayrıca Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile dedesi İbrahim (Aleyhisselam)’a uy¬mak ve izlerinde olmanın ispatıdır. Çünkü Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) anılan taşlamayı yapmış, ümmetine de bunu yap¬malarını emretmiştir. İbni Abbâs (Radıyallahü anhüma)’dan rivayet edildiğine göre Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur:
“İbrahim (Aleyhisselam) hac menasikine geldiği zaman Akabe cemresi yanında şeytan ona görünmüş, bunun üzerine İbrahim onu yedi adet çakıl taşıyla taşlamış, nihayet şeytan yere batmış. Sonra ortana cemre yanında şeytan yine ona görünmüş ve O, şeytanı yedi çakıl taşıyla taşlamış, böylece şeytan yine yere batmıştır. Bir süre sonra küçük cemre yanında tekrar şeytan ona görünmüş ve O, şey¬tanı yine yedi çakıl taşıyla taşlamış, nihayet şeytan yere yığılıp batmıştır.
İbni Abbas (Radıyallahü anhüma): Siz ancak şeytanı taşlıyor ve ancak babanız (İbrahim)’in yolunu izliyorsunuz, demiştir.”
Hadisin Fıkıh Hükümleri
1. Bayramın ilk günü Akabe cemresine taş atarken binici olmak müstehaptır. Âlimlerin bu husustaki görüşleri şöyledir:
a) Akabe cemresine gerek bayramın ilk günü ve gerekse bunu takip eden günlerde taş atarken binici olmak müstehaptır. Fakat diğer cemrelere yaya olarak taş atmak müstehaptır.
b) Mâlik ve Şafii’ye göre binici olarak Mina’ya ulaşan kimsenin bayramın ilk günü Akabe cemresine binici olarak taş atması müstehaptır. Yaya olarak Mina’ya varan kimse ise yaya olarak taşlamayı yapar. Bayramın ikinci ve üçüncü günlerinde ise bütün cemrelere yaya olarak taş atmak müstehaptır. Bayramın dördüncü günü ise binici olarak taşlama işini yapıp Mekke’ye dönmek müstehaptır.
c) Ahmed ve ilim adamlarının ekserisine göre ise bayramın ilk günü Akabe cemresine taş atarken binici olmak müstehaptır. Diğer günlerde bütün cemrelere yaya olarak taş atmak müstehaptır. Bu baptaki hadisler son görüşü teyit ederler.
2. Atılacak taşların fiske taşı gibi küçük olması uygundur. Taş¬ların temiz olması ve Müzdelife’den getirilmesi müstehaptır. Mina’dan toplanması da caizdir.
Şafiî: Kişi taşlan nereden alırsa olabilir. Ancak mescitten toplamaktan hoşlanmam. Çünkü mescidin çakıl taşlan alınmamalı¬dır. Taşların tuvaletten toplatılmasını da mekruh görürüm. Çünkü pistir. Cemrelerin yanından toplatılmasını da mekruh sayarım. Çün¬kü orada kalan taşlar kabul olunmamış taşlardır, demiştir. Hanefiler ile Ahmed de böyle demiştir.
Darekutni, Beyhaki, Taberani ve Hâkim’in rivayet ettikleri bir hadiste; Ebu Saîd-i Hudrî (Radıyal¬lahü anh) şöyle demiştir:
"Biz: Ya Resulallah! Şu taşlar her yıl cemrelere atılmaktadır. Biz bunların eksildiğini sanıyoruz, dedik. Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Atılan taşlardan kabul olunanlar kaldırılır. Eğer böyle olmasaydı siz atılan taşlan dağlar gibi görecektiniz, buyurdu.”
3. Akabe cemresine yedi çakıl taşı atmak vaciptir. Diğer cem¬relere de yedişer taş atmak vaciptir. Cemrelere yedişer taş atmanın vacipliği ve bunun terki halinde kurban kesmenin vacipliği husu¬sunda dört mezhep âlimleri ittifak halindedir. Ancak bazı cemrelere veya hepsine bazı günlerde taş atmamak veya eksik atmak halinde gereken ceza hususunda ihtilaf vardır. Yeri olmadığı için bu ayrın¬tılara girmeyeceğim. Bu hususta ayrıntılı bilgi için fıkıh kitaplarına başvurmak gerekir.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 8/292-294

İşte bunun misli (ölüm hadisesi) için iyi hazırlanın
عَنْ الْبَرَاءِ , قَالَ : كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جِنَازَةٍ , فَجَلَسَ عَلَى شَفِيرِ الْقَبْرِ فَبَكَى حَتَّى بَلَّ الثَّرَى , ثُمَّ قَالَ : يَا إِخْوَانِي , لِمِثْلِ هَذَا فَأَعِدُّوا . [رواه ابن ماجة (٤١٩٣) وصحيح ابن ماجة (٣٤٠٢)]
242- Bera (Radıyallahü anh)den:
“Biz Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile birlikte bir cenazede beraberdik. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kabrin kenarına oturup ağladılar, öyle ki (gözyaşlarıyla) toprak ıslandı. Sonra da:” Ey kardeşlerim! İşte bunun misli için (iyi amel) hazırlayınız.” buyurdular.
İbni Mace 4195, Elbani hasen olarak Sahihi İbni Mace de 3402 ve sahiha de 1751 nakleder.
Temizlik hakkında şüphesiz Allah sizi övdü
عَنْ أَبُو أيوب الأنصاري، وجابر بْن عَبْد اللَّه، وأنس بْن مَالِك، أَن هَذِهِ الآية نزلت {فيه رجال يحبون أَن يتطهروا واللَّه يحب الَمْطهرين} (التوبة/ 108) قَالَ رَسُول اللَّه صَلى اللَّه عَلَيْهِ وَسَلمْ: (يا معشر الأنصار! أَن اللَّه قَدْ أثنى عليكم فِيْ الطهور. فما طهوركم؟) قَالُوا: نتوضأ للصلاة ونغتسل مِنْ الجنابة ونستنجي بالَمْاء. قَالَ (فهو ذاك. فعليكموه). [رواه ابن ماجة (٣٥٥) وصحيح ابن ماجة (٢٩٠) وصحيح أبو داود(٣٤)]
243- Ebu Eyyub El-Ensarî, Cabir bin Abdullah ve Enes bin Malik (Radıyallahü anhüm)’den:
Şu ayet nazil oldu, “...Orada (Kuba mescidinde) pisliklerden iyice temizlenmeyi seven adamlar vardır. Allah da böyle çok temizlenenleri sever.” (Tevbe / 108),
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): “Ey Ensar topluluğu! Temizlik hakkında şüphesiz Allah sizi övdü. Sizin övgüye layık temizliğiniz nedir?” buyurdu.
Onlar da:
“Biz namaz için abdest alırız. Cünüplükten dolayı gusl ederiz ve (abdest bozunca) su ile taharetleniriz, diye cevap verince Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) :“İşte budur temizliğiniz. O halde bu temizliğe sımsıkı sarılınız.” buyurdu.1
-----------------------------
1- İbni Mace 355, Elbani hasen olarak Sahihi İbni Mace de 290 ve sahihi Ebu Davut da 34 nakleder. Âlimlerin cumhuruna göre önce taş ile istinca edip bunun arka-sında su ile taharetlenmek efdaldir. Su veya taş ile temizlenmek isteyen kimse suyu tercih etmelidir. Mamafih yalnız taş ile veya yal¬nız su ile istinca etmekle yetinmek de caizdir.
Tevbe suresinin 108'inci ayeti ile övülmeye mazhar kılındığı Sünen-i İbni Mace’deki 357 nolu hadisle bildirilen Kuba halkının taharetlenme¬lerine gelince, buna ait rivayetlerin çoğunda onların su ile taharet¬lendikleri belirtilmekle yetinilmiştir. Yani onların sudan önce taşla istinca ettikleri durumu belirtilmemiştir. Bezzar’ın Müsned’inde beyan ettiği bir senet ile İbni Abbas (Radıyallahü anh)’den yapılan bir rivayete göre Kuba halkı taş ve su ile birlikte taharetlenirlerdi. Nevevî, İbnü’r-Rifat ve El-Muhibbü’t-Taberî Kuba halkının yalnız su ile taharetlendiklerine dair riva¬yetlerin sıhhatli olduğunu ve diğer rivayetlerin sahih olmadığını söy¬leyenlerdendirler.
357 nolu Ebu Hüreyre (Radıyallahü anh)’in hadisini Ebu Davud “Taharet” kitabının başında ve Tirmizi'de “Tefsir” bahsinde rivayet etmiştir.
355 nolu hadisin: “Ey Ensar topluluğu!” hitabı ile ilgili olarak Sindi der ki burada Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in Ensar’a hitap etmesi Muhacirlerin çoğunun taş ile istinca etmekle yetindiklerine delalet eder.
Süneni Ebî Davud’un şerhi El-Menhel müellifi de Taharet kita¬bının su ile istinca babında açıkladığına göre Ashab-ı Kiramdan Huzeyfe bin El-Yeman, İbni Ömer ve İbni Zübeyr su ile istinca etmezlerdi.
Kuba, Medine-i Münevvere’ye çok yakın bir yerdir. Hicrette Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) burada bir kaç gün kalmış ve İslam’da ilk mescid burada inşa edilmiştir. Bu mescidin fazileti hakkında müteaddit hadisler de vardır. Nesai’nin Sehl bin Hanif’te rivayet ettiği bir hadiste Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur:
“Kim çıkıp Kuba mescidine varsa ve orada iki rekât namaz kılsa bir ömre kadar sevap kazanır.”
Tirmizi hariç diğer Kütüb-i Sitte’de İbni Ömer (Radıyallahü anh)’den rivayet edilen diğer bir hadise göre Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) her Cumartesi günü yaya veya binerek Kuba mescidini ziyaret eder ve içinde iki rekât namaz kılardı. Sünen-i İbni Mace’nin 1411, 14] nolu hadisleri bu mescidin fazileti hakkındadır.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 1/552-553

Gecemi gafil olarak geçirmedim
عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ : كَانَ النَّاسُ يُصَلُّونَ فِي مَسْجِدِ فِي رَمَضَانَ أَوْزَاعًا فَأَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَضَرَبْتُ لَهُ حَصِيرًا فَصَلَّى عَلَيْهِ.. بِهَذِهِ الْقِصَّة قَالَتْ فِيهِ :قال تَعْنِي النَّبِيّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَيُّهَا النَّاسُ أَمَا وَاللَّهِ مَا بِتُّ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ لَيْلَتِي هَذِهِ غَافِلًا وَمَا خَفِيَ عَلَيَّ مَكَانُكُمْ . [رواه ابو داود (١٣٧٤)]
244- Aişe (Radıyallahü anha)’dan; demiştir ki:
Ramazanda halk mescitte kendi başlarına ve dağınık bir şekilde namaz kılıyorlardı. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bana (bir hasır sermemi) emretti. Ben de kendisi için bir hasır serdim. Onun üzerine namaza durdu. Şu olayda Hz. Aişe (Radıyallahü anha) Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’i kast ederek dedi ki;
“Ey insanlar şunu iyi biliniz ki, vallahi Allah’a şükürler olsun, bu geceyi gafil olarak geçirmedim. Sizin durumunuz da bana gizli kalmadı.” buyurdu.1
---------------------------------
1- Ebu Davut 1374, Elbani bu hadis hasen sahihtir der
Bu hadis-i şerif bir numara önce tercümesini ve şerhini sunduğumuz hadisin tamamlayıcısı durumundadır. Buhari’de bu hadis şu manada rivayet olunmuştur: “Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ramazanda mescid-i saadette itikâf için hasırdan bir hücre ittihaz etmişti. Ramazan-i şerifin son on gecesinde bir kaç gece buradan çıkıp cemaatle hem farz hem de teravih namazı kılmıştı. Nihayet cemaatin hücum ettiğini görünce yalnız yatsı namazını kıldırıp bu hasır odasına çekilmiş, teravih için çıkmamıştır. Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in hücresinde sesi duyulmayınca uyudu zannedilerek uyansın ve çıksın diye bazı sahabeler öksürmeğe başladı. Bunun üzerine Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) kendisini beklemekte olan ashaba hitap ederek şunları söyledi:
“Cemaatle teravih kılmak hususunda sizde gördüğüm bu arzu devam¬lıdır. Fakat böyle cemaat halinde bu ibadete devam ederken teravihin farz kılınmasından korkuyorum. Ey nas! Bu namazı evinizde kılınız. Farz na¬mazlardan başka sünnet ve nafileleri kişinin evinde kılması daha faziletlidir.”
Hadis-i şerif farklı ifade ve ibarelerle muhtelif kişiler tarafından rivayet edilmiştir. Muhammed b. Nasr da meşhur “Salatü’l-leyl” isimli eserinde bu hadiseyi naklettikten sonra Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in halka hitaben yaptığı bu konuşmayı şöyle rivayet etmiştir:
“Ey nas! Allah’a hamd olsun ki, bu geceyi gafil olarak geçirmedim ve sizin durumunuz da bana gizli kalmadı. Fakat (bu namazın) sizin üzerini¬ze farz kılınacağından endişe ettim. Binaenaleyh siz gücünüzün yeteceği amel¬lere bakınız. Siz amel etmekten usanmadığınız müddetçe Allah da sevabını vermekten vazgeçmez.”
Gerçekten gerek Muhammed İbni Nasr’ın bu rivayetinde gerekse Ahmed b. Hanbel’in rivayetinde “o gece Mescidin tıklım tıklım dolu” olduğu ifade ediliyor.
Sünen-i Ebu Davud Tercümesi ve Şerhi, Şamil Yayınları: 5/237.
Farz namazdan sonra en faziletli namazın, kişinin evinde kıldığı namaz olduğu halde, Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in teravihi mescitte kılmasını iki şekilde izah etmek mümkündür:
a. O günlerde Resul-i Ekrem itikâfta bulunduğu için nafile namazları da mescitte kılmak zorunda kalmış ve üçüncü gece de mescid içerisindeki yerinden çıkmayıp halkın teravihi cemaatle kılmalarına imkân vermemiş olabilir.
b. Nafile namazları evde kılmanın mescitte kılmaktan daha faziletli olmasının hikmeti, mescitte kılınan nafilelere riya ve süm’anın karışma ihti¬malidir. Oysa Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) için böyle bir durum mevcut değildir. Meseleye bu açıdan bakan İmam Malik ile Ebu Yusuf ve bazı Şafii ulemâsı teravihi evde kılmanın mescitte kılmaktan daha faziletli olduğunu söylemişlerdir. İmam Nevevî de bu görüştedir. İmam Şafii ile Ebu Hanife, İmam Ahmed, Malikilerin bazıları ve Şafiilerin büyük çoğunluğuna göre de Hz. Ömer (Radıyallahü anh)’in yaptığı gibi teravihi cemaatle mescitte kılmak daha faziletlidir. Çünkü Hz. Ömer (Radıyallahü anh)’in bu uygulamasına hiç kimse karşı çıkmamıştır.
Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in birinci ve ikinci günü kendisine uyarak teravih kılanlara seslenmediği halde üçüncü günü, “Bu namazın size farz olacağın¬dan korktum” diyerek onları mescitte cemaatle teravih kılmaktan nehyetmesi, ulemanın dikkatini çekmiş ve bu mevzuda çeşitli izah tarzlarının ortaya çıkmasına sebeb olmuştur.
1. Muhibbü’t-Taberî’nin beyanına göre Allahu Teâlâ Peygamberine vahy ederek; “Eğer sen teravihi cemaatle kılmaya devam edersen, seninle birlik¬te ümmetine de farz kılacağım” buyurduğu için Resul-i Ekrem bu namazı cemaatle kılmaktan vazgeçmiş olabilir. Çünkü Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ümmeti için devamlı kolay olanı tercih ederdi.
Ayrıca Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in nafile olarak kılmaya devam ettiği namazların sonradan kendisine farz olduğunu kendi nefsinde denediği için te-ravihin de cemaatle kılınmasının ümmetine farz edileceği endişesini duymuş olduğu düşünülebilir.
2. Teravih devamlı olarak mescitte cemaatle kılındığı takdirde ümmetinin teravihi bu şekilde kılmanın farz olduğunu zannedeceklerinden kork¬muş olabilir. İmam Kurtubi bu ihtimale yer vererek; nasıl ki bir müçtehit bir işin vucûbuna inandığı vakit o işi yapmak üzerine vacip olursa, teravihin cemaatle kılındığını gören kimseler de teravihi bu şekilde kılmanın farz ol¬duğunu zannettikleri takdirde teravihi cemaatle kılmak üzerlerine farz olur. İşte Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu düşünceyle ümmetini cemaatle teravih kılmaktan nehyetti; diye konuya açıklık getirmek istemiştir.
3. Hz. Peygamber bir işin hayırlı olduğuna hükmettiği ve o işe devam ettiği ve bu işte ümmeti de kendisine uyduğu zaman o işi devamlı olarak yap¬mak ümmetine de farz olduğunu tecrübeyle anlamış ve bu bilgisine dayana¬rak halkı teravihi cemaatle kılmaktan menetmiştir.
4. İbni Battal’a göre ise, gece namazı kılmak Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e farz olduğu, fakat ümmetine farz olmadığı için ümmetinin cemaatle teravihe de¬vam etmeleri halinde Allah’ın teravihi onların üzerine de farz kılarak aralarında bir denklik sağlamasından endişe etmiş olabilir. Çünkü dini hükümlerde esas olan denkliktir.
5. Ancak Hattâbi, Allah İsra hadisinde “bu beş vakit namaz elli vakit mesabesindedir” (Nesai Namaz 1) buyurarak namaz vakitlerinin sayısında bir değişikliğin olmayacağına dair teminat verdiği halde, Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in teravih nama¬zının farz olacağından endişelenmesinin sebebi üzerinde durmuş ve bu konuyla ilgili görüşlerini şu şekilde açıklamıştır:
“De ki; eğer Allah’ı seviyorsanız, bana uyun ki, Allah da sizi sevsin ve suçlarınızı örtsün. Çünkü Allah çok yarlıgayıcı, çok esirgeyicidir. De ki; Al¬lah’a ve Peygamber e itaat edin. Eğer yüz çevirirlerse, şüphesiz ki, Allah da o kâfirleri sevmez” (Âl-i İmran / 31-32) gibi ayet-i kerimelerde Cenab-ı Hak her hususta Re¬sulüne itaat etmeyi ve uymayı emrettiğinden, Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bir işe de¬vam edince o işte Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e uymak ümmetine de vacip olur. Bunun için Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) mescitte halkın huzuruna çıkarak onlara devamlı ola¬rak teravih kıldırmaktan kaçınmıştır. Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) eğer halkı tera¬vih kıldırmaya devam etseydi, o zaman Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in bu hareketine uymak bütün ümmetine farz olacaktı. Fakat bu farz yeni bir farz ihdas etmek anla¬mına gelmezdi. Bilâkis yine Kur’an-ı Kerim’de ve hadis-i şeriflerde bulu¬nan ve Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e uymayı isteyen emirlerin şümulüne girerdi. Nasıl ki, nezr ederek üzerine bir ibadeti vacip kılan bir kimseye yaptığı şu iş hakkın¬da; “adaklarınızı yerine getiriniz” (Hacc / 29.) emrinin kapsamına girdiği için yeni bir farz ihdas etti denilemezse Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in ümmetiyle birlikte bir na¬fileye devam etmesi sebebiyle o nafilenin farza dönüşmesinden dolayı da “yeni bir farz ihdas edildi” denilemez. Çünkü bu hüküm yukarıda geçen Âl-i İmran Suresi’nin 31. ve 32. ayetlerinin kapsamına girer. Burada şöyle bir ihti¬mal daha vardır: Aslında Cenab-ı Hak Muhammed ümmetine günde elli vakit namazı farz kıldığı halde, Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in şefaatiyle beş vakte indirmişti. Böyle iken beş vakit farzın dışında bir nafileye toplu halde devam etmeleri Allah’tan, affedilen bu vakitlerin yeniden farz kılınmasını istemek anlamı¬na gelir, sonunda da bunun altından kalkamayarak Hıristiyanlar gibi Allah’ın “Onların (yeni bir âdet olmak üzere) ihdas ettikleri ruhbanlık (a gelince) onu üzerlerine biz farz etmedik. Ancak (onlar bunu sırf) Allah’ın rızasını aramak için yaptılar. Fakat buna hakkıyla riayet de etmediler.” (Hadid / 27.) azarına uğramalarından endişe etmiş ve bu yüzden onlara teravih kıldırmaktan kaçınmış olabilir.
Yukarıda geçen İsra hadisinde Cenab-ı Hakk’ın beş vakit namazın adedinde bir değişikliğin olmayacağım haber vermesi ve haberlerde neshin ola¬mayacağı noktasından hareket eden bazı kimseler de burada beş vakit namazın artacağı korkusuna yer olamayacağını, binaenaleyh Resulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın korkusu¬nun ne olduğunu iyi tayin etmek lazım geldiğini söylemektedirler. Bu konu¬da Hafız İbni Hacer şunları söylemektedir:
1. Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in korkusu “gece nafilelerinin sahih olabilmesi için mescitte cemaatle kılınmasının şart koşulacağından ileri geliyordu. Ni-tekim Cenab-ı Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem); “ben bu kıldığınız namazın üzerinize (bu şekilde kılınmasının) farz olacağından korkuyorum. Şayet üzerinize farz kılınacak olursa, o zaman bir daha onu devamlı olarak kılamazsınız. Öyleyse bu na-mazı evlerinizde kılınız” buyurmuştu, şeklindeki bir korkunun beş vakit namaza ilave edilecek bir farzla ilgili olduğu söylenemez.
2. Buradaki farzdan maksat farz-ı ayn değil farz-ı kifaye olduğu düşünülebilir.
3. Bu farzın ramazan ayının gecelerinde kılınan nafilelerle ilgili olma ihtimali vardır. Nitekim bu mevzudaki hadislerin sonundaki; “bu hadise ra¬mazanda oldu” cümlesi buna delalet etmektedir. Bu takdirde de “beş vakit namaza bir vakit daha ilâve edildi” denilemez.
Bazı Hükümler
1. Nafile namazı cemaatle kılmak caizdir. Lâkin efdal olan yalnız kılmaktır. Teravih hakkında ihtilaf edil¬miştir. Leys b. Sa’d, Abdullah b. Mübarek, İmam Ahmed b. Hanbel ve İshak’a göre teravihi cemaatle kılmak efdaldir. Hanefilerle, Şafiilerden bir cemaatin kavli de budur. “Hidaye” sahibinin beyanına göre, teravihi cema¬atle kılmak sünnet-i kifayedir.
2. Bir kimse imam kendisine imam olmaya niyet etmese bile, ona uyabilir. Cumhûr-ı ulemânın mezhebi budur. Yalnız bir rivayette İmam Şafii bunu doğru bulmuştur.
3. Bir maslahatta mefsedeten yahut iki maslahat muaraza ederlerse, mühim olanı tercih edilir. Zira Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) mescitte namaz kılmayı mas-lahat görmüş, fakat farz olur korkusu bu maslahata muaraza ettiğinden maslahatı terk etmiştir. Çünkü mefsedetin ehemmiyeti daha büyüktür. Çünkü farz kılınacak olursa, terk edilmesi gibi bir mefsedetten korkulmuştur.
4. İmam yahut bir cemaatin büyüğü beklenmedik bir şey yapar ve bun¬da mazur olursa, su-i zannı önlemek ve cemaatin gönüllerini almak için özrünü beyan etmesi yerinde olur.
5. Hadis-i şerif Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in dünyaya dalmadığına dünyanın pek az meta’ı ile iktifa ettiğine ve ümmetine karşı son derece müşfik ve merhametli olduğuna delildir.
6. Cemaatle kılınan nafile namazlar için ezan ve kamet yoktur.
7. Teravihi cemaatle kılmak müstehaptır. Çünkü böyle olmasaydı, Resul-ı Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) teravihi iki gece kıl¬dırmaya razı olmazdı. Üçüncü gece bundan vazgeçişinin sebebi teravihin üm¬meti üzerine farz olması endişesiyle ilgilidir.
8. Sahabe-i kiram Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in sünnetine sarılmakta son derece hırslı idiler.
9. Gerektiği zaman yemin etmek meşrudur.
10. Allah’ın verdiği nimeti dile getirip itiraf etmek ibadete muvaffak kıl-dığından dolayı şükretmek makbul bir davranıştır.
Sünen-i Ebu Davud Tercümesi ve Şerhi, Şamil Yayınları: 5/235-236.

Doğru olun, müjdeleyin gücünüz yettiği kadar amel edin
عَنْ شُعَيْبُ بْنُ زُرَيْقٍ الطَّائِفِيُّ أنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُتَوَكِّئًا عَلَى عَصًا أَوْ قَوْسٍ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ كَلِمَاتٍ خَفِيفَاتٍ طَيِّبَاتٍ مُبَارَكَاتٍ ثُمَّ قَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ لَنْ تُطِيقُوا أَوْ لَنْ تَفْعَلُوا كُلَّ مَا أُمِرْتُمْ بِهِ وَلَكِنْ سَدِّدُوا وَأَبْشِرُوا . [رواه ابو داود (١٠٩٦)]
245- Şuayb b. Ruzeyk et-Taifî’den;
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), bir bastona veya yaya dayanarak kalktı. Kısa, güzel, mübarek kelimelerle Allah’a hamd ve sena etti. Sonra; “Ey insanlar! Siz emrolunduğunuz her şeye güç yetiremezsiniz - veya yapamazsınız, - ama doğru olunuz, müjdeleyiniz!” buyurdu.
Ebu Davut 1096, Elbani bu hadis hasendir der
Nafile namazların en hayırlısı, evinde kılınandır
عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّهُ قَالَ: احْتَجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ حُجَيْرَةً فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْرُجُ مِنَ اللَّيْلِ فَيُصَلِّي فِيهَا قَالَ : فَصَلُّوا مَعَهُ لِصَلَاتِهِ يَعْنِي رِجِالًا وَكَانُوا يَأْتُونَهُ كُلُّ لَيْلَةٍ مِنَ اللَّيْلِي لَمْ يَخْرُجْ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَنَحْنَحُوا وَرَفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ وَحَصَبُوا بَابَ ، فَخَرَجَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُغْضَبًا، فَقَالَ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَا زَالَ بِكُمْ صَنِيعُكُمْ، حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُكْتَبُ عَلَيْكُمْ، فَعَلَيْكُمْ بِالصَّلَاةِ فِي بُيُوتِكُمْ، فَإِنَّ خَيْرَ صَلَاةِ الْمَرْءِ فِي بَيْتِهِ، إِلَّا الصَّلَاةَ الْمَكْتُوبَةَ . [رواه البخاري (٤٢٢) ومسلم (٧٨١) وابو داود (١٤٤٧) وأحمد]
246- Zeyd b. Sabit (Radıyallahü anh)’den; demiştir ki:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) mescitte bir oda edindi. Geceleyin çıkıp orada namaz kılar, erkekler de onunla birlikte onun (kıldığı) namazı kılarlardı. Cemaat her gece ona gelirdi. Bir gece Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) yanlarına çıkmadı. Bunun üzerine onlar öksürdüler, seslerini yükselttiler ve Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın kapısına çakıl (taşlan) attılar, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) öfkeli bir halde yanlarına çıkıp;
“Ey insanlar! Sizin şu yaptığınız o kadar devam etti ki, bu namazın size farz kılınacağını zannettim, (korktum). Siz bu namazı evlerinizde kılınız. Çünkü kişinin farz namazın hâricinde kıldığı namazların en hayırlısı, evinde kıldığı (namaz)dır” buyurdu.1
-------------------------------------
1- Buhari, Müslim, Ebu Davut 1447 Ahmet b. Hanbel ve Ebu Avane 2749
Hadis-i şerifin Ebu Davud’daki rivayetinde Hz. Peygamber’in hücresinin neden olduğuna temas edilmemektedir. Müslim’de ise, bu odacığın hurma yaprağından veya hasırdan olduğu beyan edilmektedir.
Fahr-i Kâinatın bu odacığı yaptırması ramazan ayına rastlar. Maksadı itikâfa girip ibadetle meşgul olmak, kalbini ibadete hasretmek ve yiyip iç¬mesini, uyumasını insanlara göstermemektir.
Efendimizin bu hareketi mescid içerisinde bir bölümü ayırıp orada odacık veya odacıklar meydana getirmenin caiz olduğunu gösterir. Ancak bu hücre ihtiyaçtan fazla yer kaplamamalı ve cemaatin izdihamına sebep olmamalı¬dır. Aksi halde böyle bir yer yapılması haramdır. Çünkü cemaatin camide namaz kılmasına engel olmak manasına gelir.
Hadis-i şeriften anlaşıldığına göre Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) bu hücreden çıkar ve cemaate teravih namazını kıldırırmış. Ancak bu mana hadis metnine pek uy¬gun düşmemektedir. Çünkü orada “Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) geceleyin çıkar ve orada na¬maz kılardı...” denilmektedir. Fakat bu ifade de bir müşkil görülüyor. Çünkü Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in hem oradan çıktığı hem de orada namaz kıldığı şeklinde bir mana bulunmaktadır. Çıksa, namazı orada değil, dışarıda kılmış olmalı¬dır. Bezlü’l-mechud sahibi bu müşkile işaret ettikten sonra, “Zannederim ibarede şöyle bir takdim tehir var: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) orada namazını kılıp geceleyin çıkardı... “Şeyhayn’in şu rivayeti de bunu gösterir” der ve Buharı ve Müslim’deki şu ifadeyi nakleder: “Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) mescitte hasırdan bir hücre edindi, geceleri cemaat toplanıncaya kadar orada namaz kılardı.”
Menhel sahibi ise, hadis-i şerifteki “geceleyin çıkardı...” cümlesindeki çıkışın Efendimizin hane-i saadetlerinden olduğunu söylemiştir. Ancak Efen¬dimiz (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in bu odacığı itikâfa girmek için edindiği ve zarurî ihtiyaçların dışında itikâf mahallinden çıkılmayacağı göz önüne alınırsa, Bezlü’l-mechud sahi¬binin yukarıya naklettiğimiz ifadeleri daha uygun görünmektedir.
Müslümanlar, Resul-i Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in kendilerinin yanına çıkıp namaz kıldır¬masına alıştıkları için her gün mescid-i Nebevi’de toplanmaya başlamışlar¬dır. Sarihler Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın kıldırdığı bu namazın teravih namazı olduğunu söylerler. Fakat bir gün Efendimiz yanlarına çıkmamış cemaat da onun uyu¬duğunu zannederek uyandırmak ve hazır olduklarını bildirmek için öksür¬meye, ses çıkarmaya hatta kapısına çakıl taşları atmaya başlamışlardır.
Yukarıya aldığımız iki görüşten birincisine göre bu kapı mescidin için¬deki hücrenin, ikincisine göre ise, hane-i saadetin kapısıdır. Efendimiz (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) cemaatin bu davranışına öfkelenmiş ve dışarıya çıkıp yan¬larına gelmemiş ki, bunun sebebinin uyku veya başka bir mazeretten olma¬dığını, devamlı kılınması halinde teravihin farz olmasından korktuğu için yanlarına gelmediğini söylemiş, farzlardan başka namazların evlerde kılın¬masının daha efdal olduğunu beyan eylemiştir.
Bu olay, diğer nafilelerle birlikte teravih namazını da evlerde kılmanın efdal olduğunu ve bu namazın cemaatle de münferiden de kılınabileceğini gösterir. Ancak ulemanın cumhuru bugün için insanların ibadete karşı olan tembellik ve kayıtsızlıklarım göz önüne alarak teravihi camide cemaatle kıl¬manın daha iyi olacağını söylerler ve Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in teravihi evde kılma¬nın daha efdal olduğunu açıklamasını, bu namazın farz olma korkusuna hamlederler. Fahr-i kâinatın vefatıyla bu korkunun ortadan kalktığını bay¬ram, küsuf ve istiska namazlarında olduğu gibi teravihin de artık camide ce¬maatle kılınmasının efdal olduğunu kabul ederler. İbni Hacer el-Askalânî yukarıda naklettiğimiz bilgiye dair şöyle der: “İmamlarımız (Şafiiler) bunu alıp cemaatle kılınması sünnet olmayan namazları evde kılmanın efdal ol¬duğunu söylediler. Nafileyi evde kılmak Kâbe-i muazzama ve Ravza-i Mutahhara’da kılmaktan daha efdaldir. Çünkü sünnete uymanın fazileti buralardaki namazın faziletinden daha üstündür. Ayrıca bu riyadan daha uzaktır ve o namazın bereketi eve döner.”
Hanefi mezhebi ulemâsından Aliyy’ül-Kârî ise, Mescid-i Haram’la Mescid-i Nebevî’yi yukarıdaki hükmün dışında tutarak şunları söyler: “Za¬hir şu ki Kâbe ve Ravza-i Mutahhara yabancılar için müstesnadır. Onların nafileyi bu mescitlerde kılmaları efdaldir. Çünkü bu mescitler başka yer¬lerde mevcut değildir. İmamlarımızın (Hanefilerin) yabancılar için tavaf, nafile namazdan daha üstündür, sözlerine kıyasla onların nafilelerini bu mescitlerde kılmaları daha efdaldir, denilebilir.”
Netice olarak denilebilir ki, bugün teravihin camide cemaatle kılınması ihtiyata muvafıktır. Diğer nafilelerin ise evlerde kılınması daha efdaldir. Na¬fileyi evde kılmanın faziletine dair Efendimizden varit olan birçok hadis-i şerif vardır. Kütüb-i Sitte’nin tümünde yer alan “Namazlarınızın bir kısmım evlerinizde kılınız. Oraları kabirlere çevirmeyin” mealindeki hadis, bunların en sarihlerindendir.
Bazı Hükümler
1. İhtiyaca binaen cemaate zarar vermemek şartıyla mescitlerde odacıklar ihdas etmek meşrudur.
2. Teravih namazının münferiden ve cemaatle kılınması caizdir.
3. Nafile namazları evlerde kılmak camide kılmaktan daha efdaldir. Ancak sonraki âlimler, zamanlarındaki insanların tembelliğini ve Efendimiz (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in evlerde kılınmasını tavsiye sebebinin ortadan kalktığını göz önüne alarak te¬ravihin cemaatle kılınmasını daha efdal görmüşlerdir
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınları: 5/394.

Devlet memurlarının hediye kabul etmelerinin hükmü
عَنْ عَدِيُّ بْنُ عُمَيْرَةَ الْكِنْدِيُّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : يَا أَيُّهَا النَّاسُ، مَنْ عُمِّلَ مِنْكُمْ لَنَا عَلَى عَمَلٍ فَكَتَمَنَا مِنْهُ مِخْيَطًا، فَمَا فَوْقَهُ فَهُوَ غُلٌّ يَأْتِي بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ، فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ أَسْوَدُ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ، فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، اقْبَلْ عَنِّي عَمَلَكَ، قَالَ: وَمَا ذَاكَ؟ ، قَالَ: سَمِعْتُكَ تَقُولُ: كَذَا وَكَذَا، قَالَ: وَأَنَا أَقُولُ: ذَلِكَ مَنِ اسْتَعْمَلْنَاهُ عَلَى عَمَلٍ فَلْيَأْتِ بِقَلِيلِهِ، وَكَثِيرِهِ، فَمَا أُوتِيَ مِنْهُ أَخَذَهُ وَمَا نُهِيَ عَنْهُ انْتَهَى . [وابو داود (٣٥٨١)]
247- Adiyy b. Amire el-Kindî (Radıyallahü anh)’den;
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur:
“Ey insanlar, sizden birisi bizim bir işimizin başına getirilir de o işten (hâsıl olan) bir iğneyi veya daha küçüğünü bizden gizlerse bu (gizlediği şey onun boynuna geçecek) bir bukağıdır. (Bu kimse) kıyamet gününde Allah’ın huzuruna onunla beraber gelir.” (Ravi, sözlerine şöyle devam etmiştir:) Ensar’dan siyah bir adam ayağa kalktı, (şu anda ben) o adamı görüyor gibiyim.
Ey Allah’ın Resulü, görevim benden geri al, dedi. (Hz. Peygamber de ona):
“Bu (sözü söylemenin sebebi) nedir?” diye sordu.
Ben seni şöyle şöyle derken işittim; karşılığını verdi. (Bunun üzerine Hz. Peygamber):
“Ben bu sözü (yine de) söylüyorum. Bizim bir işte görevlendirdiğimiz kimse (bu görevi esnasında halktan almış olduğu malların) azını da, çoğunu da (bize) getirsin. Bu işten dolayı (kendisine) verileni alsın. Alınması yasaklanan şeyi de almasın” buyurdu.1
-----------------------------
1- Ebu Davut 3581 Elbani bu hadis sahihtir der
Bu hadis-i Şerif; memurların, görevleri esnasında halktan al¬dıkları malları, hangi isim altında alırlarsa alsınlar devlet ha¬zinesine teslim etmeleri gerektiğini, teslim etmedikleri takdirde ahiret gününde bu malın bir bukağı şekline gelerek o memurun boynuna geçeceği ifade edilmektedir. Çünkü memur ya da hâkimin aldığı bu mal rüşvetten başka bir şey değildir.
Bu bakımdan memurun, akrabalarının ve eskiden beri hediyeleştiği kim¬selerin dışındakilerden hediye alması haramdır. Sıla-i rahim sayıldığı için ak¬rabalarından; eski dostluğun devam etmesi için de eskiden beri hediyeleşe geldiği kimselerden hediye alması caiz görülmüştür. Bunların dışındaki kim¬selerden ise asla hediye kabul edemez. Nitekim “Memurların hediye alması ihanettir.” hadisi ile “Benim gönderdiğim memura ne oluyor ki; bu si¬zin bu da bana hediye edildi, diyor! Babasının yahut ta anasının evinde otur¬saydı, kendisine hediye edilecek mi edilmeyecek mi baksaydı ya!...” hadis-i şerifi bunu ifade etmektedir.
Bu mevzuda merhum Ömer Nasuhi Bilmen şöyle diyor: “Hâkim, başkalarının hediyelerini almamalı, bir malı kendisine kıyme¬tinden noksana satmalarını veya kendisine borç vermelerini kabul etmeme¬lidir. Bir hâkim ancak kendisinden rütbet bakımından mukaddem olup kendisine hâ¬kimliği veren zâtın hediyesini kabul edeceği gibi, kendi zîrahm-ı mahremin hediyesini de kabul edebilir. Kezalik; kendisinin hâkim olmadan önce dostu olup kendisine hediye vermek mutadı bulunan kimsenin de mutaddan ziya¬de olmayan hediyesini kabul edebilir. Elverir ki bunların bir davaları bulun¬masın.”
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınevi: 13/161.

Kötülüğü değiştirmenin vucûbiyeti
عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الْآيَةَ وَتَضَعُونَهَا عَلَى غَيْرِ مَا وَضَعَهَا الله: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنفُسَكُمْ لَا يَضُرُّكُم مَّن ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ} [المائدة / ١٠٥] [رواه ابن حبان (٣٠٥)]
248- Ebu-Bekir (Radıyallahü anh)'den;
Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu: Ey insanlar; siz şu ayeti okuyorsunuz ve bunu uygun olmayan yere koyuyorsunuz. “Ey iman edenler; siz kendinize bakın. Siz doğru yolda bulunursanız; sapıtmış olanlar size zarar veremez...” (Maide /105) İnsanlar kötülüğü görüp te onu değiştirmezlerse; Allah onların arasında azabını yaygınlaştırır.1
-------------------------------
1- İbni Hibban 305 İbni Hibban sahihtir der
Allahu Teâlâ, mümin kullarına; kendilerini ıslah etmelerini, hayır yapmak için bütün güç ve takatlarıyla çalışmalarını emrediyor ve ken¬disi iyi olan kimseye başkalarının bozukluğunun zarar vermeyeceğini, onların bozukluğunun ister uzak, ister yakın olsun haksız olduğunu ha¬ber veriyor. Avfî, İbni Abbas’tan bu ayetin tefsirinde şunu nakleder: Allahu Teâlâ buyuruyor ki: Kul, emrettiğim helâlleri yapmakta, nehyettiğim haramlardan kaçınmakta buyruğuma itaat ederse, artık başkalarının sapıklığı ona zarar veremez. Valibî de İbni Abbas’tan böyle rivayet eder. Mukâtil İbni Hayyan da der ki: Allahu Teâlâ’nın “Ey iman edenler; siz kendinize bakın.” Yani siz kendi kendinizin durumunu dü¬zeltmeye ve doğru yola sevk etmeye bakın. “Siz doğru yolda bulunur¬sanız; sapıtmış olanlar size zarar veremezler. Hepinizin dönüşü Allah’a-dır. Yapmış olduklarınızı size haber verecektir.” Her amel işleyenin; ameline göre cezasını Allah verecektir. Ameli hayır ise; cezası da hayır¬dır. Ameli şer ise; cezası da şerdir. Ayet-i kerime’de marufu emretmek ve münkeri nehyetmekten vazgeçmeye delalet eden bir yol yoktur. Eğer bu, mümkünse yapılır. Bu konuda Ahmed İbni Hanbel merhum der ki: Bize Haşim İbni Kasım... Kays’dan nakletti ki; o, şöyle demiş: Hz. Ebubekir hutbe için kalktı ve Allah’a hamd’ü sena etti, sonra dedi ki: Ey insanlar; siz “Ey iman edenler; siz kendinize bakın. Siz doğru yolda bulunursanız; sapıtmış olanlar size zarar veremez...” ayetini okuyorsunuz ve bunu uygun olmayan yere koyuyorsunuz. Doğrusu ben, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’dan şöyle buyurduğunu işittim : İnsanlar kötülüğü görüp te onu değiştirmezlerse; Allah Azze ve Celle onların arasında azabını yaygınlaştırıverir. Kays diyor ki: Hz. Ebubekir’in şöyle dediğini duydum: Ey insanlar, yalandan sakının, çünkü yalan, imana terstir. Bu hadisi dört Sünen sahibi ile İbni Hibban Sahih’inde ve daha başka raviler de eser¬lerinde değişik yollarla büyük bir topluluktan naklederler ve muttasıl ve merfû’ olarak İsmail İbni Ebu Halid’e isnat ederler. Bazıları da mev¬kuf olarak Hz. Ebubekir’den rivayet ederler. Darekutni ve diğerleri, bu hadisin merfû’ olduğu görüşünü tercih etmişlerdir.
Ebu İsa et-Tirmizi der ki: Said İbni Yakup... Ebu Ümeyye eş Şabânî’den nakletti ki; o, şöyle demiş: Ben Ebu Salebe’ye gidip şu ayet hakkında ne yapıyorsunuz? dedim. O, hangi ayet? dedi. Ben, Allahu Teâlâ’nın “Ey iman edenler; siz kendinize bakın. Siz doğru yolda bulunursanız; sapıtmış olanlar size zarar veremez.” ayeti, dedim. O; Allah’a andolsun ki, sen bu konuda bilgisi olan birine sordun, dedi. Ve devam etti: Ben, bu ayeti Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e sorduğumda buyurdu ki: “Sen marufu em¬ret, münkerden nehyet. Eğer kendisine uyulan bir cimrilik, peşinden gidilen bir heves, tercih edilen bir dünya ve herkesin kendi görüşünü beğendiği bir zamanı görürsen; sen özellikle kendi nefsine bak ve halkı bırak. Çünkü sizin arkanızda öyle günler olacak ki; bu günlerde sabır, avuç içindeki koru tutmaya benzeyecek. O günlerde amel işleyenin ecri, sizin ameliniz gibi amel işleyen elli kişinin ecrine denktir.” Abdullah İbni Mübarek dedi ki: Utbe’den başkaları da bu hadise şu kısmı ilave ettiler: Denildi ki; ey Allah’ın Resulü, onlardan mı elli kişinin ecri, yoksa bizden mi? Rasulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: Hayır, sizden elli kişinin ec¬rine denktir. Sonra Tirmizi; bu hadis hasendir, gariptir, sahihtir, dedi. Bu hadisi Ebu Davud, İbni Mübarek tankîyla; İbni Mace, İbni Cerir; İbni Ebu Hatim de Utbe tarîkıyla aynı şekilde rivayet etmişlerdir.
Abdürrezzak der ki: Bize Ma’mer, Hasan’dan nakletti ki; adamın biri Abdullah İbni Mesud’a “Siz kendinize bakın. Siz doğru yolda bulu¬nursanız; sapıtmış olanlar size zarar veremez.” ayetini sordu. Abdullah İbni Mesud dedi ki: Bunun zamanı şimdi değildir, bugün bu makbuldür, ancak zamanının gelmesi yaklaşmış olabilir. Siz o zaman, marufu emredersiniz size şöyle ve şöyle yapılır. Veya söylediğiniz dinlenmez, dedi. İşte o zamanda “Siz kendinize bakın. Siz doğru yolda bulunursa¬nız; sapıtmış olanlar size zarar veremez.”
Bu hadisi Ebu Cafer er-Razi, Rebî’ kanalıyla Ebu’l-Aliye’den nakle¬der ki; Abdullah İbni Mesud bu ayetin tefsirinde böyle demiş. Ebu’l-Âliye der ki: Abdullah İbni Mesud’un meclisinde oturuluyordu. İki kişi¬nin arasında insanların arasında olan şeyler oldu ve birisi arkadaşına karşı ayağa kalktı. Abdullah İbni Mesud’un meclisinde oturanlardan birisi dedi ki: Kalkıp onlara marufu emredip münkerden nehyedeyim mi? Bir başkası, yanındakine; sen, kendine bak, dedi. Çünkü Allahu Teâlâ “Siz kendinize bakın...” buyuruyor, dedi. Ebu’l-Âliye der ki: Ab¬dullah İbni Mesud bunu duyunca; dur bakalım, dedi. Bu ayetin tevili henüz gelmedi. Kur’an indirildiği yere indirildi. Ondaki ayetlerden bir kısmının tevili; o indirilmezden önce geçmiştir. Bir kısmının tevili ise, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in döneminde vuku bulmuştur. Bir kısım ayetlerin tevili de, Hz. Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’den kısa bir süre sonra vuku bulmuştur. Bir kısım ayetlerin tevili ise henüz vuku bulmamıştır. Bir kısım ayetlerin tevili kıyamet günüyle ilgili olarak anlatıldığı gibi, kıyamet günü ge¬lecektir. Bir kısım ayetlerin tevili de cennet, cehennem ve hesap gü¬nüyle ilgili olarak zikredilenlerde olduğu gibi, hesap günü gelecektir. Kalpleriniz bir, arzularınız bir olduğunuz sürece; bölük bölük parçalanmadığınız, birbirinizin acısını birbirinize tattırmadığınız müddetçe; Allah’ın emirlerini ve nehiylerini yerine getiriniz. Kalpler parçalanıp, hevesler ayrıldığı ve siz parça bölük olduğunuz, birbirinizin acısını tattığınız zaman; herkes kendi nefsiyle baş başadır. İşte o zaman, bu ayetin tevili gelecektir. İbn Cerir de bu hadisi rivayet etmiştir.
İbni Cerir der ki: Bize Hasan... Süfyan’dan nakletti ki; o, şöyle demiş: Abdullah İbni Ömer’e; bu günlerde biraz otursan; emir ve nehiyde bulunmasan, denildi. Çünkü Allahu Teâlâ “Siz, kendinize bakın. Siz doğru yolda bulunursanız; sapıtmış olanlar size zarar veremez.” buyuruyor, dediler. Abdullah İbni Ömer dedi ki: Bu ne benim, ne de arkadaşlarım hakkında nazil olmuştur. Çünkü Rasulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): Dik¬kat edin, görenler görmeyenlere tebliğ etsin, buyurdu. Biz görenleriz, siz de görmeyenlersiniz. Bu ayet, bizden sonra gelecek bir topluluk hak¬kındadır. Eğer onlara emir ve yasaklar söylenirse; onlar bunu kabul etmezler. Keza İbni Cerir Taberî der ki: Bize Muhammed İbni Beşşar... Süvâr İbni Şebib’ten nakletti ki; o, şöyle demiş: Ben Abdullah İbni Ömer’in yanındaydım. Ona gözü keskin, dili azgın bir adam geldi ve dedi ki: Ey Ebu Abdurrahman altı kişi var ki hepsi de hızlıca Kur’an okudular. Hepsi de düşünmeden içtihad ettiler. Ve hepsi de ona bir kötülük gelmesinden daha endişe ediyorlar ve bunlar hepsi birbirinin aleyhinde şirk konusunda şahitlik yapıyor. Orada bulunanlardan bir adam dedi ki: Birbirlerinin aleyhinde şirk konusunda şahitlik yapma-dan daha kötü hangi şey istersin? Bu adam: Ben sana sormuyorum, şu ihtiyara soruyorum, dedi ve Abdullah İbni Ömer’e söylediğini tek¬rarladı. Abdullah İbni Ömer dedi ki: Yazıklar olsun sana, belki de sana onlar gibi öldürme mi emredeceğimi bekliyorsun. Sen onlara vaaz et ve yaptıklarından nehyet. Eğer sana başkaldırırlarsa; sen kendine bak, çünkü Allah Azze ve Celle “Siz kendinize bakın” buyuruyor, dedi.
İbni Cerir Taberî der ki: Bize Ahmed İbni Mikdam... Ebu Mâzin’den nakletti ki; o, şöyle demiş: Hz. Osman devrinde Medine’ye gittim. Bir de baktım ki; Müslümanlardan bir topluluk oturmuşlar ve biri diğerlerine bu ayeti okuyor. Onların en büyükleri dedi ki: Bu gün bu ayetin tevili henüz gelmemiştir. İbni Cerir Taberî der ki: Bize Kasım... Cübeyr İbni Nefîr’den nakletti ki; o, şöyle demiş: Ben, Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in ashabının bulunduğu bir mecliste idim. Ve o mecliste bulu¬nanların en küçüğü idim. Onlar marufu emir ve münkerden nehy ko¬nusunu müzakere ediyorlardı. Ben, tartışmaya katılarak; Allahu Teâlâ kitabında “Siz kendinize bakın. Siz doğru yolda bulunursanız; sapıtmış olanlar size zarar veremez...” buyurmuyor mu? dedim. Hepsi birden tek dil kesilerek; bana yönelip dediler ki: Sen bilmediğin, tevilini an-lamadığın halde; Kur’an’dan bir ayet mi getiriyorsun? Bunun üzerine ben, hiç konuşmamış olmayı çok temenni ettim. Onlar, tekrar kendi aralarında konuşmaya başladılar. Kalkacakları zaman, dediler ki: Sen yeni yetişen bir çocuksun. Ne dediğini bilmeden Allah’ın ayetlerinden bir ayet getirdin. Umulur ki; o zamana ulaşasın. Eğer cimriliğin dinlenildiğini, hevesin bağlanıldığını, her görüş sahibinin kendi görüşünden hoşlandığını görürsen; kendine bak. O zaman, sapıtmış olanlar sen doğru olduğun sürece sana zarar veremezler. İbni Cerir der ki: Bize Ali İbni Hasan’ın... Damre İbni Babia’dan naklettiğine göre; Hz. Hasan bu ayeti okumuş ve sonra şöyle demiş: Hamd Allah’a mahsustur. Bu ayetten dolayı Allah’a hamd ederiz. Ne geçmişte, ne de hâlihazırda bir mümin yoktur ki; yanında onun yaptıklarından hoşlaşmayan bir mü-nafık bulunmasın. Said İbni Müseyyeb der ki: Sen marufu emredip münkerden nehyettikten sonra; kendin doğru yolda olduğun müddetçe, sapıtmış olanlar sana zarar veremezler. Bunu İbni Cerir Taberî de rivayet eder. Keza Süfyan es-Sevrî kanalıyla Huzeyfe’den de benzer bir rivayet nakledilir. Selef-i Salihinden başkaları da böyle demişler¬dir. İbni Ebu Hatim der ki: Bize babam... Kâ’b’dan nakletti ki; o, bu ayet konusunda şöyle demiştir: Şam kilisesi yıkılıp ta mescit yapılırsa ve Asb giyimi (bir nevi Yemen hırkası) belirirse, işte bu ayetin tevili o zamandır.
Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları: 6/2502-2505

Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in son hutbesi
عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عَلَى قَتْلَى أُحُدٍ، ثُمَّ انْصَرَفَ وَقَعَدَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَحَمِدَ اللهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ: أَيُّهَا النَّاسُ، إِنِّي بَيْنَ أَيْدِيكُمْ فَرَطٌ، وَأَنَا عَلَيْكُمْ شَهِيدٌ وَإِنِّي وَاللهِ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمْ أَنْ تُشْرِكُوا بَعْدِي وَلَكِنِّي قَدْ أُعْطِيتُ مَفَاتِيحَ وَخَزَائِنِ الْأَرْضِ وَالسَّمَاءِ وَ أخَافُ عَلَيْكُمْ أنْ تَنَافَسُوا فِيهَا . [رواه ابن حبان (٦٥٦١) والبخاري (١٣٤٤) ومسلم (٢٢٩٦)]
249- Ukbe b. Amir (Radıyallahü anh)’den;
Bir gün Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Uhud şehitlerine cenaze namazını kıldı. Sonra minbere çıktı da şunları söyledi:
“Ey insanlar! Ben sizin aranızda dündarım. Ben sizin üzerinize şahidim. Ben vallahi sizin benden sonra şirk koşacağınızdan korkmuyorum. Lakin bana gerçekten gece yer ve göğün hazinelerinin anahtarları verildi. Sizin dünya hakkında yarış edeceğinizden korkuyorum.” buyurdular.
Sonra evine girdi vefatına kadar bir daha çıkmadı. Bu hutbe son hutbesi oldu.
İbni Hibban 6561, İbni Hibban sahihtir der. Müslim 2296 Buhari 1344
Kadir gecesini yedinci ve beşinci gecelerde arayın
عَنْ أَبِي سَعِيدِ الْخُدْرِي : أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَعْتَكِفُ فِي الْعَشْرِ الْأَوْسَطِ مِنْ رَمَضَان، وَهُوَ يَلْتَمِسُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فَلَمَا انْقَضَي أَمْرٌ بِالْبِنَاءِ فَنُقِضَ فَأَبْيَنَتْ لَهُ أَنَّهَا فِي الْعَشْرِ وَالْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَان فَخَرَجَ إِلَى النَّاسِ فَقَالَ : يَا أَيُّهَا النَّاسِ، إِنِّي قَدْ أَبْيَنَتْ لِي لَيْلَة الْقَدْرِ، فَخَرَجْتُ أَحْدَثَكُمْ بِهَا، فَجَاءَ رَجُلاَنِ يَخْتَصِمَانِ وَمَعَهُمَا الشَّيْطَانُ، فَنُسِّيتَهَا؛ فَالْتَمِسُوهَا فِي السَّابِعَةِ وَالَتَمِسُوهَا الْخَامِسَةِ . [رواه مسلم (١١٦٧) وابن حبان (٣٦٧٩)]
250- Ebu Saîd (Radıyallahü anh)’den;
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) Ramazan ayının ortasındaki on günde itikâf yapardı. Kadir Gecesi arardı. İtikâf günleri geçince çadırın sökülmesini emretti ve hemen çadır söküldü. Sonra Kadir Gecesinin, Ramazan'ın son on günü zarfında olduğu kendisine bildirildi. Bunun üzerine çadırın kurulmasını emir buyurdu ve çadır tekrar kuruldu. Sonra cemaatin yanına çıkarak:
“Ey cemaat, gerçekten bana Kadir Gecesi bildirilmişti. Ben de onu size haber vermek için çıkmıştım, fakat birbirlerinden hak dava eden iki adam geldi yanlarında Şeytan da vardı. Bu sebeple Kadir Gecesi bana unutturuldu. Artık siz, onu Ramazanın son on günü zarfında arayın. Onu yedinci ve beşinci gecelerde arayın.” buyurdular.
Müslim 1167, İbni Hibban 3679
Kurban etlerinden üç günden sonra yararlanmak
عَنْ أَبِي سَعِيدِ الْخُدْرِي : أَنَّ النبي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قال : يَا أَهْلَ اْلمَدِيْنَةِ لاَ تَأْكُلُوْا لُحُوْمَ اْلأَضَاحِى فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ فَشَكُوْا إِلَيْهِ أَنَّ لَهُمْ عِيَالاً وَخَدْمًا فَقَالَ كُلُوْا وَأَطْعِمُوْا وَاحْبَسُوْا . [رواه مسلم (١٩٧٣) وابن حبان (٥٧٩٧)]
251- Ebu Said el Hudri (Radıyallahü anh)’den:
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) : “Ey Medineliler! Kurban etlerini üç günden fazla yemeyin!” buyurdular. Bunun üzerine ashap çoluk-çocuk ve hizmetçileri bulunduğundan Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e şikâyet ettiler. O da: “Yiyin, yedirin, saklayın!” buyurdular.
Müslim 1973, İbni Hibban 5797
عَنْ عُمرَ بنِ الْخَطَّابِ قال : سمعْتُ رسُولَ الله صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يقُولُ : يا أيها الناس إنَّما الأَعمالُ بالنِّيَّات ، وإِنَّمَا لِكُلِّ امرئٍ مَا نَوَى ، فمنْ كانَتْ هجْرَتُهُ إِلَى الله ورَسُولِهِ فهجرتُه إلى الله ورسُولِهِ ، ومنْ هَاجَرَ إلى دُنْيَا يُصيبُها ، أَو امرَأَةٍ يَنْكحُها فهْجْرَتُهُ إلى ما هَاجَر إليْهِ .
[ رواه والبخاري (٦٩٣٥) ومسلم (١٩٠٧) وأحمد (١/ ٢٥ ـ ٤٣) وابو داود (٢٢٠١) والترمذي (١٦٤٧) والنسائي (١/ ٥٨) وابن ماجة (٤٢٢٧)]
252- Ömer İbni Hattab (Radıyallahu anh), Resulüllah (sallallahu aleyhi ve sellem)’i şöyle buyururken dinledim, dedi:
“Ey insanlar! Ameller (Yapılan işler) niyetlere göre değerlenir. Herkes yaptığı işin karşılığını niyetine göre alır. Kimin niyeti Allah’a ve Resulü’ne varmak, onlara hicret etmekse, eline geçecek sevap da Allah’a ve Resulü’ne hicret sevabıdır. Kim de elde edeceği bir dünyalığa veya evleneceği bir kadına kavuşmak için yola çıkmışsa, onun hicreti de hicret ettiği şeye göre değerlenir.”1
------------------------------
1- Buhari, Bedül-vahy 1, iman 41, nikâh 5, talak 11; Menakıbu’l-ensar 45, İtk 6, Hiyell 1; Müslim, İmare 155; Tirmizi, cihad 16; Nesai, taharet 59, talak 24, Eyman 19; İbni Mace, züht 26; Ahmed b. Hanbel, I, 25, 43.
Buhari, babın isminden sonra ileri sürdüğü “Binâenaleyh iman, abdest, namaz, zekât, hacc, oruç ve bütün beşerî muameleler bu kelâma girmiştir” hükmünü takviye etmek için bir ayet ve iki hadis daha zikretmiştir. Ayetteki “şâkile” nin niyet ile tefsiri, Hasen Basri’den, Muaviye İbni Kurre’den ve Katâde’den rivayet edilmiştir. Bu hususta birbirine yakın başka tefsirler de gelmiştir.
Takviye için sevk ettiği birinci hadis, kişinin Allah rızasını gözeterek yaptığı her işin, her amelin, hatta kendi ailesine yaptığı harcamaların bile kendisi lehine sevap olacak birer sadaka olduğunu takrir ediyor, ikinci hadis ise, Mekke fethinden sonra hicret sebebiyle hayr talebinin kesildiğini ve fakat hayr talebinin cihad ve niyet olduğunu beyan ediyor.
Mehmet Sofuoğlu, Sahih-i Buhari ve Tercemesi, Ötüken Yayınları: 1/209.
Ahmed İbni Hanbel, Ebu Davud, Tirmizi, Darekutni gibi büyük âlimler, bu hadisle, İslamiyet’in üçte birini anlamanın mümkün olduğunu söylemişlerdir. İmam Şafii, bu hadisin yetmiş ayrı konuyla ilgisi bulunduğunu, bu sebeple de onu din ilminin yarısı saymak gerektiğini belirtmiştir. İmam Buhari ise, kitap yazanlara bir nasihatte bulunarak, eserlerine bu hadisi şerifle başlamalarını tavsiye etmiştir.
Amellerin sahih olabilmesi o ameli yapmak için niyet etmeye bağlıdır. Binaenaleyh niyetsiz olarak yapılan ameller sahih değildir. Aslında niyetsiz olarak da amel yapılabilir. Amma yapılan bu amelin Allah yanında sahih olabilmesi için o amele başlarken niyetin bulunması gerekir. Buradaki amelden maksat, namaz ve oruç gibi bedenî amellerdir; kalbî amellerin ise, niyete ihtiyacı yoktur. Oturup kalk¬mak, yiyip içmek mutat hareketlerde ibadete yardımcı olmaları, ya da Allah’ın rızasını kazanmak ve Resul-i Ekrem (sallallahu aleyhi ve sellem) gibi yapmak maksat ve niyetiyle yapıldıkları takdirde, ibadete dönüşürler ve sahibi için sevaba vesile olurlar. Allah’ın azabından ve gazabından kurtulmak için yasakları terk etmek niyete muhtaç değilse de bu terkten sevap elde edebilmek için sevap kazanmak niyetiyle yapılmış olması gerekir. İmam Nevevî’nin be¬yanına göre necasetten temizlenmek için niyete ihtiyaç yoktur. Bu menhiyatı terk gibidir. Menhiyatı terk etmek için niyet gerekmediğinde ise icma vardır. [Nevevî Şerhü’l Müslim]
Niyet lügatte azmetmek manasında olup iradeyi belli bir yere çekmek¬ten ibarettir. Dini bir terim olarak ise “yapılacak işi bilerek ona başlama¬dan önce ve ona mukterin olarak onu yapmayı kastetmektir.” Fakat tarif¬te geçen “ona mukterin olarak” kaydı, zekât ve oruç için geçerli değildir. Çünkü niyetin oruç ve zekâta iktiran etmesi çok zordur. Ancak mevzumuzu teşkil eden bu hadis-i şerifte niyet lügat manasında kullanılmıştır. Çünkü hadis-i şerif mutat olan amelleri de içine almaktadır. Az önce de ifade ettiğimiz gibi bu tür amellerde niyet aranmaz. Sadece sevap kaza¬nabilmek için aranır. Niyetin meşru kılınmasının hikmeti ise, âdetlerin ibadetlerden ayırt edilmesini sağlamaktır. Niyet sayesinde hadesten taha¬ret için yıkanan bir kimse ile sadece serinlemek niyetiyle yıkanan bir kim¬senin arasındaki fark ortaya çıktığı gibi, sadece perhiz niyetiyle aç duran bir kimse ile oruç tutan arasındaki fark da ortaya çıkmış olur. Ayrıca ibadetlerin farz ve nafileleri de niyet sayesinde birbirinden ayrılmış olur.
Hadis-i şerifte “ameller(in sıhhati) ancak niyete göredir” cümlesin¬den sonra yine aynı manaya gelen “herkes için niyet ettiği şey(in karşılı¬ğı) vardır” cümlesi tekrar edilmiştir. Birinci cümle ile amellerin ancak niyete göre değerlendirileceği, niyetsiz yapılan ibadetlerin Allah katında bir değeri olmayacağı, ikinci cümle ile de niyet edilen amelin kalben bilinip tayin edilmesi gerektiği ifade edilmek istenmiştir. Binaenaleyh ikinci cüm¬leden anlaşılıyor ki kaza namazı kılmak isteyen bir kimsenin hangi günün, hangi namazını kılacağını belirtmesi gerekir. Öğle namazım kaza etmek isteyen kişinin öğle namazını kaza edeceğini, ikindi namazını kaza etmek isteyen bir kimsenin de ikindi namazını kaza edeceğini kalbinden geçirme¬si icap eder. Eğer birinci cümle ile yetinilip de ikinci cümle tekrar edilme¬miş olsaydı kaza namazı kılmak isteyen bir kimsenin hangi namazı kılaca¬ğını kalbinden geçirmeden, sadece namaza niyet etmesinin yeterli olacağı anlaşılırdı.
Hicret: lügatte; terk etmek, manasına gelirse de dini bir terim olarak fitne korkusuyla küfür ülkesinden, İslam ülkesine göç etmek demektir. Bazıları Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’in “gerçek muhacir Allah’ın yasakladığı şeyleri terk eden kimsedir” [bk. Sünen-i Ebu Davud 2481 numaralı hadis.] beyanına bakarak gerçek muhacirin haramları terk eden kimse olduğunu söylemişlerdir. Vürudu da Ümmü Kays adında bir kadınla evlenmek için hicret eden bir kimsedir.[Umdetu’l-Kâri, I, 28.] Her ne kadar bu hadi¬sin sebebi özel bile olsa da, hükmü geneldir. Çünkü sebebin hususi oluşu hükmün genelliğine mani değildir. Resul-i zîşan efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem)’in, ihlassız ve niyetsiz yapılan amellerin bir değeri olmadığını ifade buyururken ihlassız yapılan amellere misal olmak üzere kadınla evlenmek ve dünyalık te’min etmek üzerinde durmaktan maksadı, ihlasla yapılan amellerin yanında dünyalık, hatta kadın elde etmenin bile ne kadar kazançsız bir iş olduğunu beyandır. Bu hadis-i şerifin dini kaidelerin üçte birini teşkil ettiğinde hadis imamları ittifak etmişlerdir. Çünkü insanın amelleri kalbi, dili ve diğer organları olmak üzere üç vasıtayla yapılır. Böyle olunca insanın niyetle elde ettiği manevî kazançları tüm kazançlarının üçte birini teşkil eder. Hatta diğer organlarla yapılan ameller kalbin ve başka organların yardımına muh¬taç olduğu halde, kalp ile yapılan ameller başka organların yardımına muhtaç değillerdir. Kalple yapılan salih ameller başlı basma bir ibadettir. Nitekim bir hadis-i şerifte “müminin niyeti amelinden daha hayırlıdır” [Mecmeu’z-zevâid, I, 61.] buyurulmuştur. Bu bakımdan merhum musannif şöyle demiştir: “Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem)’den beş yüz bin hadis yazdım; bunlardan ahkâm hususunda dört bin sekiz yüz hadis seçtim, züht ve takvaya dair hadislere gelince onları kitabıma almadım. Bir insana bütün bu hadislerden dini için sadece şu dört tanesi yeter:
1. Ameller niyetlere göredir.
2. Helâl ve haram bellidir.
3. Kişinin olgun bir Müslüman olmasının ölçüsü malayaniyi terk et¬mesidir.
4. Mümin, kendisi için razı olduğu şeyi din kardeşi için de istemedik¬çe tam mümin olamaz. Sahih-i Müslim Tercüme ve Şerhi, Ahmet Davudoğlu, Sönmez Neşriyat IX, 118.
Sünen-i Ebu Davud Tercüme ve Şerhi, Şamil Yayınları: 8/394-395.

عَنِ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ حِينَ جَاءَهُ وَفْدُ هَوَازِنَ مُسْلِمِينَ ، فَسَأَلُوهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَسَبْيَهُمْ ، فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَحَبُّ الْحَدِيثِ إِلَيَّ أَصْدَقُهُ ، فَاخْتَارُوا إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ : إِمَّا السَّبْيَ ، وَإِمَّا الْمَالَ ، وَقَدْ كُنْتُ اسْتَأْنَيْتُ بِهِمْ (انْتَظَرَتُ) ، فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ رَادٍّ إِلَيْهِمْ إِلَّا إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ ، قَالُوا : فَإِنَّا نَخْتَارُ سَبْيَنَا ، فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : فِي النَّاسِ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ، ثُمَّ قَالَ : أَمَّا بَعْدُ ، فَإِنَّ إِخْوَانَكُمْ جَاءُونَا تَائِبِينَ ، وَإِنِّي رَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّ إِلَيْهِمْ سَبْيَهُمْ ، فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يُطَيِّبَ ذَلِكَ فَلْيَفْعَلْ ، وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ عَلَى حَظِّهِ حَتَّى نُعْطِيَهُ إِيَّاهُ مِنْ أَوَّلِ مَا يُفِيءُ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلْيَفْعَلْ ، فَقَالَ النَّاسُ : طَيَّبْنَا لك ذَلِكَ ، قَالَ : إِنَّا لَا نَدْرِي مَنْ أَذِنَ مِنْكُمْ مِمَّنْ لَمْ يَأْذَنْ ، فَارْجِعُوا حَتَّى يَرْفَعُوا إِلَيْنَا عُرَفَاؤُكُمْ (القائمون بأمركم) أَمْرَكُمْ ، فَرَجَعَ النَّاسُ فَكَلَّمَهُمْ عُرَفَاؤُهُمْ ، ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرُوهُ طَيَّبُوا وَأَذِنُوا . [رواه والبخاري (٢٥٣٩ ، ٢٣٤٠) وأحمد (٣/ ٣٢٧)]
253- Misver İbni Mahreme (Radıyallahu anh)’den:
(Hüneyn seferinde) Resulüllah (sallallahu aleyhi ve sellem)’a Havazin kabilesinin temsilci hey’eti Müslümanlar olarak geldikleri ve Resulüllah (sallallahu aleyhi ve sellem)’tan mallarının ve esirlerinin kendilerine geri verilmesini istedikleri zaman, Resulüllah (sallallahu aleyhi ve sellem) onlara şunları söyledi: “Bana sözün en sevimlisi, en doğrusudur. Şimdi siz iki şık¬tan birini tercih ediniz: Ya esirleri, ya malı. Ben (taksimden evvel) sizin gelmenizi beklemiş idim (siz geciktiniz)” buyurdu.
Havazin Hey’etine Rasulüllah (sallallahu aleyhi ve sellem)’ın kendilerine ancak iki şıktan birini geri ve¬receği açıkça belli olunca, bunlar: Biz esirlerimizin geri verilmesini tercih ediyoruz, dediler. Bunun üzerine Resulüllah (sallallahu aleyhi ve sellem) (musallaya gitti), Müslümanlar ara-sında ayağa kalktı. Allah’a layık olduğu sıfatlarla sena etti. Sonra “Amma ba’du” (fasıl hitabıyla başlayarak):
“Bu Havazin temsilcileri kardeşleriniz kusurlarından tevbe ediciler olarak bize gelmişlerdir. Ben de (benim ve Abdulmuttalib oğullarının payı olan) esirleri kendilerine geri vermeyi uygun gördüm. Sizden her kim esirlerini bu suretle (karşılıksız vererek) kardeşlerini¬zin gönlünü hoş etmeyi severse, bunu yapsın! Sizden her kim kendi payı üzerine bağlı kalmak (karşılıksız vermemek) arzu ederse, (bu be¬deli) biz ona, Allah’ın bize ihsan edeceği ilk ganimet malından veri¬riz. Bu kanaatle o da böyle yapsın!” buyurdu.
Bunun üzerine halk (bir ağızdan): Resulüllah’ın hatırı için bizler Havazin esirlerini kendilerine vermekle bu hoşnutluğu yaptık, dediler.
Bunun ardından Resulüllah: “Şimdi biz, sizden esirini vermeye rızası olan kimseleri, rıza¬sı olmayanlardan bilip ayıramıyoruz Onun için siz gidiniz de, sizin muvafakat emrinizi bize iş bilir nakipleriniz arz etsinler!” buyurdu.
İnsanlar yerlerine döndüler. Kabilelerin iş bilirkişileri kendi halklarıyla konuştular. Sonra Resulüllah’a dönüp, her biri kavminin esirleri geri vermekten memnun olduklarını ve Resulüllah’a bu hususta izin verdiklerini haber verdiler
Buhari 2539-2540, Ahmed 3/327
عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، قَالَ : كُنَّا فِي جَنَازَةٍ فِي بَقِيعِ الغَرْقَدِ ، فَأَتَانَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَعَدَ وَقَعَدْنَا حَوْلَهُ ، وَمَعَهُ مِخْصَرَةٌ ، فَنَكَّسَ فَجَعَلَ يَنْكُتُ بِمِخْصَرَتِهِ ، ثُمَّ قَالَ : مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ ، مَا مِنْ نَفْسٍ مَنْفُوسَةٍ إِلَّا كُتِبَ مَكَانُهَا مِنَ الجَنَّةِ وَالنَّارِ ، وَإِلَّا قَدْ كُتِبَ شَقِيَّةً أَوْ سَعِيدَةً فَقَالَ رَجُلٌ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَفَلاَ نَتَّكِلُ عَلَى كِتَابِنَا وَنَدَعُ العَمَلَ ؟ فَمَنْ كَانَ مِنَّا مِنْ أَهْلِ السَّعَادَةِ فَسَيَصِيرُ إِلَى عَمَلِ أَهْلِ السَّعَادَةِ ، وَأَمَّا مَنْ كَانَ مِنَّا مِنْ أَهْلِ الشَّقَاوَةِ فَسَيَصِيرُ إِلَى عَمَلِ أَهْلِ الشَّقَاوَةِ ، قَالَ : أَمَّا أَهْلُ السَّعَادَةِ فَيُيَسَّرُونَ لِعَمَلِ السَّعَادَةِ ، وَأَمَّا أَهْلُ الشَّقَاوَةِ فَيُيَسَّرُونَ لِعَمَلِ الشَّقَاوَةِ ثُمَّ قَرَأَ : { فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى وَصَدَّقَ بِالحُسْنَى } [الليل5-6-7] [رواه والبخاري (١٣٦٢ ، ٤٩٥٤) ومسلم (٢٦٤٧)وأحمد (١/ ١٣٧ -١٥٧)]
254- Ali b. Ebu Talip (Radıyallahu anh)’ten şöyle demiş:
Bekîu’l-Garkad’te bir cenazede idik. Derken yanımıza Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem} geldi ve oturdu. Biz de etrafına oturduk. Beraberinde bir asa vardı. Başını eğdi. Ve asasıyla yeri çizmeye başladı. Sonra şöyle buyurdu:
“Sizden hiç bir kimse ve dünyaya gelen biç bir nefis yoktur ki, Allah onun cennetten veya cehennemden yerini takdir etmemiş olsun! Ve şaki yahut Saîd yazılmış olmasın!” Bunun üzerine bir adam:
Ya Resulallah! Biz kitabımız üzere durarak ameli bırakmayalım mı? dedi. Bunun üzerine:
“Her kim saadet ehlinden ise, saadet ehlinin ameline varacak ve her kim şekavet ehlinden ise, şekavet ehlinin ameline varacaktır.” buyurdu. Şunu da ilave etti:
“Amel edin! Herkese imkân verilmiştir. Saadet ehline, saadet ehlinin ameli müyesser olacaktır. Şekavet ehline ise, şekavet ehlinin ameli müyes-ser olacaktır.” Sonra şu ayeti okudu:
“Her kim atıyye verir, korunur ve Hüsna’yı tasdik ederse, biz ona kolaylığı müyesser kılarız. Ama kim cimrilik eder; İstiğna gösterir ve Hüsna’yı yalanlarsa, ona da güçlüğü müyesser kılarız.” (leyl/5-6-7)1
--------------------------------
1- “Ama kim de cimrilik eder ve kendini müstağni sayarsa.” buyu¬ruyor, İkrime, İbni Abbas’tan nakleder ki; o, bu ayete şöyle mana vermiştir: Yanında bulunana cimrilik eder, Aziz ve Celil olan Rabbinden kendini müstağni sayarsa. İbn Ebu Hatim bu rivayeti nakletmiştir.
“Ve en güzeli yalanlarsa” Ahiret diyarındaki cezayı yalanlarsa.
“Biz de ona en güç olanı kolaylaştırırız.” Yani kötülük yolunu onun için kolaylaştırırız. Tıpkı Enam süresinde buyurduğu gibi: “Biz, onla¬rın kalplerini ve gözlerini çeviririz de ona ilk defa iman etmedikleri gibi, azgınlıkları içinde kör ve şaşkın bırakırız.” (Enam, 110) Bu anlamda pek çok ayet-i kerime vardır ve bunlar Allahu Teâlâ’nın hayrı kastedeni ona muvaffak kılarak, şerri kastedeni de mahkûm ederek cezalandıra¬cağını göstermektedir. Her şey bir takdire göre takdir edilmiştir. Bu an¬lama delalet eden pek çok hadis vardır:
1- Ebubekir es-Sıddık (Radıyallahu anh)’in Rivayeti: İmam Ahmed İbni Hanbel der ki: Bize Ali İbni Ayyaş... Talha İbni Abdullah’tan nakletti. Ona da babası Abdurrahman nakletmiş ve demiş ki: Babamın şöyle dediğini duydum: Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’e dedim ki: Biz bitirilmiş bir şey için mi çalışalım, yoksa başlanmak üzere olan bir şey için mi? Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: Bitirilmiş bir şey için. Ben de¬dim ki: Ey Allah’ın Resulü, o zaman amel neye? Buyurdu ki: Herkese yaratıldığı şey kolaylaştırılmıştır.
2- Ali İbni Ebu Talib (Radıyallahu anh)’in Rivayeti: Buharı der ki: Bize Ebu Nuaym... Ali İbni Ebu Talip (Radıyallahu anh)’ten nakletti ki; o, şöyle demiş;
Biz Bakî el-Ğarkad’de bir cenaze vesilesiyle Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ile beraber idik. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: Sizden her birinizin cennetteki yeriyle, cehennemdeki yeri mutlaka yazılmıştır. Onlar dediler ki: Ey Allah’ın Resulü; öyleyse biz yorulmayalım mı? Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: Çalışın, herkese kolaylaştırılmıştır. Sonra : “Kim verir ve sakınırsa, en güzeli de tasdik ederse; Biz de onu en kolaya muvaffak kılarız. Ama kim de cimrilik eder ve kendini müstağni sayarsa ve en gü¬zeli yalanlarsa; Biz de ona en güç olanı kolaylaştırırız.” ayetini okudu. Keza Buhari bu hadisi Şu’be kanalıyla A’meş’ten aynı şekilde rivayet eder. Sonra Osman İbni Ebu Şeybe kanalıyla... Ali İbn Ebu Talip (Radıyallahu anh)’ten bu hadis şu şekilde rivayet edilir: Biz, Bakî el-Ğarkad’de bir cenazede idik, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) geldi ve oturdu. Biz de onun etrafında oturduk, Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın elinde bir dayanak (baston, değnek veya kamçı gibi bir şey) vardı. Düşünerek başım eğmişti ve dayanağını yere vurarak dedi ki: Sizden hiç bir kimse yoktur ki —veya doğurulmuş hiç bir nefis yoktur ki dedi— cennet veya cehennemde yeri yazılmış olmasın. Mut¬laka her nefis bahtlı veya bahtsız olarak yazılmıştır. Bir kişi dedi ki: Ey Allah’ın Resulü, öyleyse yazımıza dayanıp amelimizi terk etmeyelim mi? Çünkü bizden kim bahtlılardan ise bahtlılardan olacaktır. Kim de bahtsızlardan ise bahtsızlardan olacaktır? Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: Bahtlılara bahtlıların ameli kolaylaştırılır. Bahtsızlara da bahtsızların ameli kolaylaştırılır. Sonra: “Kim verir ve sakınırsa, en güzeli de tasdik ederse...” ayetini okudu. Diğer hadis imamları bu hadisi muhtelif yolla Sa’d İbni Übeyde kanalıyla Hz. Ali’den naklederler.
3- Abdullah İbni Ömer’in Rivayeti: İmam Ahmed İbni Hanbel der ki: Bize Abdurrahman... Âsim İbni Ubeydullah’tan nakletti ki; o, ben Abdullah’ın oğlu Salim’in Abdullah İbni Ömer (Radıyallahu anh)'den şöyle naklettiğini işittim, demiştir: Ömer (Radıyallahu anh) dedi ki; ey Allah’ın Resulü, biz ne için çalışalım? Bitmiş bir iş için mi, yoksa baş¬layan bir iş için mi veya yeniden yapılan bir iş için mi? Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurdu ki: Ey Hattab’ın oğlu, bitmiş şey için çalış çünkü herkese ameli kolaylaştırılmıştır. Saadet ehlinden olanlar saadet ehlinin ame¬lini işler. Şekavet ehlinden olanlar da şekavet ehlinin amelini işler. Tirmizi bu hadisi kader babında Bündâr kanalıyla... Abdullah İbni Ömer’den nakleder ve hasen, sahih bir hadistir, der.
4- Cabir’in Rivayeti: İbni Cerir Taberî der ki: Bize Yunus... Cabir İbni Abdullah’tan nak¬letti ki; o, şöyle demiş: Ey Allah’ın Resulü, bitip tamamlanmış bir iş için mi çalışalım, yoksa yeniden başladığımız bir şey için mi? Resulül¬lah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) : Bitip tamamlanmış bir iş için, demiş. Sürâka demiş ki: Öy¬leyse niye çalışalım? Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuş: Her çalışana çalıştığı kolaylaştırılmıştır. Bu rivayeti Müslim, Ebu Tâhir kanalıyla... Cabir İbni Abdullah’tan nakleder.
5- Beşir İbni Kâb’ın Rivayeti: İbni Cerir Taberî der ki: Bize Yunus... Beşir İbni Kâ’b’dan nakletti ki; o, şöyle demiş; Genç iki delikanlı Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’a şöyle dediler: Ey Allah’ın Resulü; biz kalemlerin kuruyup, kaderlerin geçtiği bir şey için mi çalışalım, yoksa yenilenen bir şey için mi? Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurmuş ki: Hayır kalemlerin kuruyup, kaderlerin akıp gittiği şey için. O iki deli¬kanlı; öyleyse niye çalışalım? demişler. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurmuş ki: Çalışın, çünkü her çalışana yaratıldığı ameli kolaylaştırılmıştır. O iki delikanlı; işte şimdi ciddiyetle sarılır ve çalışırız, demişler.
6- Ebu Derda’nın Rivayeti: İmam Ahmed İbni Hanbel der ki: Bize Heysem İbni Hârice Ebu Derda’dan nakletti ki, o; ey Allah’ın Resulü görüyor musun biz neye çalışalım? Bitip tamamlanmış bir şeye mi, yoksa yeni karşılaşacağımız bir şeye mi? Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) buyurmuş ki: Hayır, bitip tamamlanmış bir şey için. Ey Allah'ın Rasûlü, o zaman çalışma niye? denildiğinde, buyurmuş ki: Her kişi, yaratıldığı şey için hazırlanmıştır. Bu hadisin bu vecihten rivayetinde Ahmed İbni Hanbel münferid kalmıştır.
İbni Cerîr Taberî der ki; Bize Hasan İbni Seleme... Ebu Derdâ’dan nakletti ki Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuş: Güneşin battığı her gün, mutlaka iki melek şöyle seslenirler: Bu sesi Allah’ın yarattığı bütün yaratıklar duyar ancak insanlar ve cinler duymazlar: Allah’ım, infâk edene arkasından artış ver. Tutana da telef ver. Allah Teâlâ bu hususu Kur’an-ı Kerim’inde inzal buyurarak: “Kim verir ve sakınırsa, en güzeli de tasdik ederse; Biz de onu en kolaya muvaffak kılarız. Ama kim de cimrilik eder ve kendini müstağni sayarsa ve en güzeli yalanlarsa; Biz de ona, en güç olanı kolaylaştırırız.” demiştir. İbni Ebu Hatim bu hadisi babası kanalıyla benzer bir isnadla nakleder.
7- İbni Abbas’ın Rivayeti: İbni Ebu Hatim der ki: Bize Tahranlı Ebu Abdullah, Abdullah İbni Abbas’tan nakletti ki; bir adamın hurma ağacı vardı ve bu hurma ağaç-larından birinin dalı fakir, muhtaç ama sâlih bir kişinin evine sarkardı. Adam evine girip hurmasından ürününü alınca, meyvesi düşer ve fa¬kirin çocukları onu alırlardı. Adam ağaçtan iner ve meyveyi o fakirin çocuklarının elinden çeker alırdı. Eğer çocuk meyveyi ağzına götürecek olursa, adam parmağını çocuğun boğazına sokar ve meyveyi boğazın¬dan çekip çıkarırdı. Adam hurma sahibinin durumunu Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’a bildirerek şikâyet etti. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ona; git, dedi. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hurma ağacının sahibiyle karşılaştı ve ona dedi ki: Dalı falancanın evine sarkan hurma ağacını bana ver de, buna karşılık sana cennette bir hurma ağacı verilsin. Adam dedi ki: Doğrusu onu verdim, ancak onun meyvesi benim hoşuma gidiyor. Benim pek çok hurma ağacım var, fakat bana onun ürününden daha sevimli gelen ağaç yok. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’ın ve hurma sahibinin sözünü dinlemekte olan bir adam peygamberin arkasından gelip dedi ki: Ey Allah’ın Resulü; şayet ben ondan o hurma ağacını satın alırsam ve ağaç benim olur da onu sana verirsem, ona vereceğin cennetteki hurma ağacı gibi bir ağacı bana verir misin? Re¬sulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem); evet, dedi. Sonra adam ağacın sahibi ile karşılaştı. Her ikisinin de bir hurma ağacı vardı. Adam dedi ki: Muhammed (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in, benim falancanın evine sarkan hurma ağacıma karşılık, cennette bir hurma ağacı verdiğini sana haber veririm. Ben de ona dedim ki: Ben onu sana verirdim ancak onun meyvesi benim çok hoşuma gidiyor. Adam sustu. Ve ona dedi ki: İster misin onu satasın? Adam; hayır, ancak bana bir şey verilirse satarım, ama onu verecek kimsenin bulu-nacağını sanmıyorum, dedi. O dedi ki: Ne istersen o senindir. O; kırk hurma ağacı, dedi. Adam; büyük bir şey yaptın, bir hurma ağacın var, ona karşılık kırk hurma ağacı istiyorsun. Sonra her ikisi de sustular ve arkasından konuşmaya başladılar. Adam dedi ki: Ben sana kırk hurma ağacı vereceğim. Ağaç sahibi dedi ki: Eğer doğru söylüyorsan bana şahid göster. O emretti de bazı insanlar geldiler. O gelenlere dedi ki: Şahid olun, ben dalı falanca oğlu falancanın evine sarkmış olan bir hurma ağacına karşılık kırk hurma ağacımı ona veriyorum. Sonra; ne dersin? dedi. Hurma ağacının sahibi; razı oldum, dedi. Sonra şöyle dedi: Benimle senin aranda alış-veriş olmuş değildir, ayrılma. Allah senin cezanı versin, ben senin o eve sarkan hurma ağacına karşılık sana kırk hurma ağacı verirken ahmak değildim. Hurma ağacının sahibi dedi ki: Ben, ancak istediğim ağaçtan kırk- tanesini verirsen ona razı olurum. Adam dedi ki: Ayağa kalkmış olan hurma ağaçlarından verecek misin? Sonra adam bir süre durdu ve dediki: Ayağa kalkmış olanlardan kırk tanesi senindir. Şâhidleri getirip ona ayağa kalkmış kırk hurma ağacı saydı. Ayrılıp gittiler. Adam Resulüllah’a gelip dedi ki: Falancanın evi¬ne sarkan hurma ağacı benim oldu, ben onu sana veriyorum. Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ev sahibine gidip dediki: Hurma ağacı senin ve ailenindir. İkrime der ki: İbni Abbas, bu olay üzerine Allah Azze ve Celle’nin: “Andolsun bürüyüp örttüğü zaman geceye... Biz de ona en güç olanı kolaylaştırınz.” ayetinin bulunduğu sure sonuna kadar indi, dedi. İbni Ebu Hatim bu hadisi böylece rivayet ederse de bu, gerçekten garib bir ha¬distir.
İbni Cerir Taberî der ki: Anlatıldığına göre bu ayet Ebubekir es-Sıddîk hakkında nazil olmuştur. Şöyle ki: Harun İbni İdris... Âmir İbni Abdullah İbni Zübeyr’den nakletti ki; Hz. Ebubekir Mekke’de iken müslüman olan yaşlı kadınları ve ihtiyarlan azad ederdi. Babası ona dedi ki: Evladım sen hep güçsüz insanları azad ediyorsun, güçlü kuvvetli kişileri azad etsen de onlar seninle durup seni savunsalar ya? Hz. Ebu¬bekir dedi ki: Babacığım, ben yalnızca Allah katında olanı istiyorum. Âmir İbni Abdullah İbni Zübeyr der ki: Ailemden bazıları bana nakletti¬ler ki; bu hâdise üzerine şu ayet nazil olmuş: “Kim verir ve sakınırsa, en güzeli de tasdik ederse; Biz de onu en kolaya muvaffak kılarız.”
Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları: 15/8486-8491

Siz yeryüzünde Allah’ın şahitlerisiniz
عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي زُهَيْرٍ الثَّقَفِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّبَا أَوْ الْنَبَاوَةِ , قَالَ : وَالنَّبَاوَةُ مِنْ الطَّائِفِ , قَالَ : يُوشِكُ أَنْ تَعْرِفُوا أَهْلَ الْجَنَّةِ مِنْ أَهْلِ النَّارِ, قَالُوا : بِمَ ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : بِالثَّنَاءِ الْحَسَنِ , وَالثَّنَاءِ السَّيِّئِ , أَنْتُمْ شُهَدَاءُ اللَّهِ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ .[ رواه ابن ماجه (٤٢١١)]
255 - Ebu Bekir b. Ebu Züheyr es-Sakafî babasından (radıyallahu anhün);
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem), Neba veya Nebavet’te (ravi dedi ki Nebavet Taif’te bir yerdir) bize bir hutbe irad etti:
Nerde ise cennetlik olanları cehennemlik olanlardan ayırt edip tanıyabilirsiniz, buyurdu. Sahabeler: Onları ayır edip tanımak ne ile (olabilir)? diye sordular. Resulü Ekrem (Sallallahü Aleyhi ve Sellem): İyilikle anmak ve kötülükle anmak suretiyle (olur). (Çünkü) siz birbiriniz hakkında (şahitlik eden) Allah’ın şahitlerisiniz, buyurdu.1
----------------------------
1- İbni Mace: 4221 Elbani: Bu hadis hasendir der.
Sena-i Hasan: Kişiyi iyi hasletleri ve güzel sıfatlarıyla anmaktır.
Sena-i Seyyie Kişiyi kötü hasletleri ve fena sıfatlarıyla anmaktır.
Sena kelimesi aslında iyilikle anma işinde kullanılır. Burada edebî sanat gereği olarak, müşekkele için kötülükle anma işinde de kullanılmıştır.
Bu hadise göre cennetlik olmanın alâmeti kişinin iyilikle anılmasıdır. Cehennemlik olmanın alâmeti de kişinin kötülükle anılmasıdır.
Hadisin; “Siz (yeryüzünde) Allah’ın şahitlerisiniz,” cümlesindeki muhataplar sahabelerdir. Yani sahabeler bir kimseyi tezkiye ederek iyi olduğunu söyler ve hayırla anarlarsa, bu tezkiye ve şahitlik o kimsenin cennetlik olduğunun alâmetidir. Bunun aksine bir kimsenin kötü olduğunu söyleyip onu şer ile anarlarsa bu şahitlik o kimsenin cehennemlik olduğunun alâmetidir.
Bazı âlimler bu hükmün sahabelere mahsus olduğunu söylemişler. Fakat diğer bazı ilim adamları bu hükmün sahabelerin izinde yürüyen dindar Müslümanlara da şümullü olduğunu söylemişler.
Sindi bu iki görüşü naklettikten sonra: Bir kavle göre hayır ile anmak, kişinin fiil ve hareketlerine uygun ise, yani gerçekten o kişi Allah’a bağlı, ibadetine düşkün ve güzel ahlâk sahibi ise o takdirde tezkiye sayılır ve onun cennetlik olduğunun alâmeti sayılır. Aksi takdirde sayılmaz. Nevevî şöyle demiştir: Sağlıklı olan görüş şudur ki bu hüküm umumidir ve kayıtsızdır. Bu itibarla bir Müslüman ölür de herkes veya halkın çoğunluğu Allah’ın ilhamı ile o Müslümanı tezkiye ederek hayır ile anarsa, iyi bir kimse olduğunu söylerlerse, bu tezkiye ve şahitlik o kişinin cennetlik olduğunun alâmetidir. Hatta bu tezkiye onun fiil ve davranışlarına pek uymasa bile hüküm budur. Çünkü kötülük işleyen kimsenin mutlaka azab çekmesi ve cehenneme atılması vacip değildir. Allah dilediğini bağışlar. Allah’ın o ölüyü halkın çoğunluğuna tezkiye ettirmesi onu mağfiretine kavuşturmasının belirtisidir, diye bilgi vermiştir.
Buhari, Cenaze kitabının “İnsanların ölüyü iyilikle anması” babında Enes (Radıyallahü anh)’den buna benzer bir hadis rivayet etmiştir. O hadis İbni Mace’nin süneninde 1491 numarada geçti. Buhari’nin o hadisi ile arkasındakinin izahı bölümünde İbni Hacer özetle şu bilgiyi verir.
Kişi hakkında iyi şahitlik ve hayır ile anmak hususunda Davudi şöyle demiştir: Bu konuda muteber ve geçerli olanı, fazilet sahibi dürüst insanların şahitliği ve tezkiyesidir. Fasık ve günahkâr insanların şahitliği muteber değildir. Çünkü bu gibi insanlar bazen kendileri gibi olan insanları övüp iyilikle anarlar. Keza ilgili şahıs ile aleyhinde konuşacak kimse arasında bir düşmanlığın da bulunmaması gerekir. Çünkü düşmanın şahitliği muteber değildir.
İbni Mace’nin 1491. hadisinde “Müminler Allah’ın yeryüzünde şahitleridir” ifadesi kullanılmıştır. Bu ifade, kişinin iyilikle veya kötülükle anılması hakkındaki şahitliğin sadece sahabelere ait olmayıp müminlere de şümullü olduğuna delalet eder. Bu konu ile ilgili gerekli bilgi kısmen orada verilmiştir. Oraya da bakılabilir.
Hadisin ravisi Ebu Züheyr es-Sakafî (Radıyallahü anh) sahabedir. Adı Muaz veya Ammar bin Hamid’dir. Bir tek hadisi İbni Mace’ye tarafından rivayet edilmiştir. Ravisi de oğlu Ebu Bekir’dir.
Sünen-i İbni Mace Tercümesi ve Şerhi, Kahraman Yayınları: 10/491-492. Hulâsa, 460

Allah’ım bu amelimi benden kabul et, bunu ve bütün kitap çalışmalarımı, yazılarımı, araştırmalarımı, derslerimi ve gayretlerimi kıyamet günü mizanda hasenatım kıl. Bütün amellerimde ihlaslı kıl. Riyadan ve gösterişten sakıdır. Sen her şeye kadirsin! Âmin.

İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ…………………………………………….
HUTBENİN VE HATİBİN ADABI………………………….
Ayakta hutbe okumak, iki hutbe arasında oturmak;………….
Minbere çıkıp oturduğunda müminlere selam vermek……….
Hatip minberde oturunca müezzin ezan okur………………………
Hutbe esnasında hatip yüzünü cemaate, cemaatte yüzlerini hatibe dönerler. …………………………………………………………………….
Hutbeyi kısa tutup namazı uzatmak müstehaptır…………………….
Hutbede ses yükselerek insanlara tesir etmek için fikirlerde infial uyandırmak…………………………………………………………………
Hatip dua esnasında ellerini kaldırmaz ancak parmağıyla işaret eder…
Hacet hutbesiyle başlamak müstehaptır…………………………………
Hutbeyi Arapça irat etmek müstehaptır………………………………….
Hutbede Allah’a hamt, peygambere salavat müstehaptır……………
Bazı ayet ve hadisleri okumak müstehaptır…………………………
Hutbede kelime-i şehadet şarttır…………………………………..
Nevevî der ki:……………………………………………………….
Hatip hutbede insanları hayra irşad için veya başka bir şey tembih için kesmesi caiz olduğu gibi Müslümanlar arasında vuku bulan bir hatayı düzeltmek için de hutbeyi kesip uyarısını yaptıktan sonra devam etmesi de caizdir……………………………………………………………………………
Resulüllah yay veya asaya dayanıp hutbe irat ederdi………………
Namazı ve hutbeyi bir kişinin üstlenmesi …………
Bayram hutbesi sünnettir. Minberin dışında ve namazdan sonra mescitte irat edilir…………………………………………………………………………
Bayram hutbesini dinlemekte dinlememekte müstehaptır…………
Güneş tutulmasında namazdan sonra hutbe müstehaptır. Hutbede cemaate sadaka ve istiğfardan bahsedilir…………………………………..
Hatip hutbede secde ayeti okuduğu zaman inip secde ettikten sonra tekrar hutbeye çıkması caizdir. İkinci kez inmez……………………………..
Hatip hutbeye başlamadan önce cemaatin mescitte konuşması caizdir. Hatip hutbeye başladıktan sonra konuşmak haramdır………………………
Hutbe ile namaz arasında konuşma hususunda ulema ihtilaf etmiştir………….
KIYAMET ALAMETLERİ……………………………………………….
Mesih Deccal……………………………………………………………..
Cennet ve cehennem…………………………………………………….
Allah’a yalın ayak ve çıplak ulaşacaksınız……………………………..
Kıyamet…………………………………………………………..
Cennet ve cehennem hakkında başka bir hutbe……………………..
Kabir fitnesi………………………………………………………..
Defin esnasında cenazenin yanında oturmak, ölümü ve sonrasını hatırlamak caizdir…………………………………………………………………………..
Yeryüzünün doğudaki fitneleri ………………………………………..
Ordunun batması ve kıyametin yaklaşması…………………………………
La ilaha illallah deyin kurtulun…………………………………………….
TEMİZLİK – NAMAZ…………………………………………………….
Cuma günü gusl etmek ………………………………………………………
Cuma günü imam hutbede iken 2 rekât namaz kılmak………………………
Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) ashabına namazı talim ettirdi…………
Güneş tutulması……………………………………………………………
Güneş tutulması namazı……………………………………………………..
Yağmur (isteme) duası………………………………………………………..
Güzelce abdest alıp iki rekât Allah için ihlaslı namaz kılan cennetliktir…
Cuma günü gusletmek sünnettir……………………………………………..
Gece namazı ikişer rekât ikişer rekât kılınır………………………………
Cumayı terk etmenin akıbeti hakkında başka bir hutbe………………………
Namazın hafif kıldırılması hakkında emir………………………………..
Bu namazı ancak bana uymanız ve namazını öğren¬meniz için böyle kıldım
Rükû secde ve diğer fiilleri imamdan önce yapmak haramdır…………….
Namaz kılan rabbini sırdaş edinir…………………………………………….
Ey Kur’an ehli vitir yapın!...............................................................................
Namazda safları düzeltmek………………………………………………
ZEKÂT VE SADAKA…………………………………………………….
Sadaka vermeye teşvik……………………………………………………..
ORUC……………………………………………………………………..
Mağfiret ayı ramazan………………………………………………………..
HACC……………………………………………………………………..
Arafat ta hutbe……………………………………………………………….
Haccın farziyeti…………………………………………………………
Hacda insanların ihrama girecekleri yerler………………………………….
Mina hutbesi………………………………………………………………
Nahr günü başka bir hutbe……………………………………………….
Terviye gününden once hutbe……………………………………………
Umre Hacca Dâhil Olmuştur……………………………………………..
İhramlı ne giyemez……………………………………………………..
CENAZE……………………………………………………………..
Kefeni güzel yapmak…………………………………………………
CİHAD………………………………………………………………
Düşmanla karşılaşmayı temenni etmeyin ve cennet kılıçların gölgesi altındadır…………………………………………………………………..
Dikkat! Kuvvet atmaktır……………………………………………..
KADINLARA VAAZ………………………………………………
Kadınlara vaaz ve onlara sadakayı emir…………………………………..
Parmaklarınızla tesbih çekin…………………………………..
Komşuya ihsan…………………………………………………
KUR’ANI KERİM VE ONA SARILMAK……………………………
Sad suresinin minber üzerinde okunması…………………………………..
Minber üzerinde (Kaf) süresinin okunması………………………………
Kur’an-ı Kerim’e sarılmak…………………………………………..
Minberden Kur’an okunması………………………………………….
Resulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in bakara suresinin son iki ayetinin okunmasını emretmesi …………………………………………………….
UMUMİ HUTBELER……………………………………………………..
Çok soru sormaktan ve sünnete muhalefetten men………………………
Hz. Ebu Bekir (radıyallahu anh)’ın Resulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’e dostluğu ve kabirleri mescit edinmenin yasaklanması ………………………
Resulüllah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in vefatını haber vermesi……………..
Hz. Fatıma (radıyallahu anha)’yı müdafaa………………………………
Cuma elbisesi:………………………………………………………..
Hata İle Öldürmenin Diyeti…………………………………………..
Rabbim bana bilmediklerinizi size Öğretmemi emretti……………………
Varis için vasiyet yoktur…………………………………………………..
Bayram namazından önce kurban kesmek ……………………………….
Ben de Âdemoğullarından biriyim onlar gibi bazen öfkelenirim…………
Memurların rüşvet ve hediye alması haramdır………………………….
Mekke’nin hürmeti…………………………………………………….
Hacet hutbesi…………………………………………………………
Mescidin kıblesine tükürmenin yasaklanması…………………………
İçkinin haram kılınması……………………………………………….
Dünya tatlı ve yeşildir………………………………………………
Evli bir kadın kocasının izni olmaksızın bir şey veremez……………….
Hadlerde şefaat yoktur…………………………………………………..
Tevbeye davet………………………………………………………
Benim bildiğimi bilseydiniz az güler çok ağlardınız………………………..
Allah’ın kitabında olmayanı şart koşmak…………………………………..
Zinadan sakındırmak……………………………………………………
Şeytan şu toprağınızda kendisine tapınmaktan tamamen ümidini kesmiştir
Cimrilikten sakının………………………………………………………..
Dünya hakkında yarışmaktan sakının……………………………………..
Bu benim oğlumdur, şeref sahibi bir efendidir……………………………….
Kadının koca için yas tutması…………………………………………….
Erkeklere Altın Yüzüğün Haram Kılınması………………………………..
Kelerin Mubah Kılınması Babı………………………………………………
Müslümanların kusurlarını araştırmanın yasaklanması………………………
Allah’tan af ve afiyet isteyin……………………………………………
Boşama ancak kadının bacağını tutana aittir…………………………
Hz. Aişe (radıyallahu anha)’nin suçsuzluğu……………………………
Ensar’a (onlara iyi muamele edilmesi) vasiyeti…………………………
Rabbinin makamından durmaktan korkan kimseye iki cennet vardır…..
Faizin ve içki ticaretinin yasaklanması………………………………
Erkeğin izni olmaksızın kadının, kendi malından hediye vermesi caiz değildir……………………………………………………………………
Kimin bir arazisi varsa onu kendisi eksin………………………………..
Her sarhoşluk veren haramdır……………………………………………
İnsanlar Âdemin çocuklarıdır, Allah’ta Âdem’i topraktan yaratmıştır…...
Cemaatte rahmet ayrılıkta azap vardır………………………………….
Ben her Müslümana kendi nefislerinden daha yakın bir dostum……………
Rasulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) hediye kabul ederdi………………..
Kibrin yasaklanması………………………………………………………
Mut’a nin kı¬yamet gününe kadar haram kılınması…………………………..
Kadın mahremisiz sefere çıkmasın………………………………………….
Dua ibadettir…………………………………………………………………
Aranızda rakûb kime dersiniz………………………………………………..
İfk hadisesi…………………………………………………………………..
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)'in ibadeti………………………………
Peygamber(Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in Müslümanlara duası……………..
Tevazu gösteriniz………………………………………………………..
Altın ve gümüş kabdan içmenin yasaklanması…………………………….
Yarım hurma ile de olsa cehennemden korunun…………………………
Merhamet üzerine………………………………………………………..
Peygamber (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in bazı kabileler dua etmesi……..
Müslümanlar az amelle çok ecir alırlar…………………………………
Üsame b. Zeyd (Radıyallahü anhüma)’i müdafaa………………………….
Kimse kocası evde bulunmayan kadının yanına girmesin………………
Allah’tan faydalı ilim isteyin……………………………………………
Mescide gelmeden önce sarımsak yemenin keraheti……………………..
Cuma günü duaların kabul olduğu saat…………………………………..
Arap’ın beyitlerinin en şairanesi…………………………………………..
Altını altınla gümüşü gümüşle……………………………………………
Ben bazı kimselere atıyye veriyor, bazı kimselere de vermiyorum………
Allah’tan daha kıskanç kimse yoktur……………………………………..
Yetim ve kadının malının kötüye kullanımının yasaklanması……………….
Selam’ı aranızda yaygınlaştınız, yemek yediriniz………………………….
Allah, Tayyib’dir. Tayyib’den başka bir şey kabul etmez…………………..
Mekke fethi günü hutbesi…………………………………………………….
Allah’ı anın……………………………………………………………
Dağılın Allah beni koruma altına almıştır………………………………….
Gücü yeten her aile için her yıl bir kurban………………………………..
Sükûnetli olun…………………………………………………………...
Abdimenaf oğullarına hitap……………………………………………..
Alışverişlerinizi sadaka ile temizleyin…………………………………….
Gençlerden evlenmeye gücü yeten evlensin……………………………
Kureyş soylarına hitap ………………………………………………
Cehennem ehlinin yemeği………………………………………………..
Ensar’a hürmet…………………………………………………………….
Fakirlere müjde……………………………………………………………
Beş şey vardır ki, onlara yetişmenizden Allah’a sığınırım………………
Yardım üzerine…………………………………………………………..
İyi biliniz ki Arz ancak Allah’a ve Rasulü’ne aittir…………………………
Sizler sağır ve uzaktaki birine dua etmiyorsunuz………………………….
Doğru olunuz, yaklaştırınız, müjdeleyiniz!.................................................
Tevbeye davet…………………………………………………………….
Ridamı bana verin………………………………………………………..
Sakin ve vakarlı olun…………………………………………………
Doğru olun!..................................
Adımlarınızın ecrini hesaba katmaz mısınız?...............
Abdulmuttalib oğullarının Sulama görevi………………………………
Rızk tamamlanmadıkça hiç bir nefis ölmeyecektir………………………
Salih rüya nübüvvetin müjdelerindendir……………………………..
Dinde aşırılıktan sakınınız…………………………………………..
İşte bunun misli (ölüm hadisesi) için iyi hazırlanın……………….
Temizlik hakkında şüphesiz Allah sizi övdü……………………..
Gecemi gafil olarak geçirmedim………………………………………
Doğru olun, müjdeleyin gücünüz yettiği kadar amel edin…………….
Nafile namazların en hayırlısı, evinde kılınandır……………………………
Devlet memurlarının hediye kabul etmelerinin hükmü……………………
Kötülüğü değiştirmenin vucûbiyeti………………………………………..
Resulüllah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem)’in son hutbesi……………………
Kadir gecesini yedinci ve beşinci gecelerde arayın………………………
Kurban etlerinden üç günden sonra yararlanmak……………………………
Siz yeryüzünde Allah’ın şahitlerisiniz……………………………………..

Yorum eklenmemiş. İlk sen ekle

Yeni yorum gönder

Bu alanın içeriği gizlenecek, genel görünümde yer almayacaktır.
  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Biçimlendirme seçenekleri hakkında daha fazla bilgi

CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

sponsorlu bağlantılar

--

Sitemizdeki arabi ilimler köşesini zenginleştirmek için Üye olup müzakerelere katılmayı ihmal etmeyiniz

--

Son yorumlar

Anket

Arabi ilimler okumusmuydunuz: